യാസ്താഃ പ്രവ്രാജപാനാം ത്വാം പ്രാഹസന്ദര്പമോഹിതാഃ। താഃ ക്ഷിപ്രം ഹതസംകല്പാ ദ്രക്ഷ്യസി ത്വം കുരുസ്ത്രിയഃ
നിന്റെ പ്രവാസസമയത്ത് അഹങ്കാരത്താൽ മയങ്ങിയ കുറുകിയ കുരുനാരികൾ നിന്നെ പരിഹസിച്ചിരുന്നുവല്ലോ; അവരെ നീ ഉടൻ തന്നെ, അവരുടെ എല്ലാ പ്രതീക്ഷകളും തകർന്ന നിലയിൽ കാണും.
തവ ദുഃഖോപപന്നായാ യൈരാചരിതമപ്രിയമ്। വിദ്ധി സംപ്രസ്ഥിതാന്സര്വാംസ്താന്കൃഷ്ണേ യമസാദനമ്
നിന്റെ കഷ്ടതകളിൽ നിന്നോടു ദുഷ്പ്രവർത്തനം നടത്തിയ എല്ലാവരും, കൃഷ്ണേ, ഇപ്പോൾ യമലോകത്തിലേക്ക് പോയിക്കഴിഞ്ഞു എന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
പുത്രസ്തേ പ്രതിവിന്ധ്യശ്ച സുതസോമസ്തഥാവിധഃ। ശ്രുതകര്മാഽര്ജുനിശ്ചൈവ ശതാനീകശ്ച നാകുലിഃ
നിന്റെ മക്കളായ പ്രതിവിന്ദ്യൻ, സുതസോമൻ, ശ്രുതകർമൻ, അർജുനിയുടെ മകൻ, ശതാനീകൻ, നാകുലിയുടെ മകൻ—
സഹദേവാച്ച യോ ജാതഃ ശ്രുതസേനസ്തവാത്മജഃ। സര്വേകുശലിനോ വീരാഃ കൃതാസ്ത്രാശ്ച സുതാസ്തവ
സഹദേവന്റെ മകനായ ശ്രുതസേനനും, നിന്റെ സ്വന്തം മക്കളായ ഈ വീരന്മാർ എല്ലാവരും ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവരാണ്.
അഭിമന്യുരിവ പ്രീതാ ദ്വാരവത്യാം രതാ ഭൃശമ്। ത്വമിവൈഷാം സുഭദ്രാ ച പ്രീത്യാ സര്വാത്മനാ സ്ഥിതാ
ദ്വാരകയിൽ അഭിമന്യുവിനെ എത്രമാത്രം സ്നേഹത്തോടെ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ സുഭദ്രയും, നീപോലെ തന്നെ, അവരോടു പൂർണ്ണസ്നേഹത്തോടെ കൂടെയുണ്ട്.
പ്രീയതേ തവ നിര്ദ്വന്ദ്വാ തേഭ്യശ്ച വിഗതജ്വരാ। ദുഃഖിതാ തേന ദുഃഖേന സുഖേന സുഖിതാ തഥാ
അവൾ നിനക്കു സ്നേഹത്തോടെ, മനസ്സിൽ ഒരു വിരോധവും ഇല്ലാതെ, അവരോടും ദു:ഖമില്ലാതെ, നിന്റെ ദു:ഖത്തിൽ ദു:ഖിതയും, നിന്റെ സന്തോഷത്തിൽ സന്തോഷവതിയും ആകുന്നു.
ഭജേത്സര്വാത്മനാ ചൈവ പ്രദ്യുമ്നജനനീ തഥാ। ഭാനുപ്രഭൃതിഭിശ്ചൈനാന്വിശിനഷ്ടി ച കേശവഃ
പ്രദ്യുമ്നന്റെ അമ്മയും അവരെ പൂർണ്ണഹൃദയത്തോടെ സേവിക്കുന്നു; ഭാനു മുതലായവരോടൊപ്പം കേശവനും അവരെ ആദരിക്കുന്നു.
ഭോജനാച്ഛാദനേ ചൈഷാം നിത്യം മേ ശ്വശുരഃ സ്ഥിതഃ। രാമപ്രഭൃതയഃ സര്വേ ഭജന്ത്യന്ധകവൃഷ്ണയഃ
അവരുടെ ഭക്ഷണവും വസ്ത്രവും എപ്പോഴും എന്റെ അച്ഛൻ ഒരുക്കുന്നു; രാമനും മറ്റു അന്ധകവൃഷ്ണികളും അവരെ സേവിക്കുന്നു.
തുല്യോ ഹിപ്രണയസ്തേഷാം പ്രദ്യുമ്നസ്യ ച ഭാമിനി। ഏവമാദി പ്രിയം സത്യംഹൃദ്യമുക്ത്വാ മനോനുഗമ്
നിന്റെ സ്നേഹം അവർക്കും, പ്രദ്യുമ്നന്റെയും സ്നേഹത്തിന് തുല്യമാണ്, സുന്ദരിയേ; ഇങ്ങനെ സത്യവും ഹൃദയസ്പർശിയും ഇഷ്ടവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ്, അവളുടെ മനസ്സിനെ പിന്തുടർന്ന്—
ഗമനായ മനശ്ചക്രേവാസുദേവരഥം പ്രതി। താം കൃഷ്ണാം കൃഷ്ണമഹിഷീ ചകാരാഭിപ്രദക്ഷിണമ്
വാസുദേവന്റെ രഥത്തിലേക്ക് പോകാൻ അവളുടെ മനസ്സ് തിരിഞ്ഞു; കൃഷ്ണയുടെ ഭാര്യ കൃഷ്ണയെ ഭക്തിപൂർവ്വം ചുറ്റി നടന്നു.
ആരുരോഹ രഥം ശൌരേഃ സത്യഭാമാഽഥ ഭാമിനീ। സ്മയിത്വാതു യദുശ്രേഷ്ഠോ ദ്രൌപദീം പരിസാന്ത്വ്യ ച। ഉപാവര്ത്യ തതഃ ശീഘ്രൈര്ഹയൈഃ പ്രായാത്പരംതപഃ
ശൗരിയുടെ രഥത്തിൽ സത്യഭാമ, ആ ഭാവനയുള്ളവൾ, കയറി; യദുക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠൻ, ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, ദ്രൗപദിയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു; പിന്നെ വേഗത്തിൽ കുതിരകളെ തിരിച്ചു, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവൻ പുറപ്പെട്ടു.
ഏവം വനേ വര്തമാനാ നരാഗ്ര്യാഃ ശീതോഷ്ണവാതാതപകര്ശിതാങ്ഗാഃ। സരസ്തദാസാദ്യവനം ച പുണ്യം തതഃ പരംകിമകുര്വന്ത പാര്ഥാഃ
ഇങ്ങനെ കാട്ടിൽ കഴിയുന്ന ആ മഹാത്മാക്കൾ, തണുപ്പ്, ചൂട്, കാറ്റ്, സൂര്യപ്രഭ എന്നിവ കൊണ്ട് ദേഹങ്ങൾ ക്ഷയിച്ചവരായി, ആ പുണ്യമായ തടാകത്തെയും വനത്തെയും എത്തി, പിന്നെ പാണ്ഡവന്മാർ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
സരസ്തദാസാദ്യ തു പാണ്ഡുപുത്രാ ജനം സമുത്സൃജ്യ വിധായ ചേഷ്ടമ്। വനാനി രമ്യാണ്യഥ പര്വതാംശ്ച നദീപ്രദേശാംശ്ച തദാ വിചേരുഃ
തടാകം എത്തിയ ശേഷം, പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കൾ ജനങ്ങളെ വിട്ട്, ആവശ്യമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്തു, ആ മനോഹരമായ കാടുകളും പർവതങ്ങളും നദീതീരങ്ങളും സഞ്ചരിച്ചു.
തഥാ വനേ താന്വസതഃ പ്രവീരാന് സ്വാധ്യായവന്തശ്ച തപോധനാശ്ച। അഭ്യായയുര്വേദവിദഃ പുരാണാ- സ്താന്പൂജയാമാസുരഥോ നരാഗ്ര്യാഃ
അങ്ങനെ കാട്ടിൽ കഴിയുമ്പോൾ, വേദപാരായണരും തപസ്സിൽ സമ്പന്നരുമായ മഹർഷിമാർ അവരെ സമീപിച്ചു; പാണ്ഡവന്മാർ അവരെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.
തതഃ കദാചിത്കുശലഃ കഥാസു വിപ്രോഽഭ്യഗച്ഛദ്ഭുവി കൌരവേയാന്। സ തൈഃ സമേത്യാഥ യദൃച്ഛയൈവ വൈചിത്രവീര്യം നൃപമഭ്യഗച്ഛത്
അപ്പോൾ ഒരിക്കൽ, കഥകളിൽ നിപുണനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ കുരുക്കളുടെ അടുക്കൽ എത്തി; അവരെ യാദൃശ്ചികമായി കണ്ടു, വൈചിത്രവീര്യനായ രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു.
അഥോപവിഷ്ടഃ പ്രതിസത്കൃതശ്ച വൃദ്ധേന രാജ്ഞാ കുരുസത്തമേന। പ്രചോദിതഃ സംകഥയാംബഭൂവ ധര്മാനിലേന്ദ്രപ്രഭവാന്യമൌ ച
അവിടെ, പ്രായമായ കുരുവംശത്തിലെ രാജാവിന്റെ സ്നേഹപൂർവ്വം സ്വീകരണം ലഭിച്ച ശേഷം, ആ ബ്രാഹ്മണൻ ധർമ്മപുത്രൻ, വായുപുത്രൻ, ഇന്ദ്രപുത്രൻ എന്നിവരുടെ കഥകൾ പറയാൻ തുടങ്ങി.
കൃശാംശ്ച വാതാതപകര്ശിതാങ്ഗാന് ദുഃഖസ്യ ചോഗ്രസ് മുഖേ പ്രപന്നാന്। താം ചാപ്യനാഥാമിവ വീരനാഥാം കൃഷ്ണാം പരിക്ലേശഗുണേന യുക്താമ്
അവരെ കാറ്റും സൂര്യനും ദു:ഖവും കൊണ്ട് ക്ഷയിച്ച ദേഹങ്ങളോടെയും, അനാഥയായെങ്കിലും വീരന്മാരുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ കൃഷ്ണയെ ദു:ഖസഹനത്തിൽ ഉറച്ചവളായി വിവരിച്ചു.
തതഃ കഥാസ്തസ്യ നിശമ്യ രാജാ വൈചിത്രവീര്യഃ കൃപയാഽഭിതപ്തഃ। വനേ തഥാ പാര്ഥിവപുത്രപൌത്രാ- ഞ്ശ്രുത്വാ തഥാ ദുഃഖനദീംപ്രപന്നാന്
അവന്റെ കഥകൾ കേട്ട രാജാവ് വൈചിത്രവീര്യൻ, കാട്ടിൽ ഇങ്ങനെ കഷ്ടപ്പെടുന്ന രാജകുമാരന്മാരെയും അവരുടെ പുത്രന്മാരെയും കുറിച്ച് അറിഞ്ഞപ്പോൾ, ദയയാൽ ഹൃദയം കത്തിപ്പോയി.
പ്രോവാച ദൈന്യാഭിഹതാന്തരാത്മാ നിശ്വാസവാതോപഹതസ്തദാനീമ്। വാചം കഥംചിത്സ്ഥിരതാമുപേത്യ തത്സര്വമാത്മപ്രഭവം വിചിന്ത്യ
ആന്തരികമായി ദു:ഖംകൊണ്ട് തളർന്ന അവൾ, ആഴമായ ശ്വാസം എടുക്കുമ്പോൾ, എങ്ങിനെയോ സ്വരം സ്ഥിരമായി പിടിച്ച്, തനിക്കു തന്നെ നിന്നുപോയതെല്ലാം ഓർത്ത് സംസാരിച്ചു.
കഥംനു സത്യഃ ശുചിരാര്യവൃത്തഃ ശ്രേഷ്ഠഃ സുതാനാം മമ ധര്മരാജഃ। അജാതശത്രുഃ പൃഥിവീതലേ സ്മ ശേതേ പുരാ രാങ്കവകൂടശായീ
എന്തുകൊണ്ടാണ് എന്റെ മൂത്തമകൻ, സത്യവാൻ, ശുദ്ധൻ, ഉത്തമമായ പെരുമാറ്റമുള്ളവൻ, ശത്രുക്കൾ ഇല്ലാത്ത യുദിഷ്ഠിരൻ, മുമ്പ് രാജസീയമായ കിടക്കയിൽ വിശ്രമിച്ചവൻ, ഇന്ന് നിലത്താണ് കിടക്കുന്നത്?
പ്രബോധ്യതേ മാഗധസൂതപുത്രൈ- ര്നിത്യം സ്തുവദ്ഭിഃ സ്വയമിന്ദ്രകല്പഃ। പതത്രിസങ്ഘൈഃ സ ജഘന്യരാത്രേ പ്രബോധ്യതേ നൂനമിലാതലസ്ഥഃ
മുൻകാലത്ത് മാഗധരും സൂതപുത്രന്മാരും ദിവസേന വന്ദിച്ച് ഉണർത്തിയ, ഇന്ദ്രനോടു തുല്യനെന്നു പുകഴപ്പെട്ടവൻ, ഇന്നിവിടെ നിലത്തുകിടന്ന്, രാത്രിയിൽ പക്ഷികളുടെ വിളിയാൽ ഉണരേണ്ടിവരുന്നു.
കഥംനു വാതാതപകര്ശിതാങ്ഗോ വൃകോദരഃ കോപപരിപ്ലുതാങ്ഗഃ। ശേതേ പൃഥിവ്യാമതഥോചിതാങ്ഗഃ കൃഷ്ണാസമക്ഷം വസുധാതലസ്ഥഃ
വായുവും ചൂടും കൊണ്ട് ദേഹമൊക്കെ ക്ഷയിച്ച, കോപത്തിൽ കത്തുന്ന ഭീമൻ, ഇങ്ങനെയൊരു കഷ്ടം നേരിട്ടിട്ടില്ലാത്തവൻ, കൃഷ്ണയുടെ മുന്നിൽ നിലത്താണ് കിടക്കുന്നത്.
തഥാഽര്ജുനഃ സുകുമാരോ മനസ്വീ വശേ സ്ഥിതോ ധര്മസുതസ്യ രാജ്ഞഃ। വിദൂയമാനൈരിവ സര്വഗാത്രൈ- ര്ധ്രുവം ന ശേതേ വസതീരമര്ഷാത്
അതു പോലെ സുന്ദരനും മനസ്സുറ്റവനും ആയ അർജുനൻ, രാജാവായ യുദിഷ്ഠിരന്റെ ആജ്ഞയിൽ നില്ക്കുന്നവൻ, ദേഹമൊക്കെയും ക്രോധത്തിൽ വേദനിച്ചു, ഉറങ്ങാതെ വസതിയിൽ കിടക്കുന്നു.
യമൌ ച കൃഷ്ണാം ച യുധിഷ്ഠിരം ച ഭീമം ച ദൃഷ്ട്വാ സുഖവിപ്രയുക്താന്। വിനിഃശ്വസന്സര്പ ഇവോഗ്രതേജാ ധ്രുവം ന ശേതേ വസതീരമര്ഷാത്
യമജന്മാർ, കൃഷ്ണ, യുദിഷ്ഠിരൻ, ഭീമൻ എന്നിവരെ സുഖം ഇല്ലാതെ കാണുമ്പോൾ, അതിശക്തനായവൻ പാമ്പുപോലെ ആഴമായി ശ്വാസം വിട്ട്, ക്രോധത്തിൽ കത്തുന്നവൻ ഉറങ്ങാതെ വസതിയിൽ കിടക്കുന്നു.
തഥാ യമൌ ചാപ്യസുഖൌ സുഖാര്ഹൌ സമൃദ്ധരീപാവമരൌ ദിവീവ। പ്രജാഗരസ്ഥൌ ധ്രുവമപ്രശാന്തൌ ക്രോധേന സത്യേന ച വാര്യമാണൌ
അതു പോലെ സുഖം അർഹിക്കുന്ന യമജന്മാർക്കും സുഖമില്ല, ദേവന്മാരെപ്പോലെ ഭംഗിയുള്ളവർ, ഉറക്കം വരാതെ ഉണർന്നുകിടക്കുന്നു; സത്യവും ക്ഷമയും കൊണ്ട് മാത്രം അവരുടെ കോപം അടക്കപ്പെടുന്നു.
സമീരണേനാഥ സമോ ബലേന സമീരണസ്യൈവസുതോ ബലീയാന്। സ ധര്മപാസേന സിതോഽഗ്രജേന ധ്രുവം വിനിഃശ്വസ്യ സഹത്യമര്ഷമ്
വായുവിനോട് തുല്യമായ ശക്തിയുള്ള, അതിലും അധികം ബലമുള്ള, വായുവിന്റെ മകനായ ഭീമൻ, മൂത്താന്റെ ധർമ്മത്തിന്റെ കെട്ടിൽ പിടഞ്ഞു, ആഴമായി ശ്വാസം വിട്ട് ക്രോധം സഹിക്കുന്നു.
സ ചാപിഭൂമൌ പരിവര്തമാനോ വധം സുതാനാം മമ കാങ്ക്ഷമാണഃ। സത്യേന ധര്മേണ ച വാര്യമാണഃ കാലംപ്രതീക്ഷത്യധികോ രണേഽന്യൈഃ
അവൻ നിലത്തു ചാടിച്ചുറങ്ങി, എന്റെ മക്കളുടെ നാശം ആഗ്രഹിച്ചു, സത്യവും ധർമ്മവും കൊണ്ട് പിടിച്ചിരുത്തപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ യുദ്ധത്തിൽ മറ്റുള്ളവരെക്കാൾ ശക്തിയോടെ സമയത്തിനായി കാത്തിരിക്കുന്നു.
അജാതശത്രൌ തു ജിതേ നികൃത്യാ ദുഃശാസനോ യത്പരുഷാണ്യവോചത്। താനി പ്രവിഷ്ടാനി വൃകോദരാങ്ഗം ദഹന്തി കക്ഷാഗ്നിരിവേന്ധനാനി
കപടംകൊണ്ട് തോറ്റു പോയ യുദിഷ്ഠിരനോട് ദുഃശാസനൻ പറഞ്ഞ കഠിനവാക്കുകൾ ഭീമന്റെ ശരീരത്തിൽ കയറി, ഇന്ധനത്തിൽ കത്തുന്ന അഗ്നിപോലെ അവനെ അകത്തുനിന്ന് ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
ന പാപകം ധ്യാസ്യതി ധര്മപുത്രോ ധനംജയശ്ചാപ്യനുവര്ത്സ്യതേ തമ്। അരണ്യവാസേന വിവര്ധതേ തു ഭീമസ്യ കോപോഽഗ്നിരിവാനിലേന
ധർമ്മപുത്രൻ ഒരിക്കലും പാപം ചിന്തിക്കില്ല, ധനഞ്ജയനും അവനെ അനുഗമിക്കും; എന്നാൽ വനവാസത്തിൽ ഭീമന്റെ കോപം വായുവിൽ കത്തുന്ന അഗ്നിപോലെ വർദ്ധിക്കുന്നു.
സ തേന കോപേന വിദീര്യമാണഃ കരം കരേണാഭിനിപീഡ്യവീരഃ। വിനിഃശ്വസത്യുഷ്ണമതീവ ഘോരം ദഹന്നിവേമാം മമ പുത്രസേനാമ്
ആ ക്രോധത്തിൽ പൊരുതുന്ന വീരൻ, സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് കൈ പിടിച്ചു, അതിശക്തമായ ചൂടുള്ള ശ്വാസം വിട്ട്, എന്റെ മക്കളുടെ സൈന്യത്തെ അകത്തുനിന്ന് ദഹിപ്പിക്കുന്നപോലെ കത്തുന്നു.