യദ്യേവം പാണ്ഡവൈ രാജന്ഭവദ്വിഷയവാസിഭിഃ। യദൃച്ഛയാ മോക്ഷിതോഽസി കതത്രകാ പരിദേവനാ
രാജാവേ, പാണ്ഡവർ വഴി, നിന്റെ രാജ്യവാസികൾ വഴി, യാദൃശ്ചികമായി നീ മോചിതനായെങ്കിൽ, അതിൽ എന്താണ് ദുഃഖിക്കേണ്ടത്?
ന ചൈതത്സാധു യദ്രാജന്പാണ്ഡവാസ്ത്വാം നൃപോത്തമമ്। സ്വസേനയാ സംപ്രയാന്തം നാനുയാന്തി സ്മ പൃഷ്ഠതഃ
രാജാവേ, നീ സൈന്യവുമായി പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, പാണ്ഡവർ, രാജാക്കന്മാരിൽ പ്രധാനനായ നിന്നെ പിന്തുടരാതിരുന്നത് ശരിയല്ല.
ശൂരാശ്ച ബലവന്തശ്ച സംയുഗേഷ്വപലായിനഃ। ഭവതസ്തേ സഭായാം വൈ പ്രേഷ്യതാം പൂര്വമാഗതാഃ
യുദ്ധത്തിൽ ഭയമില്ലാത്ത ധീരരും ശക്തരും ആയവർ, നീ എത്തുന്നതിന് മുമ്പ് സഭയിലേക്ക് അയക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
പാണ്ഡവേയാനി രത്നാനി ത്വമദ്യാപ്യുപഭുഞ്ജസേ। സത്വസ്ഥാന്പാണ്ഡവാന്പശ്യ ന തേ പ്രായമുപാവിശന്
പാണ്ഡവരുടെ രത്നങ്ങൾ നീ ഇന്നും ആസ്വദിക്കുന്നു; പക്ഷേ, ധൈര്യത്തോടെ നിലകൊണ്ട പാണ്ഡവർ അധികംപേരും അവിടെ ഇരുന്നില്ല.
തദലം തേ മഹാബാഹോ വിഷാദം കര്തുമീദൃശമ്'। ഉത്തിഷ്ഠ രരാജന്ഭദ്രം തേ ന ചിന്താം കര്തുമര്ഹസി
മഹാബാഹുവായ രാജാവേ, ഈ ദു:ഖം പോരാ. എഴുന്നേൽക്കൂ, നിനക്കു എല്ലാ മംഗളവും ഉണ്ടാകട്ടെ. ഇങ്ങനെ വിഷമിക്കേണ്ടതില്ല.
അവശ്യമേവ നൃപതേ രാജ്ഞോ വിഷയവാസിഭിഃ। പ്രിയാണ്യാചരിതവ്യാനി തത്ര കാ പരിദേവനാ
രാജാവേ, രാജ്യത്തിലെ ജനങ്ങൾ രാജാവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യേണ്ടത് നിർബന്ധമാണ്. അതിനാൽ ദു:ഖിച്ച് എന്ത് പ്രയോജനം?
മദ്വാക്യമേതദ്രാജേന്ദ്ര യദ്യേവം ന കരിഷ്യസി। സ്ഥാസ്യാമീഹ ഭവത്പാദൌ ശുശ്രൂഷന്നരിമര്ദന
രാജേന്ദ്രാ, ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ നീ ചെയ്യില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ ഇവിടെ നിന്നു നിന്റെ പാദങ്ങളിൽ സേവനം ചെയ്ത് തുടരാം, ശത്രുനാശകനേ.
നോത്സഹേ ജീവിതുമഹം ത്വദ്വിഹീനോ നരര്ഷഭഃ। പ്രായോപവിഷ്ടസ്തു തഥാ രാജ്ഞാം ഹാസ്യോ ഭവിഷ്യസി
മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ, നിന്നെ വിട്ട് ഞാൻ ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല. നീ ഇങ്ങനെ ഉപവാസം തുടരുകയാണെങ്കിൽ, രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ നീ പരിഹാസ്യനാകും.
ഏവമുക്തസ്തു കര്ണേന രാജാ ദുര്യോധനസ്തദാ। നൈവോത്ഥാതും മനശ്ചക്രേ സ്വര്ഗായ കൃതനിശ്ചയഃ
കർണ്ണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും, അന്നത്തെ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ ദുര്യോധനൻ, മരണത്തിനായി മനസ്സുറച്ച് എഴുന്നേൽക്കാൻ മനസ്സില്ലാതിരുന്നുവു.
പ്രായോപവിഷ്ടം രാജാനം ദുര്യോധനമമര്ഷണമ്। ഉവാച സാന്ത്വയന്രാജഞ്ശകുനിഃ സൌബലസ്തദാ
അപ്പോൾ, അമർഷത്താൽ ഉപവാസത്തിൽ ഇരുന്ന ദുര്യോധനനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് സുബലപുത്രനായ ശകുനി സംസാരിച്ചു.
സമ്യഗുക്തം ഹി കര്ണേന തച്ഛ്രുതം കൌരവ ത്വയാ। മയാ ഹൃതാം ശ്രിയം സ്ഫീതാം താം മോഹാദപഹാസി കിമ്
കൗരവാ, കർണ്ണൻ ശരിയായി പറഞ്ഞു, നീ അതു കേട്ടു. ഞാൻ നിനക്കു സമൃദ്ധി നേടിക്കൊടുത്തു. നീ അതെല്ലാം ഭ്രമത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതെന്തിന്?
ത്വമബുദ്ധ്യാ നൃപവര പ്രാണാനുത്സ്രഷ്ടുമിച്ഛസി। അദ്യ വാഽപ്യവഗന്ഛാമി ന വൃദ്ധാഃ സേവിതാസ്ത്വയാ
നൃപശ്രേഷ്ഠാ, നീ വിവേകമില്ലാതെ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇന്നും ഞാൻ കാണുന്നു, നീ മുതിർന്നവരെ ആദരിച്ചിട്ടില്ല.
യഃ സമുത്പതിതം ഹര്ഷം ദൈന്യം വാ ന നിയച്ഛതി। സ നശ്യതി ശ്രിയം പ്രാപ്യ പാത്രമാമമിവാമ്ഭസി
ആനന്ദം അല്ലെങ്കിൽ ദു:ഖം നിയന്ത്രിക്കാത്തവൻ, സമ്പത്ത് ലഭിച്ചാലും, വെള്ളത്തിൽ അഴുകുന്ന പാത്രംപോലെ നശിക്കും.
അതിഭീരും മൃദും ക്ലീബം ദീര്ഘസൂത്രം പ്രമാദിനമ്। വ്യസനാദ്വിഷയാക്രാന്തം ന ഭജന്തി നൃപം ശ്രിതാഃ
അതി ഭയക്കുന്ന, വളരെ മൃദുവായ, ദുർബലനായ, ആലസ്യവാനായ, അനാസക്തനായ, ദുരിതത്തിൽ മുങ്ങിയ രാജാവിനെ ആരും ആശ്രയിക്കില്ല.
സത്കൃതസ്യ ഹി തേ ശോകോ വിപരീതേ കഥം ഭവേത്। മാ കൃതം ശോഭനം പാര്ഥൈഃ ശോകമാലമ്ബ്യ നാശയ
നിനക്ക് ആദരം ലഭിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ എങ്ങനെ ദു:ഖം വരും? പാണ്ഡവർ ചെയ്ത നല്ല കാര്യങ്ങൾ ദു:ഖത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി നശിപ്പിക്കരുത്.
യത്ര ഹര്ഷസ്ത്വയാ കാര്യഃ സത്കര്തവ്യാശ്ച പാണ്ഡവാഃ। തത്ര ശോചസി രാജേന്ദ്രവിപരീതമിദം തവ
രാജേന്ദ്രാ, നീ സന്തോഷിക്കുകയും പാണ്ഡവരെ ആദരിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടിടത്ത്, നീ ദു:ഖിക്കുന്നു. ഇത് നിനക്കു യോജിച്ചതല്ല.
പ്രസീദമാ ത്യജാത്മാനം തുഷ്ടശ്ച സുകൃതം സ്മര। കപ്രയച്ഛ രാജ്യം പാര്ഥാനാം യശോ ധര്മമവാപ്നുഹി। ക്രിയാമേതാം സമാജ്ഞായ കൃതഘ്നോ ന ഭവിഷ്യസി
ദയയോടെ ഇരിക്കൂ, ആത്മാവിനെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്, ചെയ്ത നല്ല കാര്യങ്ങൾ ഓർമ്മിക്കൂ. പൃഥാപുത്രന്മാർക്ക് രാജ്യം കൊടുത്ത്, കീർത്തിയും ധർമ്മവും നേടൂ. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ, നീ കൃതഘ്നനാകില്ല.
സൌഭ്രാത്രം പാണ്ഡവൈഃ കൃത്വാ സമവസ്താപ്യ ചൈവ താന്। പിത്ര്യം രാജ്യം പ്രയച്ഛൈഷാം തതഃ സുഖമവാപ്സ്യസി
പാണ്ഡവരോടൊപ്പം സൗഹൃദം പുലർത്തി, അവരെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, പിതാക്കന്മാരുടെ രാജ്യം അവർക്കു നൽകൂ. അപ്പോൾ നീ സന്തോഷം നേടും.
ശകുനേസ്തു വചഃ ശ്രുത്വാ ദുഃശാസനമവേക്ഷ്യ ച। പാദയോഃ പതിതം വീരം വികൃതം ഭ്രാതൃസൌഹൃദാത്
ശകുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടും, സഹോദരസ്നേഹത്തിൽ മാറിയ ദുഃശാസനൻ തന്റെ കാലുകളിൽ വീണിരിക്കുന്നതും കണ്ടു—
ബാഹുഭ്യാം സാധുജാതാഭ്യാം ദുഃശാസനമരിംദമമ്। ഉത്ഥാപ്യ സംപരിഷ്വജ്യ പ്രീത്യാഽജിഘ്രത മൂര്ധനി
ശത്രുനാശകനായ ദുര്യോധനൻ, നല്ല ഭുജങ്ങളുള്ള ദുഃശാസനനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു, സ്നേഹത്തോടെ അണച്ചു, തലയിൽ മണം വാസിച്ചു.
കര്ണസൌബലയോശ്ചാപി സംശ്രുത്യ വചനാന്യസൌ। നിര്വേദം പരമം ഗത്വാ രാജാ ദുര്യോധനസ്തദാ। വ്രീഡയാഽഭിപരീതാത്മാ നൈരാശ്യമഗമത്പരമ്
കർണ്ണനും ശകുനിയും പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട ദുര്യോധനൻ, അതിവിശാലമായ ലജ്ജയിൽ ആകമാനം മുങ്ങി, വലിയ നിരാശയിൽ ആകുകയായിരുന്നു.
സുഹൃദാം ചൈവ തച്ഛ്രുത്വാ സമന്യുരിദമബ്രവീത്। ന ധര്മധനസൌഖ്യേന നൈശ്വര്യേണ ന ചാജ്ഞയാ
സുഹൃത്തുക്കളിൽ നിന്നു ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട ദുര്യോധനൻ, കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'ധർമ്മം, ധനം, സന്തോഷം, ഐശ്വര്യം, അല്ലെങ്കിൽ ആജ്ഞ—'
നൈവ ഭോഗൈശ്ച മേ കാര്യം മാ വിഹന്യത ഗച്ഛത। നിശ്ചിതേയം മമ മതിഃ സ്ഥിതാ പ്രായോപവേശനേ
എനിക്ക് സുഖസൗകര്യങ്ങളൊന്നും വേണ്ട. നിങ്ങൾ പോകുമ്പോൾ എന്നെ തടയരുത്. ഞാൻ മരണമുവരെ ഉപവാസം ചെയ്യാൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഗച്ഛധ്വം നഗരം സര്വേ പൂജ്യാശ്ച ഗുരവോ മമ। ത ഏവമുക്താഃ പ്രത്യൂച് രാജാനമരിമര്ദനമ്
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോകൂ. എന്റെ ഗുരുക്കന്മാരെ ആദരിക്കാനും മറക്കരുത്. രാജാവിനെ ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തപ്പോൾ അവർ മറുപടി പറഞ്ഞു.
യാ ഗതിസ്തവ രാജേന്ദ്ര സാഽസ്മാകമപി ഭാരത। കഥം വാ സംപ്രവേക്ഷ്യാമസ്ത്വദ്വിഹീനാഃ പുരം വയമ്
ഭാരതരാജാവേ, നിങ്ങൾ എടുക്കുന്ന വഴി ഞങ്ങളുടേതും അതേപോലെയാണ്. നിങ്ങൾ ഇല്ലാതെ നഗരത്തിലേക്ക് ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ കടക്കാം?
സ സുഹൃദ്ഭിരമാത്യൈശ്ച ഭാതൃഭിഃ സ്വജനേന ച। ബഹുപ്രകാരമപ്യുക്തോ നിശ്ചയാന്ന വ്യചാല്യത
സുഹൃത്തുക്കളും മന്ത്രിമാരും സഹോദരന്മാരും സ്വന്തം ജനങ്ങളും പലവിധത്തിൽ പറഞ്ഞിട്ടും, അവൻ തന്റെ ഉറച്ച തീരുമാനത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയില്ല.
ദര്ഭാസ്തരണമാസ്തീര്യ നിശ്ചയാദ്ധൃതരാഷ്ട്രജഃ। സംസ്പൃശ്യാപഃ ശുചിര്ഭൂത്വാ ഭൂതലേ സമുപസ്ഥിതഃ
ദർഭ പുള്ളികൾ വിരിച്ച്, ഉറച്ച മനസ്സോടെ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ വെള്ളം തൊട്ട് ശുദ്ധനായി നിലത്തു ഇരുന്നു.
കുശചീരാമ്ബരധരഃ പരം നിയമമാസ്ഥിതഃ। വാഗ്യതോ രാജശാര്ദൂലഃ സ സ്വര്ഗഗതികാമ്യയാ
കുശ പുള്ളികളും വൃക്ഷത്തൊലിയും ധരിച്ച്, കഠിന വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ച്, രാജാക്കന്മാരിൽ ശൂരനായവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള വഴി ആഗ്രഹിച്ച് വാക്ക് നിയന്ത്രിച്ചു.
മനസോപചിതിം കൃത്വാ നിരസ് ച ബഹിഃക്രിയാഃ। `തസ്ഥൌപ്രായോപവേശേഽഥമതിം കൃത്വാ സുനിശ്ചയാമ്
മനസ്സിൽ സമാധാനം വരുത്തി, പുറത്തുള്ള എല്ലാ പ്രവർത്തികളും ഉപേക്ഷിച്ച്, മരണമുവരെ ഉപവാസം ചെയ്യാൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ അവൻ നിലകൊണ്ടു.
അഥ തം നിശ്ചയം തസ്യ ബുദ്ധ്വാ ദൈതേയദാനവാഃ। പാതാലവാസിനോ രൌദ്രാഃ പൂര്വം ദേവൈര്വിനിര്ജിതാഃ
അവന്റെ ഈ ഉറച്ച തീരുമാനം അറിഞ്ഞ്, പാതാളത്തിൽ താമസിക്കുന്ന, മുമ്പ് ദേവന്മാരാൽ തോറ്റ ദൈത്യരും ദാനവരും അതറിയപ്പെട്ടു.