പ്രബോധ്യതേ മാഗധസൂതപുത്രൈ- ര്നിത്യം സ്തുവദ്ഭിഃ സ്വയമിന്ദ്രകല്പഃ। പതത്രിസങ്ഘൈഃ സ ജഘന്യരാത്രേ പ്രബോധ്യതേ നൂനമിലാതലസ്ഥഃ
മുൻകാലത്ത് മാഗധരും സൂതപുത്രന്മാരും ദിവസേന വന്ദിച്ച് ഉണർത്തിയ, ഇന്ദ്രനോടു തുല്യനെന്നു പുകഴപ്പെട്ടവൻ, ഇന്നിവിടെ നിലത്തുകിടന്ന്, രാത്രിയിൽ പക്ഷികളുടെ വിളിയാൽ ഉണരേണ്ടിവരുന്നു.
കഥംനു വാതാതപകര്ശിതാങ്ഗോ വൃകോദരഃ കോപപരിപ്ലുതാങ്ഗഃ। ശേതേ പൃഥിവ്യാമതഥോചിതാങ്ഗഃ കൃഷ്ണാസമക്ഷം വസുധാതലസ്ഥഃ
വായുവും ചൂടും കൊണ്ട് ദേഹമൊക്കെ ക്ഷയിച്ച, കോപത്തിൽ കത്തുന്ന ഭീമൻ, ഇങ്ങനെയൊരു കഷ്ടം നേരിട്ടിട്ടില്ലാത്തവൻ, കൃഷ്ണയുടെ മുന്നിൽ നിലത്താണ് കിടക്കുന്നത്.
തഥാഽര്ജുനഃ സുകുമാരോ മനസ്വീ വശേ സ്ഥിതോ ധര്മസുതസ്യ രാജ്ഞഃ। വിദൂയമാനൈരിവ സര്വഗാത്രൈ- ര്ധ്രുവം ന ശേതേ വസതീരമര്ഷാത്
അതു പോലെ സുന്ദരനും മനസ്സുറ്റവനും ആയ അർജുനൻ, രാജാവായ യുദിഷ്ഠിരന്റെ ആജ്ഞയിൽ നില്ക്കുന്നവൻ, ദേഹമൊക്കെയും ക്രോധത്തിൽ വേദനിച്ചു, ഉറങ്ങാതെ വസതിയിൽ കിടക്കുന്നു.
യമൌ ച കൃഷ്ണാം ച യുധിഷ്ഠിരം ച ഭീമം ച ദൃഷ്ട്വാ സുഖവിപ്രയുക്താന്। വിനിഃശ്വസന്സര്പ ഇവോഗ്രതേജാ ധ്രുവം ന ശേതേ വസതീരമര്ഷാത്
യമജന്മാർ, കൃഷ്ണ, യുദിഷ്ഠിരൻ, ഭീമൻ എന്നിവരെ സുഖം ഇല്ലാതെ കാണുമ്പോൾ, അതിശക്തനായവൻ പാമ്പുപോലെ ആഴമായി ശ്വാസം വിട്ട്, ക്രോധത്തിൽ കത്തുന്നവൻ ഉറങ്ങാതെ വസതിയിൽ കിടക്കുന്നു.
തഥാ യമൌ ചാപ്യസുഖൌ സുഖാര്ഹൌ സമൃദ്ധരീപാവമരൌ ദിവീവ। പ്രജാഗരസ്ഥൌ ധ്രുവമപ്രശാന്തൌ ക്രോധേന സത്യേന ച വാര്യമാണൌ
അതു പോലെ സുഖം അർഹിക്കുന്ന യമജന്മാർക്കും സുഖമില്ല, ദേവന്മാരെപ്പോലെ ഭംഗിയുള്ളവർ, ഉറക്കം വരാതെ ഉണർന്നുകിടക്കുന്നു; സത്യവും ക്ഷമയും കൊണ്ട് മാത്രം അവരുടെ കോപം അടക്കപ്പെടുന്നു.
സമീരണേനാഥ സമോ ബലേന സമീരണസ്യൈവസുതോ ബലീയാന്। സ ധര്മപാസേന സിതോഽഗ്രജേന ധ്രുവം വിനിഃശ്വസ്യ സഹത്യമര്ഷമ്
വായുവിനോട് തുല്യമായ ശക്തിയുള്ള, അതിലും അധികം ബലമുള്ള, വായുവിന്റെ മകനായ ഭീമൻ, മൂത്താന്റെ ധർമ്മത്തിന്റെ കെട്ടിൽ പിടഞ്ഞു, ആഴമായി ശ്വാസം വിട്ട് ക്രോധം സഹിക്കുന്നു.
സ ചാപിഭൂമൌ പരിവര്തമാനോ വധം സുതാനാം മമ കാങ്ക്ഷമാണഃ। സത്യേന ധര്മേണ ച വാര്യമാണഃ കാലംപ്രതീക്ഷത്യധികോ രണേഽന്യൈഃ
അവൻ നിലത്തു ചാടിച്ചുറങ്ങി, എന്റെ മക്കളുടെ നാശം ആഗ്രഹിച്ചു, സത്യവും ധർമ്മവും കൊണ്ട് പിടിച്ചിരുത്തപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ യുദ്ധത്തിൽ മറ്റുള്ളവരെക്കാൾ ശക്തിയോടെ സമയത്തിനായി കാത്തിരിക്കുന്നു.
അജാതശത്രൌ തു ജിതേ നികൃത്യാ ദുഃശാസനോ യത്പരുഷാണ്യവോചത്। താനി പ്രവിഷ്ടാനി വൃകോദരാങ്ഗം ദഹന്തി കക്ഷാഗ്നിരിവേന്ധനാനി
കപടംകൊണ്ട് തോറ്റു പോയ യുദിഷ്ഠിരനോട് ദുഃശാസനൻ പറഞ്ഞ കഠിനവാക്കുകൾ ഭീമന്റെ ശരീരത്തിൽ കയറി, ഇന്ധനത്തിൽ കത്തുന്ന അഗ്നിപോലെ അവനെ അകത്തുനിന്ന് ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
ന പാപകം ധ്യാസ്യതി ധര്മപുത്രോ ധനംജയശ്ചാപ്യനുവര്ത്സ്യതേ തമ്। അരണ്യവാസേന വിവര്ധതേ തു ഭീമസ്യ കോപോഽഗ്നിരിവാനിലേന
ധർമ്മപുത്രൻ ഒരിക്കലും പാപം ചിന്തിക്കില്ല, ധനഞ്ജയനും അവനെ അനുഗമിക്കും; എന്നാൽ വനവാസത്തിൽ ഭീമന്റെ കോപം വായുവിൽ കത്തുന്ന അഗ്നിപോലെ വർദ്ധിക്കുന്നു.
സ തേന കോപേന വിദീര്യമാണഃ കരം കരേണാഭിനിപീഡ്യവീരഃ। വിനിഃശ്വസത്യുഷ്ണമതീവ ഘോരം ദഹന്നിവേമാം മമ പുത്രസേനാമ്
ആ ക്രോധത്തിൽ പൊരുതുന്ന വീരൻ, സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് കൈ പിടിച്ചു, അതിശക്തമായ ചൂടുള്ള ശ്വാസം വിട്ട്, എന്റെ മക്കളുടെ സൈന്യത്തെ അകത്തുനിന്ന് ദഹിപ്പിക്കുന്നപോലെ കത്തുന്നു.
ഗാണ്ഡീവധന്വാ ച വൃകോദരശ്ച സംരമ്ഭിണാവന്തകകാലകല്പൌ। ന ശേഷയേതാം യുധി ശത്രുസേനാം ശരാന്കിരന്താവനിപ്രകാശാന്
ഗാണ്ഡീവധാരിയായ അർജുനനും ഭീമനും, ഇരുവരും മരണദേവനെപ്പോലെ ഭയങ്കരർ, യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുസൈന്യത്തെ അഗ്നിപോലെ കത്തുന്ന അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തകർക്കും, ഒരാളെയും ശേഷിപ്പിക്കില്ല.
ദുര്യോധനഃ ശകുനിഃ സൂതപുത്രോ ദുഃശാസനശ്ചാപി സുമന്ദചേതാഃ। മധു പ്രപശ്യന്തി ന തു പ്രപാതം വൃകോദരം ചൈവ ധനംജയം ച
ദുര്യോധനൻ, ശകുനി, കർണൻ, ദുഃശാസനൻ എന്നിവരുടെ മനസ്സ് മൂടലായിരിക്കുന്നു; അവർക്ക് മുന്നിൽ തേൻ മാത്രമാണ് കാണുന്നത്, അഗാധമായ കുഴി കാണുന്നില്ല, ഭീമനെയും അർജുനനെയും കാണുന്നില്ല.
ശുഭാശുഭം കര്മ നരോഹി കൃത്വാ പ്രതീക്ഷതേചേത്സ ഫലംവിപാകേ। സതേന യുജ്യത്യവശഃ ഫലേന മോക്ഷഃ കഥം സ്യാത്പുരുഷസ്യ തസ്മാത്
ഒരു മനുഷ്യൻ നല്ലതോ ചീത്തയോ ചെയ്താൽ, അതിന്റെ ഫലം കാത്തിരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ അതിന്റെ അടിമയാകും; അങ്ങനെ മോക്ഷം എങ്ങനെ സാധിക്കും?
ക്ഷേത്രേ സുകൃഷ്ടേ ഹ്യുപിതേ ച ബീജേ ദേവേച വര്ഷത്യൃതുകാലയുക്തമ്। ന സ്യാത്ഫലംതസ്യ കുതഃ പ്രസിദ്ധി- രന്യത്രദൈവാദിതി നാസ്തി ഹേതുഃ
നന്നായി ഉഴുത നിലത്തും നല്ല വിത്ത് വിതറിയിട്ടും, ദേവന്മാർ സമയത്ത് മഴവിട്ടിട്ടും, ഫലം ലഭിക്കാതിരിക്കുന്നു എങ്കിൽ അതിന് കാരണമെന്ത്, വിധിയല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല.
കൃതം മതാക്ഷേണ യഥാ ന സാധു സാധുപ്രവൃത്തേന ച പാണ്ഡവേന। മയാ ച ദുഷ്പുത്രവശാനുഗേന കൃതഃ കുരൂണാമയമന്തകാലഃ
ഞാൻ പാശക്രീഡയിൽ ചെയ്തത് ശരിയല്ലായിരുന്നു, പാണ്ഡവൻ ചെയ്തതും ശരിയല്ല; ദുഷ്ടമക്കളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ഞാൻ കുരുക്കളുടെ നാശം വരുത്തി.
ധ്രുവം പ്രശാമ്യത്യസമീരിതോഽഗ്നി- ര്ധ്രുവം പ്രജാസ്യത്യുത ഗര്ഭിണീ യാ। ധ്രുവം ദിനാദൌ രജനീപ്രണാശ- സ്തഥാ ക്ഷപാദൌ ച ദിനപ്രണാശഃ
നിശ്ചയം, കാറ്റ് ഇല്ലെങ്കിൽ അഗ്നി അണയും; ഗർഭിണിയായ സ്ത്രീ പ്രസവിക്കും; പകലിന്റെ ആരംഭത്തിൽ രാത്രി അവസാനിക്കും, അങ്ങനെ രാത്രിയുടെ ആരംഭത്തിൽ പകലും അവസാനിക്കും.
കൃതേച കസ്മാന്ന പരേച കുര്യു- ര്ദത്തേ ച ദദ്യുഃ പുരുഷാഃ കഥംസ്വിത്। പ്രാപ്യാര്ഥകാലം ച ഭവേദനര്ഥഃ കഥംചന സ്യാദിതിതത്കുതഃ സ്യാത്
ഇങ്ങനെ ചെയ്തിട്ടും, മറ്റുള്ളവർ അങ്ങനെ ചെയ്യാതിരിക്കാൻ എന്ത് കാരണം ഉണ്ടാകും? ഒരാൾ നൽകിയാൽ, മറ്റുള്ളവരും നൽകാതിരിക്കുമോ? ലഭിക്കേണ്ട സമയത്ത് ലഭിച്ചാൽ, എങ്ങനെയെങ്കിലും ദോഷം ഉണ്ടാകുമോ? അങ്ങനെ എന്തെങ്കിലും സംഭവിക്കാൻ എവിടുനിന്നാണ് കാരണമുണ്ടാകുക?
കഥം ന ഭിദ്യേത ന ച സ്രവേത ന ച പ്രസിച്യേദിതിരക്ഷിതവ്യമ്। അരക്ഷ്യമാണം ശതധാ പ്രകീര്യേ- ദ്ഭ്രുവം ന നാശോഽസ്തി കൃതസ്യ ലോകേ
അത് എങ്ങനെ പിരിയാതെ, ചോർന്നുപോകാതെ, ചിതറാതെ നിലനിൽക്കും? അതിനാൽ അതിനെ സൂക്ഷിക്കണം. സൂക്ഷിക്കാതെ വിട്ടാൽ, അതു നൂറ് വഴികളിലൂടെ ചിതറിപ്പോകും; എങ്കിലും, ഈ ലോകത്ത് നന്മയായി ചെയ്തതിന് നാശം ഉണ്ടാവില്ല.
ഗതോ ഹ്യരണ്യാദപിശക്രലോകം ധനംജയഃ പശയ്ത വീര്യമസ്യ। അസ്ത്രാണി ദിവ്യാനി ചതുര്വിധാനി ജ്ഞാത്വാ പുനര്ലോകമിമം പ്രപന്നഃ
അരണ്യത്തിൽ നിന്ന് ഇന്ദ്രന്റെ ലോകത്തേക്കു പോയി, ധനഞ്ജയൻ തന്റെ വീര്യം തെളിയിച്ചു. ദൈവികമായ നാലു വിധ ആയുധങ്ങൾ പഠിച്ച ശേഷം, അവൻ വീണ്ടും ഈ ലോകത്തേക്ക് തിരിച്ചു വന്നു.
സ്വര്ഗം ഹി ഗത്വാ സശരീര ഏവ കോ മാനുഷഃ പുനരാഗന്തുമിച്ഛേത്। അന്യത്രകാലോപഹതാനനേകാ- ന്സമീക്ഷമാണസ്തുകുരൂന്മുമൂര്ഷൂന്
ശരീരത്തോടെ സ്വർഗത്തിൽ ചെന്നവൻ, മനുഷ്യലോകത്തേക്ക് വീണ്ടും വരാൻ ആഗ്രഹിക്കുമോ? എന്നാൽ, അനേകം കുരുക്കന്മാരെ കാലം തകർത്തതും, അവരുടെ മരണത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും മാത്രമേ തിരിച്ചുവരിക.
ധനുര്ഗ്രാഹശ്ചാര്ജുനഃ സവ്യസാചീ ധനുശ്ച തദ്ഗാണ്ഡിവം ഭീമവേഗമ്। അസ്ത്രാണി ദിവ്യാനി ച താനി തസ്യ ത്രയസ്യ തേജഃ പ്രസഹേത കോഽത്ര
വലതും ഇടതും കൈകൊണ്ട് വില്ലുധരിയായ അർജുനൻ, ഭീമന്റെ വേഗംപോലുള്ള ഗാന്ഡീവം കൈവശം വഹിക്കുന്നു. ദൈവിക ആയുധങ്ങൾ അവനുണ്ട്. ഇവരിലെ മൂവരുടെ ശക്തിയെ ഇവിടെ എവൻ നേരിടാൻ കഴിയും?
നിശമ്യ തദ്വചനം പാര്ഥിവസ്യ ദുര്യോധനം രഹിതേ സൌബലോഽഥ। അബോധയത്കര്ണമുപേത്യ സര്വം സ ചാപ്യഹൃഷ്ടോഽഭവദല്പചേതാഃ
രാജാവിന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, സൗബലൻ രഹസ്യമായി ദുര്യോധനനെ സമീപിച്ചു, പിന്നെ കർണ്ണനോട് എല്ലാം പറഞ്ഞു. എന്നാൽ, കർണ്ണൻ മനസ്സിൽ സന്തോഷമില്ലാതെ, വിഷമത്തോടെ നിന്നു.
ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ തദ്വാക്യം നിശമ്യ ശകുനിസ്തദാ। ദുര്യോധനമിദം കാലേ കര്ണേന സഹിതോഽബ്രവീത്
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ശകുനി കർണ്ണനോടൊപ്പം യോജിച്ച്, ശരിയായ സമയത്ത് ദുര്യോധനനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പ്രവ്രാജ്യ പാണ്ഡവാന്വീരാന്സ്വേന വീര്യേണ ഭാരത। ഭുങ്ക്ഷ്വേമാം പൃഥിവീമേകോ ദിവി ശമ്ബരഹായഥാ
നിന്റെ ശക്തിയാൽ വീരരായ പാണ്ഡവന്മാരെ നാടുവിട്ടു അയച്ചതുകൊണ്ട്, ഭാരത, നീ സ്വർഗത്തിൽ ശംബരനെ തോല്പിച്ചവൻപോലെ, ഈ ഭൂമി ഒറ്റയ്ക്ക് ആസ്വദിക്കൂ.
തവാദ്യപൃഥിവീ രാജന്നഖിലാ സാഗരാമ്ബരാ। സപര്വതവനാകാരാ സഹസ്ഥാവരജങ്ഗമാ
രാജാവേ, ഇന്ന് സമുദ്രം ചുറ്റിയ മുഴുവൻ ഭൂമി, പർവതങ്ങളും കാടുകളും സഹിതം, നീയും സഹോദരന്മാരും സ്വന്തമാക്കി.
പ്രാച്യാശ്ച ദാക്ഷിണാത്യാശ്ച പതീച്യോദീച്യവാസിനഃ। കൃതാഃ കരപ്രദാഃ സര്വേ രാജാനസ്തേ നാരാധിപ
കിഴക്കും തെക്കും പടിഞ്ഞാറും വടക്കും വസിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും നിനക്കു കപ്പം കൊടുക്കുന്നവരായി മാറിയിരിക്കുന്നു, മനുഷ്യരാശിയുടെ നാഥാ.
യാ ഹി സാ ദീപ്യമാനേവ പാണ്ഡവാന്ഭജതേ പുരാ। സാഽദ്യലക്ഷ്മീസ്ത്വയാ രാജന്നവാപ്താ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ
ഒരിക്കൽ പാണ്ഡവന്മാരെ പ്രകാശം പോലെ അനുഗ്രഹിച്ച ഐശ്വര്യം, രാജാവേ, ഇപ്പോൾ നീയും സഹോദരന്മാരും സ്വന്തമാക്കി.
ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥഗതേ യാം താം ദീപ്യമാനാം യുധിഷ്ഠിരേ। അപശ്യാമ ശ്രിയം രാജന്സുചിരം ശോകകര്ശിതാഃ
യുധിഷ്ഠിരൻ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിൽ ആയിരുന്നപ്പോൾ, ആ പ്രകാശമുള്ള ഐശ്വര്യം നാം ദീർഘകാലം കണ്ടു, രാജാവേ, എന്നാൽ അതിനിടെ ഞങ്ങൾ ദുഃഖത്തിൽ കിടന്നിരുന്നു.
സാ തു ബുദ്ധിബലേനേയം രാജ്ഞസ്തസ്മാത്തഥാവിധാത്। ത്വയാക്ഷിപ്താ മഹാബാഹോ ദീപ്യമാനേവ ദൃശ്യതേ
പക്ഷേ, മഹാബാഹുവായ രാജാവേ, നിന്റെ ബുദ്ധിയുടെ ശക്തിയാൽ, അതേ പ്രകാശമുള്ള ഐശ്വര്യം ഇപ്പോൾ നീ പിടിച്ചെടുത്തതുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു.
തഥൈവ തവ രാജേന്ദ്രരാജാനഃ പരവീരഹന്। ശാസനേഽധിഷ്ഠിതാഃ സര്വേകിം കുര്മ ഇതി വാദിനഃ
അതുപോലെ തന്നെ, രാജാധിരാജാ, ശത്രുവിനെ തോല്പിക്കുന്ന മറ്റു രാജാക്കന്മാരും എല്ലാവരും നിന്റെ ആജ്ഞയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; 'എന്ത് ചെയ്യണം?' എന്നു ചോദിച്ചുകൊണ്ട്.