സ ചേദിവിഷയം രമ്യം വസുഃ പൌരവനന്ദനഃ। ഇന്ദ്രോപദേശാജ്ജഗ്രാഹ രമണീയം മഹീപതിഃ
പൗരവകുലത്തിന്റെ ആനന്ദമായ വസു രാജാവ്, ഇന്ദ്രന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം മനോഹരമായ ചേദിദേശം കൈവശമാക്കി.
തമാശ്രമേ ന്യസ്തശസ്ത്രം നിവസന്തം തപോനിധിമ്। ദേവാഃ ശക്രപുരോഗാ വൈ രാജാനമുപതസ്ഥിരേ
അവന് ആയിരിപ്പില് ആയുധങ്ങള് വച്ചുവെച്ച് തപസ്സില് ലീനനായി കഴിയുമ്പോള്, ഇന്ദ്രന് മുന്നില് നിന്നുള്ള ദേവന്മാര് ആ രാജാവിനെ സമീപിച്ചു.
ഇന്ദ്രത്വമര്ഹോ രാജായം തപസേത്യനുചിന്ത്യ വൈ। തം സാന്ത്വേന നൃപം സാക്ഷാത്തപസഃ സംന്യവര്തയന്
‘ഈ രാജാവ് തപസ്സിലൂടെ ഇന്ദ്രപദത്തിന് യോഗ്യനാണ്’ എന്ന ചിന്തയോടെ, ദേവന്മാര് സൗമ്യതയോടെ രാജാവിനെ നേരിട്ട് തപസ്സില് നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ചു.
ന സംകീര്യേത ധര്മോഽയം പൃഥിവ്യാം പൃഥിവീപതേ। ത്വയാ ഹി ധര്മോ വിധൃതഃ കൃത്സ്നം ധാരയതേ ജഗത്
രാജാവേ, ഈ ധര്മം ഭൂമിയില് കലക്കപ്പെടരുത്. നീയാണല്ലോ ധര്മം നിലനിര്ത്തുന്നത്; അതാണ് ലോകം മുഴുവന് താങ്ങുന്നത്.
ദേവാനഹം പാലയിതാ പാലയ ത്വം ഹി മാനുഷാന്।' ലോകേ ധര്മം പാലയ ത്വം നിത്യയുക്തഃ സമാഹിതഃ। ധര്മയുക്തസ്തതോ ലോകാന്പുണ്യാന്പ്രാപ്സ്യസി ശാശ്വതാന്
ദേവന്മാര് ലോകത്തെ രക്ഷകര്ത്താക്കളാണ്; മനുഷ്യരെ നീ രക്ഷിക്കണം. എപ്പോഴും മനസ്സോടെ നീ ധര്മം പാലിക്കണം. അങ്ങനെ നീ ധര്മപൂര്വം ശാശ്വതമായ പുണ്യലോകങ്ങള് പ്രാപിക്കും.
ദിവിഷ്ഠസ്യ ഭുവിഷ്ഠസ്ത്വം സഖാഭൂതോ മമ പ്രിയഃ। ഊധഃ പൃഥിവ്യാ യോ ദേശസ്തമാവസ നരാധിപ
ഞാന് സ്വര്ഗത്തില് താമസിക്കുമ്പോള് നീ ഭൂമിയില് എന്റെ പ്രിയ സുഹൃത്താണ്. രാജാവേ, ഭൂമിയിലെ ഊധ എന്ന ദേശത്ത് നീ താമസിക്കണം.
പശവ്യശ്ചൈവ പുണ്യശ്ച പ്രഭൂതധനധാന്യവാന്। സ്വാരക്ഷ്യശ്ചൈവ സൌമ്യശ്ച ഭോഗ്യൈര്ഭൂമിഗുണൈര്യുതഃ
ആ ദേശം ധന്യവും, മൃഗസമ്പത്തിലും ധനത്തിലും ധാന്യത്തിലും സമ്പന്നവുമാണ്. അതു സുരക്ഷിതവും സൌമ്യവുമാണ്; ഭൂമിയിലെ എല്ലാ സൗഖ്യങ്ങളും ഗുണങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ട്.
അര്ഥവാനേഷ ദേശോ ഹി ധനരത്നാദിഭിര്യുതഃ। വസുപൂര്ണാ ച വസുധാ വസ ചേദിഷു ചേദിപ
ഈ ദേശം സമ്പന്നമാണ്, ധനം, രത്നം തുടങ്ങിയവയാല് നിറഞ്ഞതാണ്. ഭൂമി സമ്പത്തുകളില് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ചേദിരാജാവേ, നീ ചേദികളില് താമസിക്കണം.
ധര്മശീലാ ജനപദാഃ സുസംതോഷാശ്ച സാധവഃ। ന ച മിഥ്യാ പ്രലാപോഽത്ര സ്വൈരേഷ്വപി കുതോഽന്യഥാ
അവിടെയുള്ള ജനങ്ങള് ധര്മപരായണരും സന്തോഷവാന്മാരുമാണ്. സ്വതന്ത്രരായവരിലും കള്ളം പറയുന്നവരില്ല; മറ്റെന്തിനും അതിന് സാധ്യതയില്ല.
ന ച പിത്രാ വിഭജ്യന്തേ പുത്രാ ഗുരുഹിതേ രതാഃ। യുഞ്ജതേ ധുരി നോ ഗാശ്ച കൃശാന്സംധുക്ഷയന്തി ച
അവിടുത്തെ പുത്രന്മാര് ഗുരുവിന്റെ ക്ഷേമത്തില് ആസ്വാദനമുള്ളവരായതിനാല് പിതാക്കന്മാര് അവരെ വിഭജിക്കാറില്ല. അവര് കാളകളെ നെല്ലറയിലേയ്ക്ക് ചേര്ത്ത് ക്ഷീണിച്ചവയെ ഉണര്ത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
സര്വേ വര്ണാഃ സ്വധര്മസ്ഥാഃ സദാ ചേദിഷു മാനദ। ന തേഽസ്ത്യവിദിതം കിംചിത്ത്രിഷു ലോകേഷു യദ്ഭവേത്
ചേദികളില് എല്ലാ വർണങ്ങളും എപ്പോഴും തങ്ങളുടെ ധര്മത്തില് നിലകൊള്ളുന്നു, മഹാരാജാവേ. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും എന്തെങ്കിലും അവര്ക്ക് അറിയാത്തതൊന്നുമില്ല.
ദൈവോപഭോഗ്യം ദിവ്യം ത്വാമാകാശേ സ്ഫാടികം മഹത്। ആകാശഗം ത്വാം മദ്ദത്തം വിമാനമുപപത്സ്യതേ
ദേവന്മാര്ക്ക് അനുയോജ്യമായ, ആകാശത്തില് വജ്രംപോലെയുള്ള വലിയ ദിവ്യവിമാനം, എന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ, നിനക്ക് ലഭിക്കും.
ത്വമേകഃ സര്വമര്ത്യേഷു വിമാനവരമാസ്ഥിതഃ। ചരിഷ്യസ്യുപരിസ്ഥോ ഹി ദേവോ വിഗ്രഹവാനിവ
നീ മാത്രമാണ് എല്ലാ മനുഷ്യരിലും ദൈവികമായ ആകാശരഥത്തിൽ ഇരുന്നു, ദേഹധാരി ദേവനുപോലെ മുകളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കാൻ പോകുന്നത്.
ദദാമി തേ വൈജയന്തീം മാലാമമ്ലാനപങ്കജാമ്। ധാരയിഷ്യതി സങ്ഗ്രാമേ യാ ത്വാം ശസ്ത്രൈരവിക്ഷതമ്
നശിക്കാത്ത താമരപ്പൂക്കളാൽ നിർമ്മിച്ച വൈജയന്തി മാല ഞാൻ നിനക്കു നൽകുന്നു; നീ യുദ്ധത്തിൽ അതു ധരിക്കുമ്പോൾ ആയുധങ്ങൾ നിന്നെ തൊടാൻ കഴിയില്ല.
ലക്ഷണം ചൈതദേവേഹ ഭവിതാ തേ നരാധിപ। ഇന്ദ്രമാലേതി വിഖ്യാതം ധന്യമപ്രതിമം മഹത്
നരാധിപാ, ഇതും നിന്റെ ഒരു ലക്ഷണമായിരിക്കും: 'മനുഷ്യരിൽ ഇന്ദ്രൻ' എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനും ഭാഗ്യവാനുമായ അതുല്യനും മഹത്തായവനുമാകാൻ നീർ.
യഷ്ടിം ച വൈണവീം തസ്മൈ ദദൌ വൃത്രനിഷൂദനഃ। ഇഷ്ടപ്രദാനമുദ്ദിശ്യ ശിഷ്ടാനാം പ്രതിപാലിനീമ്
വൃത്രനെ സംഹരിച്ചവൻ അവനു വേർകൊണ്ട യഷ്ടിയും, ഇഷ്ടം നൽകുന്നവയും നല്ലവരെ സംരക്ഷിക്കുന്നതുമായതും നൽകി.
ഏവം സംസാന്ത്വ്യ നൃപതിം തപസഃ സംന്യവര്തയത്। പ്രയയൌ ദൈവതൈഃ സാര്ധം കൃത്വാ കാര്യം ദിവൌകസാമ്
ഇങ്ങനെ രാജാവിനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, അവനെ കഠിനതപസ്സിൽ നിന്ന് മാറ്റി, ദേവന്മാരുടെ കാര്യം പൂർത്തിയാക്കി ദേവന്മാരോടൊപ്പം തിരിച്ചു പോയി.
തതസ്തു രാജാ ചേദീനാമിന്ദ്രാഭരണഭൂഷിതഃ। ഇന്ദ്രദത്തം വിമാനം തദാസ്ഥായ പ്രയയൌ പുരീമ്
അപ്പോൾ, ഇന്ദ്രന്റെ അലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്ന ചേദിരാജാവ്, ഇന്ദ്രൻ നൽകിയ ആകാശരഥത്തിൽ കയറി തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി.
തസ്യാഃ ശക്രസ്യ പൂജാര്ഥം ഭൂമൌ ഭൂമിപതിസ്തദാ। പ്രവേശം കാരയാമാസ സര്വോത്സവവരം തദാ
അന്നേരം ഭൂമിയുടെ രാജാവ്, ആ ഇന്ദ്രനെ ആരാധിക്കാൻ, ഭൂമിയിൽ തന്നെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളിൽ ഏറ്റവും വലിയ പ്രവേശനോത്സവം സംഘടിപ്പിച്ചു.
മാര്ഗശീര്ഷേ മഹാരാജ പൂര്വപക്ഷേ മഹാമഖമ്। തതഃപ്രഭൃതി ചാദ്യാപി യഷ്ടേഃ ക്ഷിതിപസത്തമൈഃ
മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ പൂർവ്വപക്ഷത്തിൽ വലിയ യാഗം നടത്തി; അന്നുമുതൽ ഇന്നുവരെ ഏറ്റവും നല്ല രാജാക്കന്മാർ ആ യഷ്ടി ഉത്സവം തുടരുന്നു.
പ്രവേശഃ ക്രിയതേ രാജന്യഥാ തേന പ്രവര്തിതഃ। അപരേദ്യുസ്തതസ്തസ്യാഃ ക്രിയതേഽത്യുച്ഛ്രയോ നൃപൈഃ
അവൻ ആരംഭിച്ച പ്രകാരം രാജാക്കന്മാർ പ്രവേശനോത്സവം നടത്തുന്നു; അതിന്റെ അടുത്ത ദിവസം, രാജാക്കന്മാർ ആ യഷ്ടിയെ ഉയർത്തുന്ന ചടങ്ങും നടത്തുന്നു.
അലങ്കൃതായാ പിടകൈര്ഗന്ധമാല്യൈശ്ച ഭൂഷണൈഃ। `മാല്യദാമപരിക്ഷിപ്താം ദ്വാത്രിംശത്കിഷ്കുസംമിതാമ്
പീഠങ്ങൾ, സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പമാലകൾ, അലങ്കാരങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടും, മാലകളും കയരുകളും ചുറ്റി, മുപ്പത്തിരണ്ടു മുഴം ഉയരമുള്ളതുമായ യഷ്ടി അലങ്കരിക്കുന്നു.
ഉദ്ധൃത്യ പിടകേ ചാപി ദ്വാദശാരത്നികോച്ഛ്രയേ। മഹാരജനവാസാംസി പരിക്ഷിപ്യ ധ്വജോത്തമമ്
പന്ത്രണ്ടു മുഴം ഉയരമുള്ള പീഠത്തിൽ അതുയർത്തി, വിവിധ വർണങ്ങളിലുള്ള മനോഹരമായ വസ്ത്രങ്ങൾ ചുറ്റി, അത്യുത്തമമായ പതാകയെ അലങ്കരിക്കുന്നു.
വാസോഭിരന്നപാനൈശ്ച പൂജിതൈര്ബ്രാഹ്മണര്ഷഭൈഃ। പുണ്യാഹം വാചയിത്വാഥ ധ്വജ ഉച്ഛ്രിയതേ തദാ
ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണന്മാർ വസ്ത്രം, അന്നം, പാനം എന്നിവ നൽകി ആദരിച്ച്, പുണ്യഹം ഉച്ചരിച്ചതിന് ശേഷം, ആ പതാക ഉയർത്തുന്നു.
ശങ്ഖഭേരീമൃദങ്ഗൈശ്ച സംനാദഃ ക്രിയതേ തദാ'। ഭഗവാന്പൂജ്യതേ ചാത്ര യഷ്ടിരൂപേണ വാസവഃ
അപ്പോൾ ശംഖം, ഭേരി, മൃദംഗം എന്നിവയുടെ ഗംഭീരശബ്ദം മുഴങ്ങുന്നു; അവിടെ യഷ്ടിരൂപത്തിൽ വാസവനെ ഭക്ത്യാദരത്തോടെ ആരാധിക്കുന്നു.
സ്വയമേവ ഗൃഹീതേന വസോഃ പ്രീത്യാ മഹാത്മനഃ। `മാണിഭദ്രാദയോ യക്ഷാഃ പൂജ്യന്തേ ദൈവതൈഃ സഹ
വാസവൻ സ്വയം സ്വീകരിച്ച ആ യഷ്ടിയെ സ്നേഹത്തോടെ, മഹാത്മാവായ വാസവനു വേണ്ടി, മണിഭദ്രൻമുതൽ യക്ഷന്മാരെയും ദേവന്മാരോടൊപ്പം ആരാധിക്കുന്നു.
നാനാവിധാനി ദാനാനി ദത്ത്വാര്ഥിഭ്യഃ സുഹൃജ്ജനൈഃ। അലങ്കൃത്വാ മാല്യദാമൈര്വസ്ത്രൈര്നാനാവിധൈസ്തഥാ
ആവശ്യപ്പെടുന്നവർക്കും സുഹൃത്തുക്കൾക്കും വിവിധ തരത്തിലുള്ള ദാനങ്ങൾ നൽകി, യഷ്ടിയെ പുഷ്പമാല, കയർ, വസ്ത്രം എന്നിവകൊണ്ടും ഭംഗിയായി അലങ്കരിക്കുന്നു.
ദൃതിഭിഃ സജലൈഃ സര്വൈഃ ക്രീഡിത്വാ നൃപശാസനാത്। സഭാജയിത്വാ രാജാനം കൃത്വാ നര്മാശ്രയാഃ കഥാഃ
എല്ലാവരും വെള്ളം നിറച്ച കലശങ്ങൾകൊണ്ട് രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം കളിച്ചു, രാജാവിനെ ആദരിച്ച്, രസകരമായ സംഭാഷണങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നു.
രമന്തേ നാഗരാഃ സര്വേ തഥാ ജാനപദൈഃ സഹ। സൂതാശ്ച മാഗധാശ്ചൈവ രമന്തേ നടനര്തകാഃ
നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും ഒരുമിച്ച് ആനന്ദിക്കുന്നു; സൂതന്മാർ, മാഗധന്മാർ, നർത്തകർ, നടന്മാർ എന്നിവരും ആഹ്ലാദിക്കുന്നു.
പ്രീത്യാ തു നൃപശാര്ദൂല സര്വേ ചക്രുര്മഹോത്സവമ്। സാന്തഃപുരഃ സഹാമാത്യഃ സര്വാഭരണഭൂഷിതഃ
രാജാക്കന്മാരിൽ ശൂരനായവാ, സന്തോഷത്തോടെ എല്ലാവരും കുടുംബത്തോടും മന്ത്രിമാരോടും കൂടെ, എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചു, മഹോത്സവം ആഘോഷിച്ചു.