ഉത്തിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠ ധര്മജ്ഞ ധര്മസ്ത്വാമഭിരക്ഷതു। പ്രീതൌ സ്വസ്തവ ശൌചേന ദീര്ഘമായുരവാപ്നുഹി। [ഗതിമിഷ്ടാം തപോ ജ്ഞാനം മേധാം ച പരമാം ഗതഃ]
ഉണരൂ, ഉണരൂ, ധർമ്മം അറിയുന്നവനേ! ധർമ്മം നിന്നെ കാത്തിരിക്കും. നിന്റെ ശുദ്ധിയാൽ നീ ദീർഘായുസ് നേടട്ടെ; ഇഷ്ടമായ മാർഗവും തപസ്സും ജ്ഞാനവും ഉത്തമമായ ബുദ്ധിയും ലഭിക്കട്ടെ.
സത്പുത്രേണ ത്വയാ പുത്ര നിത്യം കാലേ സുപൂജിതൌ। `സുഖമേവ വസാവോഽത്ര ദേവലോകഗതാവിവ
മകനേ, നീ എപ്പോഴും സമയത്ത് ഞങ്ങളെ ആദരപൂർവ്വം പരിചരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഞങ്ങൾ ദേവലോകത്തിൽ എത്തിയതുപോലെ സന്തോഷത്തോടെ ഇവിടെ ജീവിക്കുന്നു.
ന തേഽന്യദ്ദൈവതം കിംചിദ്ദൈവതേഷ്വപി വര്തതേ। പ്രയതസത്വാദ്ദ്വിജാതീനാംദമേനാസി സമനവിതഃ
ദേവതകളിൽ പോലും നിന്നെക്കാൾ വേറൊരു ദൈവം നിന്നില്ല; ശുദ്ധമായ സ്വഭാവം കൊണ്ടു, ദ്വിജന്മാരിൽ നീ ആത്മനിയന്ത്രണത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു.
പിതുഃ പിതാമഹാ യേ ച തഥൈവ പ്രപിതാമഹാഃ। പ്രീതാസ്തേ സതതം പുത്ര ദമേനാവാം ച പൂജയാ
പിതാവിന്റെ പിതാക്കളും അതുപോലെ വലിയപ്പന്മാരും എല്ലാം, മകനേ, നിന്റെ ആത്മനിയന്ത്രണത്തിലും ഞങ്ങളുടെ ആരാധനയിലും എപ്പോഴും സന്തുഷ്ടരാണ്.
മനസാ കര്മണാ വാചാ ശുശ്രൂഷാ നൈവ ഹീയതേ। ന ചാന്യാ ഹി തഥാ ബുദ്ധിര്ദൃശ്യതേ സാംപ്രതം തവ
മനസ്സിലും പ്രവർത്തിയിലും വാക്കിലും നിന്റെ സേവനം ഒരിക്കലും കുറയുന്നില്ല; ഇപ്പോൾ നിന്നിൽ മറ്റേതെങ്കിലും ബുദ്ധി കാണുന്നില്ല.
ജാമദഗ്ന്യേന രാമേണ യഥാ വൃദ്ധൌ സുപൂജിതൌ। തഥാ ത്വയാ കൃതംസര്വംതദ്വിശിഷ്ടം ച പുത്രക
ജാമദഗ്ന്യനായ രാമൻ തന്റെ വയസ്സായ മാതാപിതാക്കളെ എങ്ങനെ ആദരപൂർവ്വം പരിചരിച്ചുവോ, അതുപോലെ നീയും എല്ലാം ചെയ്തു, അതിലും മികവു കാണിച്ചിരിക്കുന്നു, പ്രിയമകനേ.
തതസ്തം ബ്രാഹ്മണം താഭ്യാം ധര്മവ്യാധോ ന്യവേദയത്। തൌ സ്വാഗതേന തം വിപ്രമര്ചയാമാസതുസ്തദാ
അപ്പോൾ ധർമ്മവ്യാധൻ ആ ബ്രാഹ്മണനെ കുറിച്ച് അവർക്കു അറിയിച്ചു. അവർ രണ്ടുപേരും ആ ബ്രാഹ്മണനെ ഹൃദയപൂർവ്വം സ്വാഗതം ചെയ്ത് ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു.
പ്രതിഗൃഹ്യച താം പൂജാം ദ്വിജഃ പപ്രച്ഛ താവുഭൌ। സപുത്രാഭ്യാം സഭൃത്യാഭ്യാം കച്ചിദ്വാം കുശലം ഗൃഹേ। അനാമയ ച വാം കച്ചിത്സുഖം വേഹ ശരീരയോഃ
ആ ആദരം സ്വീകരിച്ച ശേഷം, ബ്രാഹ്മണൻ ഇരുവരോടും ചോദിച്ചു: 'നിങ്ങളുടെ വീട്ടിലും മക്കളോടും ഭൃത്യന്മാരോടും എല്ലാം സുഖമാണോ? നിങ്ങള്ക്ക് ഇവിടെ ആരോഗ്യവും സന്തോഷവും ഉണ്ടോ?'
കുശലം നൌ ഗൃഹേ വിപ്ര ഭൃത്യവര്ഗേ ച സര്വശഃ। കച്ചിത്ത്വമപ്യവിഘ്നേന സംപ്രാപ്തോ ഭഗവന്നിതി
'നമ്മുടെ വീട്ടിലും ഭൃത്യന്മാരോടും എല്ലാം സുഖമാണ്, ബ്രാഹ്മണേ. ഭഗവൻ, നിങ്ങൾക്കും യാത്രയിൽ യാതൊരു ബുദ്ധിമുട്ടും ഉണ്ടായില്ലെന്നു പ്രത്യാശിക്കുന്നു.'
ഹാഢമിത്യേവ തൌ വിപ്രഃ പ്രത്യുവാച മുദാന്വിതഃ। ധര്മവ്യാധസ്തു തം വിപ്രമര്ഥവദ്വാക്യമബ്രവീത്
ബ്രാഹ്മണൻ സന്തോഷത്തോടെ 'അതെ' എന്നത്രേ പറഞ്ഞു. അതിനുശേഷം ധർമ്മവ്യാധൻ ആ ബ്രാഹ്മണനോട് ഗൗരവമുള്ള വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
പിതാ മാതാ ച ഭഗവന്നേതൌ മേ ദൈവതം പരമ്। യദ്ദൈവതേഭ്യഃ കര്തവ്യം തദേതാഭ്യാം കരോമ്യഹമ്
'എന്റെ അച്ഛനും അമ്മയും, ഭഗവൻ, എനിക്ക് ഏറ്റവും വലിയ ദൈവങ്ങളാണ്. ദൈവങ്ങൾക്കു ചെയ്യേണ്ടതെല്ലാം ഞാൻ ഇവർക്കു ചെയ്യുന്നു.'
ത്രയസ്ത്രിംശദ്യഥാ ദേവാഃ സര്വേ ശക്രപുരോഗമാഃ। സംപൂജ്യാഃ സര്വലോകസ്യ തഥാ വൃദ്ധാവിമൌ മമ
'എല്ലാ ലോകങ്ങളും ഇന്ദ്രൻമുതൽ മുപ്പത്തിമൂന്നു ദേവന്മാരെയും ആദരിക്കേണ്ടതുപോലെ, എന്റെ ഈ രണ്ടുപേരെയും ഞാൻ അതേവിധം ആദരിക്കുന്നു.'
ഉപാഹാരാനാഹരന്തോ ദേവതാനാം യഥാ ദ്വിജഃ। കുര്വന്തി തദ്വദേതാഭ്യാം കരോമ്യഹമതന്ദ്രിതഃ
'ദേവന്മാർക്കു അർപ്പണങ്ങൾ കൊണ്ടുവരുന്നതുപോലെ, ബ്രാഹ്മണേ, ഞാൻ ഈ രണ്ടുപേര്ക്കും അതുപോലെ ആത്മാർത്ഥമായി സേവനം ചെയ്യുന്നു.'
ഏതൌ മേ പരമം ബ്രഹ്മന്പിതാ മാതാ ച ദൈവതമ്। ഏതൌ പുഷ്പൈഃ ഫലൈരന്നൈസ്തോഷയാമി സദാ ദ്വിജ
'എന്റെ അച്ഛനും അമ്മയും, ബ്രാഹ്മണേ, എനിക്ക് പരമ ദൈവങ്ങളാണ്. പൂക്കളും പഴങ്ങളും ഭക്ഷണവും കൊണ്ടു ഞാൻ അവരെ എല്ലായ്പ്പോഴും സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.'
ഏതാവേവാഗ്നയോ മഹ്യം യാന്വദന്തി മനീഷിണഃ। യജ്ഞാ വേദാശ്ച ചത്വാരഃ സര്വമേതൌ മമ ദ്വിജ
'പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നതുപോലെ, ഈ രണ്ടുപേരും എനിക്ക് അഗ്നികളാണ്. യജ്ഞങ്ങളും നാലു വേദങ്ങളും എല്ലാം ഇവരിലാണെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു, ബ്രാഹ്മണേ.'
ഏതദര്ഥം മമ പ്രാണാ ഭാര്യാ പുത്രഃ സുഹൃജ്ജനഃ। സപുത്രദാരഃ ശുശ്രൂഷാം നിത്യമേവ കരോമ്യഹമ്
'ഇവർക്കുവേണ്ടിയാണ് എന്റെ ജീവനും ഭാര്യയും മകനും സുഹൃത്തുക്കളും. ഭാര്യയോടും മകനോടും കൂടി ഞാൻ അവരെ എല്ലായ്പ്പോഴും സേവിക്കുന്നു.'
സ്വയം ച സ്നാപയാമ്യേതൌ തഥാ പാദൌ പ്രധാവയേ। ആഹാരം ച പ്രയച്ഛാമി സ്വയംച ദ്വിജസത്തമ
'ഞാനേത് തന്നെ ഇവരെ കുളിപ്പിക്കുകയും കാലുകൾ കഴുകുകയും ചെയ്യുന്നു. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഞാനേത് തന്നെ അവർക്കു ഭക്ഷണം നൽകുന്നു.'
അനുകൂലാഃ കഥാ വച്മി വിപ്രിയം പരിവര്ജയേ। അധര്മേണാപി സംയുക്തം പ്രിയമാഭ്യാം കരോമ്യഹമ്
'അവർക്കു ഇഷ്ടമായ വാക്കുകൾ ഞാൻ സംസാരിക്കുകയും, അവർക്കു ഇഷ്ടമല്ലാത്തത് ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായാലും അവർക്കു സന്തോഷം തരുന്നതെന്തെങ്കിലും ഞാൻ ചെയ്യുന്നു.'
ധര്മമേവ ഗുരും മത്വാ സാക്ഷാദേതൌ ദ്വിജോത്തമ। അതന്ദ്രിതഃ സദാ വിപ്ര ശുശ്രൂഷാം വൈ കരോമ്യഹമ്
'ധർമ്മം ഏറ്റവും പ്രധാനമെന്ന് കരുതി, ഈ രണ്ടുപേരെയും ഞാൻ ഒരിക്കലും ക്ഷീണിക്കാതെ എല്ലായ്പ്പോഴും സേവിക്കുന്നു, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ.'
പഞ്ചൈവ ഗുരവോ ബ്രഹ്മനപുരുഷസ്യ ബുഭൂഷതഃ। പിതാ മാതാഽഗ്നിരാത്മാ ച ഗുരുശ്ച ദ്വിജസത്തമ
'ഒരു മനുഷ്യന് ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ, അഞ്ചു ഗുരുക്കന്മാർ ഉണ്ടെന്ന് കേൾക്കൂ, ബ്രാഹ്മണേ: അച്ഛൻ, അമ്മ, അഗ്നി, ആത്മാവ്, ഗുരു.'
ഏതേഷു യസ്തു വര്തേത സമ്യഗേവ ദ്വിജോത്തമ। ഭവേയുരപ്രയസ്തേന പരിചീര്ണാസ്തു നിത്യശഃ। ഗാര്ഹസ്ഥ്യേ വര്തമാനസ്യ ഏഷ ധര്മഃ സനാതനഃ
'ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഇവരോടും ശരിയായി പെരുമാറുന്നവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും അവരെ നല്ലവണ്ണം സേവിച്ചവനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ കഴിയുന്നവർക്കു ഇതാണ് ശാശ്വതധർമ്മം.'
ഗുരൂ നിവേദ്യ വിപ്രായ തൌ മാതാപിതരാവുഭൌ। പുനരേവ സ ധര്മാത്മാ വ്യാധോ ബ്രാഹ്മണമബ്രവീത്
അച്ഛനെയും അമ്മയെയും ബ്രാഹ്മണനോടു പരിചയപ്പെടുത്തി, ആ ധർമ്മനിഷ്ഠനായ വ്യാധൻ വീണ്ടും ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞു.
പ്രവൃത്തചക്ഷുര്ജാതോസ്മി സംപശ്യ തപസോ ബലമ്। യദര്ഥമുക്തോസി തയാ ഗച്ഛ ത്വം മിഥിലാമിതി
'എനിക്ക് സത്യം കാണുന്ന ദൃഷ്ടി ലഭിച്ചു; തപസ്സിന്റെ ശക്തി കാണുക. നീയൊക്കെ അറിയേണ്ടതിനു വേണ്ടി പറഞ്ഞതുപോലെ, നീ ഇപ്പോൾ മിഥിലയിലേക്കു പോവുക.'
പതിശുശ്രൂഷപരയാ ദാന്തയാ സത്യശീലയാ। മിഥിലായാം വസന്വ്യാധഃ സ തേ ധര്മാന്പ്രവക്ഷ്യതി
'മിഥിലയിൽ ഭർത്താവിനെ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കുന്ന, ആത്മസംയമനമുള്ള, സത്യനിഷ്ഠയായ ഒരാൾ താമസിക്കുന്നു; അവളാണ് നിനക്കു ധർമ്മം പഠിപ്പിക്കുക, വ്യാധാ.'
പതിവ്രതായാഃ സത്യായാഃ ശീലാഢ്യായാ യതവ്രത। സംസ്മൃത്യ വാക്യം ധര്മജ്ഞ ഗുണവാനസി മേ മതഃ
ആ സത്യവ്രതയുള്ള, ഭർത്താവിനോടു വിശുദ്ധമായ ഭക്തിയുള്ള, നല്ല സ്വഭാവവും ആത്മനിയമവും പുലർത്തുന്ന ഭാര്യയുടെ വാക്കുകൾ ഓർമ്മിക്കുമ്പോൾ, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, ഞാൻ നിന്നെ സദ്ഗുണസമ്പന്നനായി കരുതുന്നു.
യത്തയാ ത്വം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ നിയുക്തോ മാം പ്രതി പ്രഭോ। ദൃഷ്ടമേവ തയാ സമ്യഗേകപത്ന്യാ ന സംശയഃ
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, ഭർത്താവിനോടു മാത്രം ഭക്തിയുള്ള ആ സ്ത്രീയെ കുറിച്ച് നീ എന്നോട് പറഞ്ഞതെല്ലാം അവൾക്ക് വ്യക്തമായി മനസ്സിലായി, ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല.
ത്വദനുഗ്രഹബുദ്ധ്യാ തു വിപ്രൈതദ്ദര്ശിതം മയാ। വാക്യം ച ശൃണു മേ താത യത്തേ വക്ഷ്യേ ഹിതം ദ്വിജ
നിന്റെ ദയാലുവായ മനസ്സുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഇതെല്ലാം നിന്നെ കാണിച്ചുതന്നത്. പ്രിയനായവനേ, ഞാൻ പറയുന്ന ഉപകാരകരമായ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ.
ത്വയാ ന പൂജിതാ മാതാ പിതാ ച ദ്വിജസത്തമ। അനിസൃഷ്ടോസി നിഷ്ക്രാന്തോ ഗൃഹാത്താഭ്യാമനിനദിത
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനേ, നീ അമ്മയെയും അച്ഛനെയും ആദരിച്ചില്ല; അവരുടെ അനുമതിയില്ലാതെ നീ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോയി, അവർ നിന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തില്ല.
വേദോച്ചാരണകാര്യാര്ഥമയുക്തം തത്ത്വയാ കൃതമ്। തവ ശോകേന വൃദ്ധൌ താവന്ധീഭൂതൌ തപസ്വിനൌ
നീ വേദപാരായണവും മറ്റു കര്മ്മങ്ങളും ശരിയായി ചെയ്തില്ല; നിന്റെ ദുഃഖം കൊണ്ടാണ് ആ വൃദ്ധരായ തപസ്സുകാരുടെ കണ്ണുകൾ കെട്ടുപോയത്.
തൌ പ്രസാദയിതും ഗച്ഛ മാ ത്വാം ധര്മോഽത്യഗാദയമ്। തപസ്വീ ത്വം മഹാത്മാ ച ധര്മേ ച നിരതഃ സദാ
നീ അവരെ സമീപിച്ച് ക്ഷമ ചോദിക്കൂ; ഈ കാരണത്താൽ നീ ധർമ്മം വിട്ടുപോകരുത്. നീ തപസ്സുകാരനാണ്, മഹാത്മാവാണ്, എന്നും ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനാണ്.