ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം യഥാ മമ പുരാഽഭവത്। അഭിതശ്ചാപി ഗന്തവ്യോ മയാ സ്വര്ഗോ ദ്വിജോത്തമ
എനിക്ക് നേരിട്ടുണ്ടായതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇനി, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ സ്വർഗത്തിലേക്കു പോകേണ്ടിയിരിക്കുന്നു.
ഏവമേതാനി പുരുഷാ ദുഃഖാനി ച സുഖാനി ച। ആപ്നുവന്തി മഹാബുദ്ധേ നോത്കണ്ഠാം കര്തുമര്ഹസി
ഇങ്ങനെ, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, മനുഷ്യർക്ക് ദു:ഖവും സന്തോഷവും അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. നീ വിഷാദത്തിൽ ആകേണ്ടതില്ല.
ദുഷ്കരം ഹി കൃതംകര്മ ജാനതാ ജാതിമാത്മനഃ। [ലോകവൃത്താന്തതത്ത്വജ്ഞ നിത്യം ധര്മപരായണ ।।]
നിന്റെ ജന്മം അറിയുകയും, ലോകത്തിലെ സംഭവങ്ങളുടെ സത്യം മനസ്സിലാക്കുകയും, എല്ലായ്പ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്തവനായി നീ വളരെ ദുഷ്കരമായ ഒരു കാര്യം ചെയ്തിരിക്കുന്നു.
കര്മദോഷാച്ച വൈ വിദ്വന്നാത്മജാതികൃതേന വൈ। കംചിത്കാലം മൃഷ്യതാം വൈ തതോസി ഭവിതാ ദ്വിജഃ
പണ്ഡിതനേ, നിന്റെ പ്രവൃത്തികളിൽ ഉണ്ടായ തെറ്റുകൾ കൊണ്ടാണ്, ജന്മം കൊണ്ടല്ല, കുറേ കാലം നീ സഹിക്കേണ്ടി വരുന്നത്. അതിന് ശേഷം നീ ബ്രാഹ്മണനാകും.
സാംപ്രതം ച മതോ മേഽസി ബ്രാഹ്മണോ നാത്ര സംശയഃ
ഇപ്പോൾ നീ ബ്രാഹ്മണനാണെന്ന് ഞാൻ ഉറപ്പായി വിശ്വസിക്കുന്നു. ഇതിൽ യാതൊരു സംശയവും ഇല്ല.
ബ്രാഹ്മണഃ പതനീയേഷു വര്തമാനോ വികര്മസു। ദാമ്ഭിക്വോ ദുഷ്കൃതപ്രായഃ ശൂദ്രേണ സദൃശോ ഭവേത്
ബ്രാഹ്മണൻ പാപകരമായ പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെടുകയും, കപടതയും ദുഷ്കൃത്യങ്ങളും ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ, അവൻ ശൂദ്രനുപോലെയാകും.
യസ്തു ശൂദ്രോ ദമേ സത്യേ ധര്മേ ച സതതോത്ഥിതഃ। തം ബ്രാഹ്മണമഹം മന്യേ വൃത്തേന ഹി ഭവേദ്ദ്വിജഃ
പക്ഷേ, ശൂദ്രൻ എപ്പോഴും ആത്മനിയന്ത്രണത്തിലും സത്യത്തിലും ധർമ്മത്തിലും നിലകൊള്ളുന്നവനാണെങ്കിൽ, അവനെ ഞാൻ ബ്രാഹ്മണനായി കരുതുന്നു. കാരണം, നടപ്പാണ് മനുഷ്യനെ ദ്വിജനാക്കുന്നത്.
കര്മദോഷേണ വിഷമാം ഗതിമാപ്തോസി ദാരുണാമ്। ക്ഷീണദോഷമഹം മന്യേ ചാഭിതസ്ത്വാം നരോത്തമ
നിന്റെ പ്രവൃത്തികളിലെ തെറ്റുകൾ കൊണ്ടാണ് നീ കഠിനമായ ദു:ഖാവസ്ഥയിൽ എത്തിയത്. എന്നാൽ, മഹാനുഭവനേ, ഇപ്പോൾ നീ ആ പാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
കര്തുമര്ഹസി നോത്കണ്ഠാം ത്വദ്വിധാ ഹ്യവിഷാദിനഃ। ലോകവൃത്താന്തതത്വജ്ഞാ നിത്യം ധര്മപരായണാഃ
നിനക്കു വിഷാദം വേണ്ട. ലോകത്തിലെ സത്യം മനസ്സിലാക്കുകയും, എല്ലായ്പ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്നവരെപ്പോലെയുള്ളവർക്ക് വിഷാദം വരില്ല.
പ്രജ്ഞയാ മാനസം ദുഃഖം ഹന്യാച്ഛാരീരമൌഷധൈഃ। ഏതദ്വിജ്ഞാനസാമര്ഥ്യം ന ബാലൈ സമതാമിയാത്
ബുദ്ധിയാൽ മനസ്സിലെ ദു:ഖം മാറ്റണം, ഔഷധംകൊണ്ട് ശരീരവേദന മാറ്റണം. ഇങ്ങനെയാണ് ജ്ഞാനത്തിന്റെ ശക്തി; അതിനെ അജ്ഞാനികൾക്ക് തുല്യമാകാൻ കഴിയില്ല.
അനിഷ്ടസംപ്രയോഗാച്ച വിപ്രയോഗാത്പ്രയിസ്യ ച। മനുഷ്യാ മാനസൈര്ദുഃഖൈര്യുജ്യന്തേ ചാല്പബുദ്ധയഃ
അനിഷ്ടമായതുമായി ചേർന്നതും, ഇഷ്ടമായതിൽ നിന്നു വേർപെട്ടതും കൊണ്ടാണ് ബുദ്ധിയില്ലാത്തവർ മനസ്സിൽ ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നത്.
ഗുണൈര്ഭൂതാനി യുജ്യന്തേ വിയുജ്യന്തേ തഥൈവ ച। സര്വാണി നൈതദേകസ്യ ശോകസ്ഥാനം ഹി വിദ്യതേ
സ്വഭാവഗുണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ജീവികൾ ചേർന്നും വേർപെട്ടും പോകുന്നത്. ഇതൊന്നും ഒരാള്ക്ക് മാത്രം ദു:ഖത്തിന് കാരണമാകേണ്ടതില്ല.
അനിഷ്ടനാന്വിതം പശ്യംസ്തഥാ ക്ഷിപ്രം വിരജ്യതേ। തതശ്ച പ്രതികുര്വന്തി യദി പശ്യന്ത്യുപക്രമമ്
അനിഷ്ടം സംഭവിക്കുന്നത് കണ്ടാൽ ഒരാൾ ഉടൻ തന്നെ അകറ്റാൻ ശ്രമിക്കും; പിന്നെ, അതിന് മാർഗം കാണുമ്പോൾ, അതു പരിഹരിക്കാൻ ശ്രമിക്കും.
ശോചതോ ന ഭവേത്കിംചിത്കേവലം പരിതപ്യതേ। പരിത്യജന്തി യേ ദുഃഖം സുഖം വാഽപ്യുഭയം നരാഃ
വ്യഥപ്പെടുന്നതിലൂടെ ഒന്നും ലഭിക്കില്ല; ദു:ഖം മാത്രം കൂടും. ദു:ഖവും സന്തോഷവും ഉപേക്ഷിക്കുന്നവരാണ് യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനികൾ.
ത ഏവ സുഖമേധന്തേ ജ്ഞാനതൃപ്താ മനീഷിണഃ। അസംതോഷപരാ മൂഢാഃ സംതോഷം യാനതി പണ്ഡിതാഃ
ജ്ഞാനത്തിൽ തൃപ്തരായ മനീഷികൾക്കാണ് സുഖം ലഭിക്കുന്നത്. സംതൃപ്തിയില്ലാത്തവരാണ് മൂഢന്മാർ; പണ്ഡിതന്മാർ സംതൃപ്തിയെ തേടുന്നു.
അസംതോഷസ്യ നാസ്ത്യന്തസ്തുഷ്ടിസ്തു പരമം സുഖമ്। ന ശോചന്തി ഗതാധ്വാനഃ പശ്യന്തഃ പരമാം ഗതിം
അസന്തൃപ്തിക്ക് ഒരിക്കലുമൊന്നും അവസാനം ഇല്ല; സംതൃപ്തിയാണു പരമസുഖം. യാത്രയുടെ അവസാനം എത്തിയവർ, പരമഗതി കാണുമ്പോൾ, ദു:ഖിക്കാറില്ല.
ന വിഷാദേ മനഃ കാര്യം വിഷാദോ വിഷമുത്തമമ്। മാരയത്യകൃതപ്രജ്ഞം ബാലം ക്രുദ്ധ ഇവോരഗഃ
മനസ്സ് വിഷാദത്തിൽ ആക്കരുത്; വിഷാദം ഏറ്റവും ഭയങ്കരമായ വിഷം തന്നെയാണ്. അതു, അജ്ഞാനിയെയും ബാലനെയും ക്രുദ്ധനായ പാമ്പുപോലെ നശിപ്പിക്കും.
യംവിഷാദോഽഭിഭവതി വിഷമേ സമുപസ്ഥിതേ। തേജസാ തസ് ഹീനസ്യ പുരുഷാര്ഥോ ന വിദ്യതേ
പ്രതിസന്ധിക്കാലത്ത് വിഷാദം ഒരാളെ കീഴടക്കുമ്പോൾ, അവൻ ശക്തി നഷ്ടപ്പെട്ട്, ജീവിതത്തിൽ യാതൊരു നേട്ടവും ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിയില്ല.
അവശ്യം ക്രിയമാണസ് കര്മണോ ദൃശ്യതേ ഫലമ്। ന ഹി നിര്വേദമാഗമ്യ കിംചിത്പ്രാപ്നോതി ശോഭനമ്
നമുക്ക് ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങളുടെ ഫലം തീർച്ചയായും കാണാം. നിരാശയിലായാൽ ഒരുപാട് നല്ലതൊന്നും ലഭിക്കില്ല.
അഥാപ്യുപായം പശ്യേത ദുഃഖസ് പരിമോക്ഷണേ। അശോചന്നാരഭേതൈവ യുക്തശ്ചാവ്യസനീ ഭവേത്
ദു:ഖത്തിൽ നിന്ന് മോചനം കിട്ടാനുള്ള മാർഗം കാണുമ്പോൾ, ദു:ഖിക്കാതെ പ്രവർത്തിക്കണം; മനസ്സുറപ്പോടെ ദു:ഖം വരുത്തുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കണം.
ഭൂതേഷ്വഭാവം സംചിന്ത്യ യേ തു ബുദ്ധേഃ പരം ഗതാഃ। ന ശോചന്തി കൃതപ്രജ്ഞാഃ പശ്യന്തഃ പരമാം ഗതിമ്
ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളും നശ്വരമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, പരമമായ ജ്ഞാനത്തിലേക്ക് എത്തിയവർ ദു:ഖിക്കുന്നില്ല; കാരണം, അവർക്ക് പരമലക്ഷ്യം വ്യക്തമായി കാണാം.
ന ശോചാമി രമേ വിദ്വന്കാലാകാങ്ക്ഷീ സ്ഥിതോസ്മ്യഹമ്। ഏതൈര്നിദര്ശനൈര്ബ്രഹ്മന്നാവസീദാമി സത്തമ
പ്രജ്ഞാനിയേ, ഞാൻ ദു:ഖിക്കുന്നില്ല; ശരിയായ സമയത്തെ കാത്തിരിക്കുന്നു. ഈ ഉദാഹരണങ്ങൾ കൊണ്ടു ഞാൻ മനസ്സുതളരുന്നില്ല, സദ്ഗുണശാലിയായ ബ്രാഹ്മണനേ.
കൃതപ്രജ്ഞോസി മേധാവീ ബുദ്ധിശ്ച വിപുലാ തവ। പാപാന്നിവൃത്തോസി സദാ ജ്ഞാനവൃദ്ധോസി ധര്മവിത്
നിനക്ക് പൂർണ്ണമായ ജ്ഞാനവും ബുദ്ധിയും ഉണ്ട്; നീ എപ്പോഴും ദു:ശീലങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നു, ധർമ്മം അറിയുന്നവനും ജ്ഞാനത്തിൽ വളർന്നവനും ആണു.
ആപൃച്ഛേ ത്വാം സ്വസ്തി തേഽസ്തു ധര്മസ്ത്വാം പരിരക്ഷതു। അപ്രമാദസ്തു കര്തവ്യോ ധര്മേ ധര്മഭൃതാംവര
ഞാൻ നിന്നോട് വിടപറയുന്നു; നിനക്ക് ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ. ധർമ്മം നിന്നെ സംരക്ഷിക്കട്ടെ; നീ എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ ജാഗ്രതയോടെ പ്രവർത്തിക്കണം.
ബാഢമിത്യേവ തം വ്യാധഃ കൃതാഞ്ജലിരുവാച ഹ। പ്രദക്ഷിണമഥോ കൃത്വാ പ്രസ്ഥിതോ ദ്വിജസത്തമഃ
അവനോട് 'ശരി' എന്ന് പറഞ്ഞ്, ആ വ്യാധൻ കൈകൂപ്പി മറുപടി പറഞ്ഞു. പിന്നെ, അവനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ യാത്രയായി.
സ തു ഗത്വാദ്വിജഃ സര്വാം ശുശ്രൂഷാം കൃതവാംസ്തദാ। മാതാപിതൃഭ്യാമന്ധാഭ്യാം യഥാന്യായം സുസംശിതഃ
അവിടെത്തിയ ശേഷം ആ ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ കുരുടനായ അമ്മയെയും അച്ഛനെയും എല്ലാ വിധത്തിലും ഉചിതമായി സേവിച്ചു.
ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം നിഖിലേന യുധിഷ്ഠിര। പൃഷ്ടവാനസി യം താത ധര്മം ധര്മഭൃതാംവര
യുധിഷ്ഠിരാ, നീ ചോദിച്ച ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ എല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞുതന്നു, ധർമ്മത്തിലും ഉത്തമനായവനേ.
പതിവ്രതായാ മാഹാത്മ്യം ബ്രാഹ്മണസ്യ ച സത്തമ। മാതാപിത്രോശ്ച ശുശ്രൂഷാ ധര്മവ്യാധേന കീര്തിതാ
ഭർത്താവിനോടുള്ള ഭാര്യയുടെ മഹത്വവും, ബ്രാഹ്മണന്റെ ഉത്തമത്വവും, മാതാപിതാക്കളെ സേവിക്കുന്നതിന്റെ മഹത്വവും ആ ധർമ്മനിഷ്ഠനായ വ്യാധൻ പ്രശംസിച്ചു.
അത്യദ്ഭുതമിദം ബ്രഹ്മന്ധര്മാഖ്യാനമനുത്തമമ്। സര്വധര്മവിദാംശ്രേഷ്ഠ കഥിതം മുനിസത്തമ
ബ്രാഹ്മണനേ, നീ പറഞ്ഞ ഈ ധർമ്മകഥ അത്യന്തം അത്ഭുതകരവും ഉത്തമവുമാണ്, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളെ അറിയുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മുനിയേ.
സുഖശ്രാവ്യതയാ വിദ്വന്മുഹൂര്ത ഇവ മേ ഗതഃ। ന ഹി തൃപ്തോസ്മി ഭഗവഞ്ശൃണ്വാനോ ധര്മമുത്തമമ്
വിദ്വാനേ, കേൾക്കാൻ അത്ര മനോഹരമായതിനാൽ സമയം ഒരു നിമിഷംപോലെയായി കടന്നു പോയി. ഭഗവാനേ, ഈ ഉത്തമധർമ്മം കേട്ടിട്ടും എനിക്ക് തൃപ്തിയില്ല.