ഉക്തോ രാത്രൌ മൃഗൈരസ്മി സ്വപ്നാന്തേ ഹതശേഷിതൈഃ। തനുഭൂതാഃ സ്മ ഭദ്രം തേ ദയാ നഃ ക്രിയതാമിതി
'രാത്രിയിൽ, സ്വപ്നം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, കൊല്ലപ്പെട്ടതിനു ശേഷമുള്ള മൃഗങ്ങൾ എന്നോട് പറഞ്ഞു: "ഞങ്ങൾ വളരെ കുറച്ച് മാത്രമാണ് ശേഷിച്ചിരിക്കുന്നത്; ദയവായി ഞങ്ങളോട് കരുണ കാണിക്കണം."'
തേ സത്യമാഹുഃ കര്തവ്യാ ദയാഽസ്മാഭിര്വനൌകസാമ്। സാഷ്ടമാസം ഹി നോ വര്ഷം യദേനാനുപയുംക്ഷ്മഹേ
'അവർ പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്; വനവാസികളോട് നമ്മൾ കരുണ കാണിക്കണം. എട്ടു മാസമായി നമ്മൾ അവരെ ഭക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.'
പുനര്വഹുമൃഗം രമ്യം കാമ്യകം കാനനോത്തമമ്। തത്രേമാം വസതിം ശിഷ്ടാം വിഹരന്തോ രമേമഹി
'വളരെയധികം മൃഗങ്ങളുള്ള മനോഹരമായ കാമ്യകവനം വീണ്ടും പോകാം. അവിടെ ശേഷിച്ചിരിക്കുന്ന താമസസ്ഥലത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ കഴിയാം.'
തതസ്തേ പാണ്ഡവാഃ ശീഘ്രം പ്രയയുര്ധര്മകോവിദാഃ
പിന്നീട്, ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള പാണ്ഡവർ അതിവേഗം പുറപ്പെട്ടു.
ബ്രാഹ്മണൈഃ സഹിതാ രാജന്യേ ച തത്രസഹോഷിതാഃ। ഇന്ദ്രസേനാദിഭിശ്ചൈവ പ്രേഷ്യൈരനുഗതാസ്തദാ
ബ്രാഹ്മണന്മാരോടും ക്ഷത്രിയന്മാരോടും കൂടെ, ഇന്ദ്രസേനനും മറ്റ് ദാസന്മാരും അനുഗമിച്ച് അവിടെയായി ഒരുമിച്ച് പാർത്തു.
തേ യാത്വാ സുസുഖൈര്മാര്ഗൈഃ സ്വന്നൈഃ ശുചിജലാന്വിതൈഃ। ദദൃശുഃ കാമ്യകം പുണ്യമാശ്രമം താപസാന്വിതമ്
സുഖകരമായ വഴികളിലൂടെ, നല്ല ഭക്ഷണവും ശുദ്ധജലവും ലഭിച്ചുകൊണ്ട്, അവർ പുണ്യമായ കാമ്യകവനത്തിലെ തപസ്സുകാരോടുകൂടിയ ആശ്രമം എത്തി.
വിവിശുസ്തേ സ്മ കൌരവ്യാ വൃതാ വിപ്രര്ഷഭൈസ്തദാ। തദ്വനം ഭരതശ്രേഷ്ഠാഃ സ്വര്ഗം സുകൃതിനോ യഥാ
അന്നത്തെ കാലത്ത്, കൌരവരേ, മഹാനായ ബ്രാഹ്മണന്മാര് ചുറ്റിപ്പറ്റിയതോടെ, ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠന്മാരായ നിങ്ങള് ആ കാടിലേക്ക് കടന്നു പോയത്, സദാചാരമുള്ളവര് സ്വര്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നതുപോലെ തന്നെയായിരുന്നു.
വനേ നിവസതാം തേഷാം പാണ്ഡവാനാം മഹാത്മനാമ്। വര്ഷാണ്യേകാദശാതീയുഃ കൃച്ഛ്രേണ ഭരതര്ഷഭ
ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവരേ, മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവര് കാട്ടില് താമസിച്ചിരിക്കുമ്പോള്, പതിനൊന്ന് വര്ഷം വലിയ കഷ്ടതയോടെ കടന്നുപോയി.
ഫലമൂലാശനാസ്തേ ഹി സുഖാര്ഹാ ദുഃഖമുത്തമമ്। പ്രാപ്തകാലമനുധ്യാന്തഃ സേഹിരേ വരപൂരുഷാഃ
സുഖത്തിന് അര്ഹരായിരുന്നെങ്കിലും, ആ മഹാന്മാര് ഫലം, കിഴങ്ങ് എന്നിവ മാത്രം ഭക്ഷിച്ച്, ശരിയായ സമയത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചുകൊണ്ട്, അതിയായ ദുഃഖം സഹിച്ചു.
യുധിഷ്ഠിരസ്തു രാജര്ഷിരാത്മകര്മാപരാധജമ്। ചിന്തയന്സ മഹാബാഹുര്ഭ്രാതൄണാം ദുഃഖമുത്തമമ്
രാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരന്, രാജർഷി, ശക്തനായവന്, തന്റെ തന്നെ തെറ്റായ പ്രവൃത്തിയില് നിന്നുണ്ടായ സഹോദരന്മാരുടെ അതിയായ ദുഃഖം നിരന്തരം ചിന്തിച്ചു.
ന സുഷ്വാപ സുഖം രാജാ ഹൃദി ശല്യൈരിവാര്പിതൈഃ। ദൌരാത്മ്യമനുപശ്യംസ്തത്കാലേ ദ്യൂതോദ്ഭവസ്യ ഹി
ആ രാജാവ് മനസ്സില് അസ്ത്രം കുത്തിയതുപോലെ വേദനയോടെ, പാശായത്തിന്റെ ദുഷ്പ്രഭാവം ഓര്ത്തുകൊണ്ടിരുന്നതിനാല്, ഒരിക്കലും സുഖമായി ഉറങ്ങാന് കഴിഞ്ഞില്ല.
സംസ്മരന്പരുഷാ വാചഃ സൂതപുത്രസ്യ പാണ്ഡവഃ। നിഃശ്വാസപരമോ ദീനോ ദധ്രേ കോപവിഷം മഹത്
സൂതപുത്രന്റെ കഠിനമായ വാക്കുകള് ഓര്ത്തു, പാണ്ഡവന് ആഴമായ ദുഃഖത്തോടെയും, വലിയ കോപം ഉള്ളിലൊതുക്കിയും, ആഴമായി നെടുവീർപ്പിട്ടു.
അര്ജുനോയമജൌ ചോഭൌ ദ്രൌപദീ ച യശസ്വിനീ। സ ച ഭീമോ മഹാതേജാഃ സര്വേഷാമുത്തമോ ബലേ
ഇവിടെ അര്ജുനനും ഇരുവര് സഹോദരന്മാരും, പ്രശസ്തയായ ദ്രൗപദിയും, അതിവലിയ ശക്തിയുള്ള ഭീമനും ഉണ്ട്; എല്ലാവരിലും ഭീമനാണ് ഏറ്റവും ശക്തനായത്.
ചിരസ്യ ജാതം ധര്മജ്ഞം സാസൂയമിവ തേ തദാ'। യുധിഷ്ഠിരമുദീക്ഷന്തഃ സേഹുര്ദുഖമനുത്തമമ്
ദീര്ഘകാലം, ധര്മ്മത്തെ അറിയുന്ന യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ, അല്പം അസൂയയോടെ നോക്കിക്കൊണ്ടു, അവര് അതിയായ ദുഃഖം സഹിച്ചു.
അവശിഷ്ടം ത്വല്പകാലം മന്വാനാഃ പുരുഷര്ഷഭാഃ। വപുരന്യദിവാകാര്പുരുത്സാഹാമര്ഷചേഷ്ടിതൈഃ
ശേഷിച്ച സമയം കുറവാണെന്ന് കരുതി, ആ മഹാന്മാര് തങ്ങളുടെ രൂപവും ഉത്സാഹവും ക്രമപ്പെടുത്തി, ഉത്സാഹവും കോപവും നിയന്ത്രിച്ചു.
കസ്യചിത്ത്വഥ കാലസ്യ വ്യാസഃ സത്യവതീസുതഃ। ആജഗാമ മഹായോഗീ പാണ്ഡവാനവലോകകഃ
അല്പസമയത്തിന് ശേഷം, സത്യവതിയുടെ മകനായ മഹായോഗി വ്യാസന്, പാണ്ഡവരെ നോക്കുവാന് അവിടെ എത്തി.
തമാഗതമഭിപ്രേക്ഷ്യകുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ। പ്രത്യുദ്ഗമ്യ മഹാത്മാനം പ്രത്യഗൃഹ്ണാദ്യഥാവിധി
അവനെ വരുന്നത് കണ്ടയുടന്, കുന്തിദേവിയുടെ മകനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരന് മുന്നോട്ട് ചെന്നു, ആ മഹാത്മാവിനെ യഥാവിധി ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു.
തമാസീനമുപാസീനഃ ശുശ്രൂഷുര്നിയതേന്ദ്രിയഃ। തോഷയാമാസ ശൌചേന വ്യാസം പാണ്ഡവനന്ദനഃ
അവന്റെ സമീപത്ത് ഇരുന്ന്, ഇന്ദ്രിയങ്ങള് നിയന്ത്രിച്ചുകൊണ്ട്, പാണ്ഡവര്ക്ക് സന്തോഷമായ യുദ്ധിഷ്ഠിരന് ശുദ്ധിയിലൂടെ വ്യാസനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
താനവേക്ഷ്യകൃശാന്പൌത്രാന്വനേ വന്യേന ജീവതഃ। മഹര്ഷിരനുകമ്പാര്ഥമബ്രവീദ്ബാഷ്പഗദ്ഗദമ്
കാടില് കാട്ടിലവശ്യങ്ങളാല് ജീവിച്ച് ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്ന തന്റെ മക്കളെ കണ്ട മഹർഷി, കരുണയോടെ, കണ്ണീര് നിറഞ്ഞ സ്വരത്തില് സംസാരിച്ചു.
യുധിഷ്ഠിര മഹാബാഹോ ശൃണു ധര്മഭൃതാംവര। നാതപ്തതപസോ ലോകേ പ്രാപ്നുവന്തി മഹത്സുഖമ്। സുഖദുഃഖേ ഹി പുരുഷഃ പര്യായേണോപസേവതേ
യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, മഹാബാഹുവേ, ധര്മ്മത്തെ ഏറ്റവും നല്ലവനേ, കേള്ക്കൂ: ഈ ലോകത്ത് തപസ്സു ചെയ്തിട്ടില്ലാത്തവര്ക്ക് വലിയ സന്തോഷം ലഭിക്കില്ല; കാരണം മനുഷ്യന് സന്തോഷവും ദുഃഖവും മാറിമാറി അനുഭവപ്പെടുന്നു.
നാത്യന്തമസുഖം കശ്ചിത്പ്രാപ്നോതി പുരുഷര്ഷഭ। പ്രജ്ഞാവാംസ്ത്വേവ പുരുഷഃ സംയുക്തഃ പരയാ ധിയാ
പുരുഷരില് ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഒരാളും ഒരിക്കലും എപ്പോഴും അക്ഷയമായ സന്തോഷം നേടുന്നില്ല; പരമമായ ജ്ഞാനമുള്ള ബുദ്ധിമാന്മാര്ക്കേ അതിനുള്ള സാധ്യതയുള്ളൂ.
ഉദയാസ്തമയജ്ഞോ ഹി ന ഹൃഷ്യതി ന ശോചതി। സുഖമാപതിതം വിന്ദന്ദുഃഖമാപതിതം സഹന്
സൂര്യന്റെ ഉദയം അസ്തമയമെന്നതില് മനസ്സു നിർത്തുന്നവന് സന്തോഷം വന്നാലും അതില് ആഹ്ലാദിക്കുകയില്ല, ദുഃഖം വന്നാലും വിഷമിക്കുകയില്ല; സന്തോഷം വന്നാല് ആസ്വദിക്കുകയും, ദുഃഖം വന്നാല് സഹിക്കുകയും ചെയ്യും.
കാലപ്രാപ്തമുപാസീത സസ്യാനാമിവ കര്ഷകഃ। തപസോ ഹി പരം നാസ്തി തപസാ വിന്ദതേ മഹത്
കൃഷിക്കാരന് വിളവിനായി കാത്തിരിക്കുന്നതുപോലെ, ശരിയായ സമയത്തെ കാത്തിരിക്കണം; തപസ്സിനേക്കാള് വലിയതൊന്നുമില്ല—തപസ്സിലൂടെ വലിയതായതു നേടാം.
നാസാധ്യം തപസഃ കിംചിദിതി ബുധ്യസ് ഭാരത। സത്യമാര്ജവമക്രോധഃ സംവിഭാഗോ ദമഃ ശമഃ
ഭാരതവംശജനായവനേ, തപസ്സിന് അതിക്രമിക്കാനാവാത്തതൊന്നുമില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; സത്യം, നേരുമനസ്, കോപമില്ലായ്മ, പങ്കിടല്, ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം, മനസ്സിന്റെ സമാധാനം—ഇവയൊക്കെയും തപസ്സിലൂടെ നേടാം.
അനസൂയാഽവിഹിംസാ ച ശൌചമിന്ദ്രിയസംയമഃ। സാധനാനി മഹാരാജ നരാണാം പുണ്യകര്മണാമ്
അസൂയ ഇല്ലായ്മ, അഹിംസ, ശുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം — മഹാരാജാവേ, ധർമ്മപ്രവൃത്തരായ മനുഷ്യരുടെ ഈ ഗുണങ്ങളാണ് നല്ല ജീവിതത്തിന് അടിസ്ഥാനം.
അധര്മരുചയോ മൂഢാസ്തിര്യഗ്ഗതിപരായണാഃ। കൃച്ഛ്രാം യോനിമനുപ്രാപ്താ ന സുഖം വിന്ദതേ അനാഃ
അധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനം കാണുന്ന മൂടന്മാർ, താഴ്ന്ന ജന്മങ്ങൾക്കായി വിധിക്കപ്പെട്ടവർ, കഠിനമായ ജന്മങ്ങളിൽ എത്തി ഒരിക്കലും സന്തോഷം കണ്ടെത്തുന്നില്ല.
ഇഹ യത്ക്രിയതേ കര്മ തത്പരത്രോപഭുജ്യതേ। `മൂലസിക്തസ്യ വൃക്ഷസ്യ ഫലം ശാഖാസു ദൃശ്യതേ'। തസ്മാച്ഛരീരം യുഞ്ജീത തപസാ നിയമേന ച
ഇവിടെ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലം പിന്നീടാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്; വേരിൽ വെള്ളം കൊടുത്ത വൃക്ഷത്തിന്റെ ഫലം ശാഖകളിൽ കാണുന്നതുപോലെ, austerityയും നിയന്ത്രണവും കൊണ്ട് ശരീരം വളർത്തണം.
യഥാശക്തി പ്രയച്ഛേത സംപൂജ്യാഭിപ്രണമ്യ ച। കാലേ പ്രാപ്തേ ച ഹൃഷ്ടാത്മാ രാജന്വിഗതമത്സരഃ
സ്വാധീനത്തിന് അനുസരിച്ച്, ആദരവോടെ, നമസ്കാരത്തോടെ, യോഗ്യരായവർക്ക് നൽകണം; സമയമെത്തുമ്പോൾ സന്തോഷപൂർവ്വവും അസൂയയില്ലാതെയും മനസ്സോടെ ചെയ്യണം, രാജാവേ.
സത്യവാദീ ലഭേതായുരനായാസമഥാര്ജവമ്। അക്രോധനോഽനസൂയശ്ച നിര്വൃതിം ലഭതേ പരാമ്
സത്യവാദിക്ക് ദീർഘായുസും, സൗകര്യവും, നേരായ മനസ്സും ലഭിക്കും; കോപവും അസൂയയും ഇല്ലാത്തവൻ പരമസന്തോഷം നേടുന്നു.
ദാന്തഃ ശമപരഃ ശശ്വത്പരിക്ലേശം ന വിന്ദതി। ന ച തപ്യതി ദാന്താത്മാ ദൃഷ്ട്വാ പരഗതാം ശ്രിയമ്
സ്വയംനിയന്ത്രണം പുലർത്തുന്നവനും, മനസ്സിൽ സമാധാനം പ്രധാനം ചെയ്യുന്നവനും, വലിയ ദു:ഖം അനുഭവിക്കാറില്ല; ഇന്ദ്രിയജയമുള്ളവൻ മറ്റുള്ളവരുടെ ഐശ്വര്യം കണ്ടാലും ദു:ഖിക്കാറില്ല.