നൈതാമതിശയേ ജാതു വസ്ത്രഭൂഷണഭോജനൈഃ। ന വദേ ചാപ്യതിവാചാ താം പൃഥാം പൃഥിവീസമാമ്
വസ്ത്രം, ആഭരണം, ഭക്ഷണം എന്നിവയിൽ ഞാൻ ഒരിക്കലും അവളെ മറികടക്കാറില്ല; ഭൂമിയെപ്പോലെ സഹനശീലയുള്ള ആ പൃഥയോട് ഞാൻ ഒരിക്കലും കടുത്ത വാക്കുകൾ പറയാറില്ല.
അഷ്ടാവഗ്രേ ബ്രാഹ്മണാനാം സഹസ്രാണി സ്മ നിത്യദാ। ഭുഞ്ജതേ രുക്മപാത്രീഷു യുധിഷ്ഠിരനിവേശനേ
യുധിഷ്ഠിരന്റെ ഭവനത്തിൽ എട്ടായിരം ബ്രാഹ്മണന്മാർ എല്ലായ്പ്പോഴും പൊന്നിൻ പാത്രങ്ങളിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നു.
അഷ്ടാശീതിസഹസ്രാണി സ്നാതകാ ഗൃഹമേധിനഃ। ത്രിംശദ്ദാസീക ഏകൈകോ യാന്വിഭര്തി യുധിഷ്ഠിരഃ
എൺപത്തിയെട്ടായിരം ഗൃഹസ്ഥന്മാർ, ഓരോരുത്തർക്കും മുപ്പത് ദാസിമാർ വീതം സേവനം ചെയ്യുന്നു, ഇവരെല്ലാം യുധിഷ്ഠിരൻ പോഷിക്കുന്നു.
ദശാന്യാനി സഹസ്രാണി യേഷാമന്നം സുസംസ്കൃതമ്। ഹ്രിയതേ രുക്മപാത്രീഭിര്യതീനാമൂര്ധ്വരേതസാമ്
പതിനായിരം വ്രതനിഷ്ഠരായ യതികൾക്കായി നല്ല രീതിയിൽ പാകം ചെയ്ത അന്നം പൊന്നിൻ പാത്രങ്ങളിൽ നൽകി സേവിക്കുന്നു.
താന്സര്വാനഗ്രഹാരേണ ബ്രാഹ്മണാന്വേദവാദിനഃ। യഥാര്ഹം പൂജയാമി സ്മ പാനാച്ഛാദനഭോജനൈഃ
ഗ്രാമത്തിലെ വേദപാരായണ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഞാൻ അവരവർക്കു യോജിച്ച വിധത്തിൽ പാനീയവും വസ്ത്രവും ഭക്ഷണവും നൽകി ആദരിച്ചിരുന്നു.
ശതം ദാസീസഹസ്രാണി കൌന്തേയസ്യ മഹാത്മനഃ। കമ്ബുകേയൂരധാരിണ്യോ നിഷ്കകണ്ഠ്യഃ സ്വലംകൃതാഃ
കുന്തിയുടെ മഹാത്മാവായ മകനായവനു ലക്ഷക്കണക്കിന് ദാസിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവർ കയ്യിലങ്കാരവും നെക്ക്ലേസും ധരിച്ച് മനോഹരമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവരായിരുന്നു.
മഹാര്ഹമാല്യാഭരണാഃ സുവര്ണാശ്ചന്ദനോക്ഷിതാഃ। മണീന്ഹേമ ച വിഭ്രത്യോ നൃത്തഗീതവിശാരദാഃ
അവർക്കു വിലകൂടിയ മാലകളും ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു; അവർ ചന്ദനവും പൊന്നും പുരട്ടിയവരും രത്നങ്ങളും പൊന്നും അണിഞ്ഞവരുമായിരുന്നു; നൃത്തഗാനങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും ആയിരുന്നു.
താസാം നാമ ച രൂപംച ഭോജനാച്ഛാദനാനി ച। സര്വാസാമേവ വേദാഹം കര്മ ചൈവ കൃതാകൃതമ്
അവരുടെ പേരുകളും രൂപവും ഭക്ഷണവും വസ്ത്രവും, അവർ ചെയ്തതും ചെയ്യാത്തതുമായ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഞാൻ അറിയുന്നു.
ശതം ദാസീസഹസ്രാണി കുന്തീപുത്രസ്യ ധീമതഃ। പാത്രീപസ്താ ദിവാരാത്രമതിഥീന്ഭോജയന്ത്യുത
കുന്തിയുടെ ബുദ്ധിശാലിയായ മകനു ആയിരക്കണക്കിന് ദാസിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവർ പാത്രങ്ങൾ കൈവശംവെച്ച് പകൽ-രാത്രി അതിഥികൾക്ക് ഭക്ഷണം വിളമ്പുന്നു.
ശതമശ്വസഹസ്രാണി ദശനാഗായുതാനി ച। യുധിഷ്ഠിരസ്യാനുയാത്രമിന്ദ്രപ്രസ്ഥനിവാസിനഃ
യുധിഷ്ഠിരൻ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ, ലക്ഷക്കണക്കിന് കുതിരകളും പതിനായിരം ആനകളും അവനെ അനുഗമിച്ചിരുന്നു.
ഏതദാസീത്തദാ രാജ്ഞോ യന്മഹീം പര്യപാലയത്। യേഷാം സങ്ഖ്യാവിധിം ചൈവ പ്രദിശാമി ശൃണോമി ച
രാജാവ് ഭൂമിയെ ഭരിച്ചിരുന്നപ്പോൾ ഇങ്ങനെ സമൃദ്ധിയുണ്ടായിരുന്നു; ഇവയുടെ എണ്ണംയും ക്രമവും ഞാൻ അറിയുകയും പറയുകയും ചെയ്യുന്നു.
അന്തഃപൂരാണാം സര്വേഷാം ഭൃത്യാനാം ചൈവ സര്വശഃ। ആഗോപാലാവിപാലേഭ്യഃ സര്വം വേദ കൃതാകൃതമ്
അന്തഃപുരങ്ങളിലെ എല്ലാ ഭൃത്യന്മാരെയും, പശുപാലന്മാരെയും ആടുപാലകരെയും കുറിച്ചും അവർ ചെയ്തതും ചെയ്യാത്തതുമായ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം ഞാൻ അറിയുന്നു.
സര്വം രാജ്ഞഃ സമുദയമായം ച വ്യയമേവ ച। ഏകാഽഹംവേദ്മി കല്യാണി പാണ്ഡവാനാം യശസ്വിനി
പാണ്ഡവന്മാരുടെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും, രാജാവിന്റെ വരുമാനവും ചെലവും ഞാൻ മാത്രമാണ് അറിയുന്നത്, ഭാഗ്യശാലിനിയായവളേ.
മയി സര്വം സമാസജ്യകുടുമ്ബം ഭരതര്ഷഭാഃ। ഉപാസനരതാഃ സര്വേ ഘടയന്തി വരാനനേ
ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠരേ, കുടുംബത്തിലെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും എനിക്ക് ഏൽപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; എല്ലാവരും സേവനത്തിൽ താല്പര്യത്തോടെ എന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം പരിശ്രമിക്കുന്നു, മനോഹരിയായവളേ.
തമഹം ഭാരമാസക്തമനാധൃഷ്യം ദുരാത്മഭിഃ। സുഖം സര്വംപരിത്യജ്യരാത്ര്യഹാനി ഘടാമി വൈ
ദുഷ്ടന്മാർക്ക് കീഴടക്കാനാവാത്ത മനസ്സോടെ ആ ഭാരമൊക്കെയും ഞാൻ വഹിക്കുന്നു; സുഖം ഉപേക്ഷിച്ച് പകൽ-രാത്രി എല്ലാം ഞാൻ ക്രമീകരിക്കുന്നു.
അധൃഷ്യം വരുണസ്യേവ നിധിപൂര്ണമിവോദധിമ്। ഏകാഹം വേദ്മി കോശം വൈ പതീനാം ധര്മചാരിണാമ്
വരുണന്റെ നിധിപോലും സമ്പൂർണ്ണമായ സമുദ്രംപോലും കൈവശമുള്ള, എന്റെ ധാർമ്മികഭർത്താക്കളുടെ ധനശേഖരം ഞാൻ മാത്രമാണ് അറിയുന്നത്.
അനിശായാം നിശായാം ച വിഹായ ക്ഷുത്പിപാസയോഃ। ആരാധയന്ത്യാഃ കൌരവ്യാംസ്തുല്യാ രാത്രിരഹശ്ച മേ
പക്ഷിയും ദാഹവും ഉപേക്ഷിച്ച് പകൽ-രാത്രി ഞാൻ കൗരവന്മാരെ സേവിക്കുന്നു; എനിക്ക് പകൽ-രാത്രി തമ്മിൽ വ്യത്യാസമില്ല.
പ്രഥമം പ്രതിബുധ്യാമി ചരമം സംവിശാമി ച। നിത്യകാലമഹം സത്യേ ഏതത്സംവനനം മമ
എല്ലാവരിലും ആദ്യം ഞാൻ എഴുന്നേൽക്കും; അവസാനം ഞാൻ ഉറങ്ങും; എല്ലായ്പ്പോഴും സത്യത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ളതാണ് എന്റെ പെരുമാറ്റം.
ഏതജ്ജാനാമ്യഹം കര്തും ഭര്തൃസംവനനം മഹത്। അസത്സ്ത്രീണാം സമാചാരം നാഹം കുര്യാം ന കാമയേ
ഭർത്താക്കളുടെ മഹത്തായ സേവനം എങ്ങനെ ചെയ്യണമെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു; ദുഷ്ടസ്ത്രികളുടെ ആചാരങ്ങൾ ഞാൻ ചെയ്യുകയില്ല, ആഗ്രഹിക്കുകയുമില്ല.
തച്ഛ്രുത്വാ ധര്മസഹിതം വ്യാഹൃതം കൃഷ്ണയാ തദാ। ഉവാച സത്യാ സത്കൃത്യ പാഞ്ചാലീം ധര്മചാരിണീം
കൃഷ്ണി ധർമ്മം നിറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞത് കേട്ട്, സത്യഭാമ ധാർമ്മികതയിൽ സ്ഥിരമായ ദ്രൗപദിയെ ആദരിച്ച് പറഞ്ഞു.
അഭിപന്നാഽസ്മി പാഞ്ചാലി യാജ്ഞസേനി ക്ഷമസ്വ മേ। കാമകാരഃ സഖീനം ഹി സോപഹാസം പ്രഭാഷിതമ്
പാഞ്ചാലി, യജ്ഞസേനിയുടെ മകളേ, ഞാൻ തെറ്റിച്ചു; എന്നെ ക്ഷമിക്കണം. സ്നേഹത്താൽ സഖികളോടൊപ്പം ഞാൻ പരിഹാസത്തോടെ സംസാരിച്ചിരുന്നു.
ഇമം തു തേ മാര്ഗമപേതദോഷം വക്ഷ്യാമി ചിത്തഗ്രഹണായ ഭര്തുഃ। അസ്മിന്യഥാവത്സഖി വര്തമാനാ ഭര്താരമാച്ഛേത്സ്യസി കാമിനീഭ്യഃ
ഇനി ഞാൻ നിന്നോട് പിഴവില്ലാത്ത ഭർത്താവിന്റെ മനസ്സ് നേടാനുള്ള മാർഗം പറയും; സഖിയേ, നീ അതു ശരിയായി അനുസരിച്ചാൽ ഭർത്താവിനെ മറ്റുസ്ത്രികളിൽ നിന്ന് അകറ്റി നിലനിർത്താൻ കഴിയും.
നൈതാദൃശം ദൈവതമസ്തി കിംചി- ത്സര്വേഷുലോകേഷു സദേവകേഷു। യഥാ പതിസ്തസ്യ തു സര്വകാമാ ലഭ്യാഃ പ്രസാദേ കുപിതശ് ഹന്യാത്
ലോകങ്ങളിലോ ദേവന്മാരിലോ ഭർത്താവിനേക്കാൾ വലിയ ദൈവം ഒന്നുമില്ല. ഭർത്താവിന്റെ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ചാൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറും; എന്നാൽ അവനെ കോപിപ്പിച്ചാൽ അവയെല്ലാം നശിക്കും.
തസ്മാദപത്യം വിവിധാശ് ഭോഗാഃ ശയ്യാസനാന്യദ്ഭുതദര്ശനാനി। വസ്ത്രാണി മാല്യാനി തഥൈവ ഗന്ധാഃ സ്വര്ഗശ്ചലോകോ വിപുലാ ച കീര്തിഃ
അതിനാൽ, മക്കളും വിവിധ സുഖസൗകര്യങ്ങളും, മനോഹരമായ കിടക്കകളും ഇരിപ്പിടങ്ങളും, വസ്ത്രങ്ങളും മാലകളും സുഗന്ധങ്ങളും, സ്വർഗ്ഗലോകവും വലിയ പ്രശസ്തിയും ലഭിക്കും.
സുഖം സുഖനേഹ ന ജാതു ലഭ്യം ദുഃഖേന സാധ്വീ ലഭതേ സുഖാനി। സാ കൃഷ്ണമാരാധയ സൌഹൃദേന പ്രേമ്ണാ ച നിത്യം പ്രതികര്മണാ ച
ഇവിടെ സുഖം എപ്പോഴും എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കില്ല; ഒരു നല്ല ഭാര്യ കഷ്ടപ്പാടിലൂടെ സുഖം നേടുന്നു. അവൾ കൃഷ്ണനെ സ്നേഹത്തോടും സൗഹൃദത്തോടും കൂടിയ സേവനത്തോടും കൂടി നിരന്തരം ആരാധിക്കണം.
സ്നാനാസനൈശ്ചാരുഭിരഗ്രമാല്യൈ- ര്ദാക്ഷിണ്യയോഗൈര്വിവിധൈശ്ച ഗന്ധൈഃ। അസ്യാഃ പ്രിയോസ്മീതി യഥാ വിദിത്വാ ത്വാമേവ സംശ്ലിഷ്യതി സര്വഭാവൈഃ
അലങ്കാരമുള്ള കുളികളും ഇരിപ്പിടങ്ങളും ഏറ്റവും നല്ല മാലകളും, ദയാപൂർവ്വമായ പ്രവർത്തികളും വിവിധ സുഗന്ധങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച്, 'ഞാൻ അവനു പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്' എന്ന് മനസ്സിലാക്കി, അവളെല്ലാ ഭാവത്തോടും ചേർന്ന് നിന്നെ ആലിംഗനം ചെയ്യും.
ശ്രുത്വാ സ്വരം ദ്വാരഗതസ് ഭര്തുഃ പ്രത്യുത്ഥിതാ തിഷ്ഠ ഗൃഹസ്യ മധ്യേ। ദൃഷ്ട്വാ പ്രവിഷ്ടം ത്വരിതാഽസനേന പാദ്യേന ചൈനം പ്രതിപൂജയസ്വ
ഭർത്താവിന്റെ ശബ്ദം വാതിലിൽ കേട്ടാൽ, അവൾ എഴുന്നേറ്റ് വീട്ടിന്റെ നടുവിൽ നിൽക്കണം; അവൻ അകത്തേക്ക് വരുന്നത് കണ്ടാൽ, ഉടൻ ഇരിപ്പിടവും കാൽ കഴുകുന്നതിനുള്ള വെള്ളവും നൽകി ആദരിക്കണം.
സംപ്രേഷിതായാമഥ ചൈവ ദാസ്യാ- മുത്ഥായ സര്വം സ്വയമേവ കാര്യമ്। ജാനാതു കൃഷ്ണസ്തവ ഭാവമേതം സര്വാത്മനാ മാം ഭജതീതി സത്യേ
ദാസിയെ അയച്ചാലും, അവൾ തന്നെ എഴുന്നേറ്റ് എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ചെയ്യണം; നീ എന്നെ മുഴുവൻ മനസ്സോടെ ആരാധിക്കുന്നുവെന്ന് കൃഷ്ണൻ അറിയണം.
ത്വത്സംനിധൌ യത്കഥയേത്പതിസ്തേ യദ്യപ്യഗുഹ്യം പരിരക്ഷിതവ്യമ്। കാചിത്സപത്നീ തവ വാസുദേവം പ്രത്യാദിശേത്തേന ഭവേദ്വിരാഗഃ
നിന്റെ ഭർത്താവ് നിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ പറയുന്ന കാര്യങ്ങൾ, അതു രഹസ്യമല്ലെങ്കിലും, സൂക്ഷിക്കണം; സഹപത്നി വാസുദേവനെക്കുറിച്ച് എന്തെങ്കിലും പറഞ്ഞാൽ, അതു ദൂരം ഉണ്ടാക്കും.
പ്രിയാംശ്ച രമ്യാംശ്ച ഹിതാംശ് ഭര്തു- സ്താന്ഭോജയേഥാ രവിവിധൈരുപായൈഃ। ദ്വേഷ്യൈരുപേക്ഷ്യൈരഹിതൈശ് തസ്യ ഭിദ്സ്വനിത്യം കുഹകോദ്ധതൈശ്ച
നിന്റെ ഭർത്താവിന് പ്രിയവും മനോഹരവും ഉപകാരപ്രദവുമായ സുഹൃത്തുക്കളെ വിവിധ മാർഗ്ഗങ്ങളിൽ വിരുന്ന് കൊടുക്കണം; എന്നാൽ വെറുപ്പുള്ളവരെയും അനാസക്തരെയും ദോഷകരരെയും ഭിന്നത ഉണ്ടാക്കുന്നവരെയും കപടരെയും അവഗണിക്കണം.