പരിത്യജതി യോ ദുഃഖം സുഖം ചാപ്യുഭയം നരഃ। ബ്രഹ്മ പ്രാപ്നോതി സോത്യന്തമാസങ്ഗം ച ന ഗച്ഛതി
ആനന്ദവും ദുഃഖവും രണ്ടും ഉപേക്ഷിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ പരമമായ ബ്രഹ്മം നേടുന്നു; അവൻ പിന്നെ ആസക്തിയിലേക്കു വീഴുന്നില്ല.
യഥാശ്രുതമിദം സര്വം സമാസേന ദ്വിജോത്തമ। ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം കിം ഭൂയഃ ശ്രോതുമിച്ഛസി
ഇവയെല്ലാം ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി വിശദീകരിച്ചു, മഹാനായ ദ്വിജൻ, ഇനി എന്ത് കേൾക്കാൻ താൽപര്യമുണ്ട്?
ഏവം സംകഥിതേ കൃത്സ്നേ മോക്ഷധര്മേ യുധിഷ്ഠിര। ദൃഢപ്രീതമനാ വിപ്രോ ധര്മവ്യാധമുവാച ഹ
മോക്ഷധർമ്മം മുഴുവനായി വിശദീകരിച്ചപ്പോൾ, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, ഹൃദയത്തിൽ ദൃഢമായ സ്നേഹത്തോടെ, ബ്രാഹ്മണൻ ധർമ്മവ്യാധനോടു പറഞ്ഞു.
ന്യായയുക്തമിദം സര്വം ഭവതാ പരികീര്തിതമ്। ന തേഽസ്ത്യവിദിതം കിംചിദ്ധര്മേഷ്വഭിസമീക്ഷ്യതേ
നീ പറഞ്ഞതെല്ലാം നീതിയോടു കൂടിയതാണ്; ധർമ്മത്തിൽ നിന്നു നിന്നെ അറിയാത്തതൊന്നും കാണുന്നില്ല.
പ്രത്യക്ഷം മമ യോ ധര്മസ്തം ച പശ്യ ദ്വിജോത്തമ। യേന സിദ്ധിരിയം പ്രാപ്താ മയാ ബ്രാഹ്മണപുങ്ഗവ
എനിക്ക് നേരിട്ട് അനുഭവപ്പെട്ട ധർമ്മം നീ കാണുക, മഹാനായ ബ്രാഹ്മണാ, അതിനാൽ ഞാൻ ഈ സിദ്ധി നേടി.
ഉത്തിഷ്ഠ ഭഗവന്ക്ഷിപ്രം പ്രവിശ്യാഭ്യന്തരം ഗൃഹമ്। ദ്രഷ്ടുമര്ഹസി ധര്മജ്ഞ മാതരം പിതരം ച മേ
ഉണരൂ, ഭഗവൻ, ദയവായി വേഗത്തിൽ അകത്തുള്ള വീട്ടിലേക്ക് കടന്നുവരിക; നീ എന്റെ അമ്മയെയും അച്ഛനെയും കാണണം, ധർമ്മം അറിയുന്നവനേ.
ഇത്യുക്തഃ സ പ്രവിശ്യാഥ ദദര്ശ പരമാര്ചിതമ്। സൌധം ഹൃദ്യം ചതുഃശാലമതീവ ച മനോരമമ്
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന്, അവൻ അകത്തു കടന്നു, ഏറ്റവും ആദരപൂർവ്വം അലങ്കരിച്ച, മനോഹരമായ നാലു മുറികളുള്ള ആകർഷകമായ ഭവനം കണ്ടു.
ദേവതാഗൃഹസംകാശ ദൈവതൈശ്ച സുപൂജിതമ്। ശയനാസനസംബാധം ഗന്ധൈശ്ച പരമൈര്യുതമ്
ദേവതകളുടെ ഭവനത്തെപ്പോലെയും ദേവതകൾക്ക് ആരാധന ലഭിച്ചതുപോലെയും, ഉത്തമമായ കിടക്കകളും ഇരിപ്പിടങ്ങളും നിറഞ്ഞു, അത്യുത്തമ സുഗന്ധം പരന്നിരുന്നു.
തത്രശുക്ലാമ്ബരധരൌ പിതരാവസ്യ പൂജിതൌ। കൃതാഹാരൌ തു സംതുഷ്ടാവുപവിഷ്ടൌ വരാസനേ
അവിടെ, വെളുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ച, ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിക്കപ്പെട്ട, ഭക്ഷണം കഴിച്ച് തൃപ്തരായ അവന്റെ മാതാപിതാക്കൾ ഉത്തമമായ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്നു.
തസ്യ വ്യാധസ്യ പിതരൌ ബ്രാഹ്മണഃ സംദദര്ശ ഹ'। ധര്മവ്യാധസ്തു തൌ ദൃഷ്ട്വാ പാദേഷു ശിരസാഽപതത്
ആ വ്യാധന്റെ മാതാപിതാക്കളെ ബ്രാഹ്മണൻ കണ്ടു; അവരെ കണ്ട ഉടൻ ധർമ്മവ്യാധൻ തലകുനിഞ്ഞ് അവരുടെ കാലിൽ വീണു.
ഉത്തിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠ ധര്മജ്ഞ ധര്മസ്ത്വാമഭിരക്ഷതു। പ്രീതൌ സ്വസ്തവ ശൌചേന ദീര്ഘമായുരവാപ്നുഹി। [ഗതിമിഷ്ടാം തപോ ജ്ഞാനം മേധാം ച പരമാം ഗതഃ]
ഉണരൂ, ഉണരൂ, ധർമ്മം അറിയുന്നവനേ! ധർമ്മം നിന്നെ കാത്തിരിക്കും. നിന്റെ ശുദ്ധിയാൽ നീ ദീർഘായുസ് നേടട്ടെ; ഇഷ്ടമായ മാർഗവും തപസ്സും ജ്ഞാനവും ഉത്തമമായ ബുദ്ധിയും ലഭിക്കട്ടെ.
സത്പുത്രേണ ത്വയാ പുത്ര നിത്യം കാലേ സുപൂജിതൌ। `സുഖമേവ വസാവോഽത്ര ദേവലോകഗതാവിവ
മകനേ, നീ എപ്പോഴും സമയത്ത് ഞങ്ങളെ ആദരപൂർവ്വം പരിചരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഞങ്ങൾ ദേവലോകത്തിൽ എത്തിയതുപോലെ സന്തോഷത്തോടെ ഇവിടെ ജീവിക്കുന്നു.
ന തേഽന്യദ്ദൈവതം കിംചിദ്ദൈവതേഷ്വപി വര്തതേ। പ്രയതസത്വാദ്ദ്വിജാതീനാംദമേനാസി സമനവിതഃ
ദേവതകളിൽ പോലും നിന്നെക്കാൾ വേറൊരു ദൈവം നിന്നില്ല; ശുദ്ധമായ സ്വഭാവം കൊണ്ടു, ദ്വിജന്മാരിൽ നീ ആത്മനിയന്ത്രണത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു.
പിതുഃ പിതാമഹാ യേ ച തഥൈവ പ്രപിതാമഹാഃ। പ്രീതാസ്തേ സതതം പുത്ര ദമേനാവാം ച പൂജയാ
പിതാവിന്റെ പിതാക്കളും അതുപോലെ വലിയപ്പന്മാരും എല്ലാം, മകനേ, നിന്റെ ആത്മനിയന്ത്രണത്തിലും ഞങ്ങളുടെ ആരാധനയിലും എപ്പോഴും സന്തുഷ്ടരാണ്.
മനസാ കര്മണാ വാചാ ശുശ്രൂഷാ നൈവ ഹീയതേ। ന ചാന്യാ ഹി തഥാ ബുദ്ധിര്ദൃശ്യതേ സാംപ്രതം തവ
മനസ്സിലും പ്രവർത്തിയിലും വാക്കിലും നിന്റെ സേവനം ഒരിക്കലും കുറയുന്നില്ല; ഇപ്പോൾ നിന്നിൽ മറ്റേതെങ്കിലും ബുദ്ധി കാണുന്നില്ല.
ജാമദഗ്ന്യേന രാമേണ യഥാ വൃദ്ധൌ സുപൂജിതൌ। തഥാ ത്വയാ കൃതംസര്വംതദ്വിശിഷ്ടം ച പുത്രക
ജാമദഗ്ന്യനായ രാമൻ തന്റെ വയസ്സായ മാതാപിതാക്കളെ എങ്ങനെ ആദരപൂർവ്വം പരിചരിച്ചുവോ, അതുപോലെ നീയും എല്ലാം ചെയ്തു, അതിലും മികവു കാണിച്ചിരിക്കുന്നു, പ്രിയമകനേ.
തതസ്തം ബ്രാഹ്മണം താഭ്യാം ധര്മവ്യാധോ ന്യവേദയത്। തൌ സ്വാഗതേന തം വിപ്രമര്ചയാമാസതുസ്തദാ
അപ്പോൾ ധർമ്മവ്യാധൻ ആ ബ്രാഹ്മണനെ കുറിച്ച് അവർക്കു അറിയിച്ചു. അവർ രണ്ടുപേരും ആ ബ്രാഹ്മണനെ ഹൃദയപൂർവ്വം സ്വാഗതം ചെയ്ത് ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു.
പ്രതിഗൃഹ്യച താം പൂജാം ദ്വിജഃ പപ്രച്ഛ താവുഭൌ। സപുത്രാഭ്യാം സഭൃത്യാഭ്യാം കച്ചിദ്വാം കുശലം ഗൃഹേ। അനാമയ ച വാം കച്ചിത്സുഖം വേഹ ശരീരയോഃ
ആ ആദരം സ്വീകരിച്ച ശേഷം, ബ്രാഹ്മണൻ ഇരുവരോടും ചോദിച്ചു: 'നിങ്ങളുടെ വീട്ടിലും മക്കളോടും ഭൃത്യന്മാരോടും എല്ലാം സുഖമാണോ? നിങ്ങള്ക്ക് ഇവിടെ ആരോഗ്യവും സന്തോഷവും ഉണ്ടോ?'
കുശലം നൌ ഗൃഹേ വിപ്ര ഭൃത്യവര്ഗേ ച സര്വശഃ। കച്ചിത്ത്വമപ്യവിഘ്നേന സംപ്രാപ്തോ ഭഗവന്നിതി
'നമ്മുടെ വീട്ടിലും ഭൃത്യന്മാരോടും എല്ലാം സുഖമാണ്, ബ്രാഹ്മണേ. ഭഗവൻ, നിങ്ങൾക്കും യാത്രയിൽ യാതൊരു ബുദ്ധിമുട്ടും ഉണ്ടായില്ലെന്നു പ്രത്യാശിക്കുന്നു.'
ഹാഢമിത്യേവ തൌ വിപ്രഃ പ്രത്യുവാച മുദാന്വിതഃ। ധര്മവ്യാധസ്തു തം വിപ്രമര്ഥവദ്വാക്യമബ്രവീത്
ബ്രാഹ്മണൻ സന്തോഷത്തോടെ 'അതെ' എന്നത്രേ പറഞ്ഞു. അതിനുശേഷം ധർമ്മവ്യാധൻ ആ ബ്രാഹ്മണനോട് ഗൗരവമുള്ള വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
പിതാ മാതാ ച ഭഗവന്നേതൌ മേ ദൈവതം പരമ്। യദ്ദൈവതേഭ്യഃ കര്തവ്യം തദേതാഭ്യാം കരോമ്യഹമ്
'എന്റെ അച്ഛനും അമ്മയും, ഭഗവൻ, എനിക്ക് ഏറ്റവും വലിയ ദൈവങ്ങളാണ്. ദൈവങ്ങൾക്കു ചെയ്യേണ്ടതെല്ലാം ഞാൻ ഇവർക്കു ചെയ്യുന്നു.'
ത്രയസ്ത്രിംശദ്യഥാ ദേവാഃ സര്വേ ശക്രപുരോഗമാഃ। സംപൂജ്യാഃ സര്വലോകസ്യ തഥാ വൃദ്ധാവിമൌ മമ
'എല്ലാ ലോകങ്ങളും ഇന്ദ്രൻമുതൽ മുപ്പത്തിമൂന്നു ദേവന്മാരെയും ആദരിക്കേണ്ടതുപോലെ, എന്റെ ഈ രണ്ടുപേരെയും ഞാൻ അതേവിധം ആദരിക്കുന്നു.'
ഉപാഹാരാനാഹരന്തോ ദേവതാനാം യഥാ ദ്വിജഃ। കുര്വന്തി തദ്വദേതാഭ്യാം കരോമ്യഹമതന്ദ്രിതഃ
'ദേവന്മാർക്കു അർപ്പണങ്ങൾ കൊണ്ടുവരുന്നതുപോലെ, ബ്രാഹ്മണേ, ഞാൻ ഈ രണ്ടുപേര്ക്കും അതുപോലെ ആത്മാർത്ഥമായി സേവനം ചെയ്യുന്നു.'
ഏതൌ മേ പരമം ബ്രഹ്മന്പിതാ മാതാ ച ദൈവതമ്। ഏതൌ പുഷ്പൈഃ ഫലൈരന്നൈസ്തോഷയാമി സദാ ദ്വിജ
'എന്റെ അച്ഛനും അമ്മയും, ബ്രാഹ്മണേ, എനിക്ക് പരമ ദൈവങ്ങളാണ്. പൂക്കളും പഴങ്ങളും ഭക്ഷണവും കൊണ്ടു ഞാൻ അവരെ എല്ലായ്പ്പോഴും സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.'
ഏതാവേവാഗ്നയോ മഹ്യം യാന്വദന്തി മനീഷിണഃ। യജ്ഞാ വേദാശ്ച ചത്വാരഃ സര്വമേതൌ മമ ദ്വിജ
'പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നതുപോലെ, ഈ രണ്ടുപേരും എനിക്ക് അഗ്നികളാണ്. യജ്ഞങ്ങളും നാലു വേദങ്ങളും എല്ലാം ഇവരിലാണെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു, ബ്രാഹ്മണേ.'
ഏതദര്ഥം മമ പ്രാണാ ഭാര്യാ പുത്രഃ സുഹൃജ്ജനഃ। സപുത്രദാരഃ ശുശ്രൂഷാം നിത്യമേവ കരോമ്യഹമ്
'ഇവർക്കുവേണ്ടിയാണ് എന്റെ ജീവനും ഭാര്യയും മകനും സുഹൃത്തുക്കളും. ഭാര്യയോടും മകനോടും കൂടി ഞാൻ അവരെ എല്ലായ്പ്പോഴും സേവിക്കുന്നു.'
സ്വയം ച സ്നാപയാമ്യേതൌ തഥാ പാദൌ പ്രധാവയേ। ആഹാരം ച പ്രയച്ഛാമി സ്വയംച ദ്വിജസത്തമ
'ഞാനേത് തന്നെ ഇവരെ കുളിപ്പിക്കുകയും കാലുകൾ കഴുകുകയും ചെയ്യുന്നു. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഞാനേത് തന്നെ അവർക്കു ഭക്ഷണം നൽകുന്നു.'
അനുകൂലാഃ കഥാ വച്മി വിപ്രിയം പരിവര്ജയേ। അധര്മേണാപി സംയുക്തം പ്രിയമാഭ്യാം കരോമ്യഹമ്
'അവർക്കു ഇഷ്ടമായ വാക്കുകൾ ഞാൻ സംസാരിക്കുകയും, അവർക്കു ഇഷ്ടമല്ലാത്തത് ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായാലും അവർക്കു സന്തോഷം തരുന്നതെന്തെങ്കിലും ഞാൻ ചെയ്യുന്നു.'
ധര്മമേവ ഗുരും മത്വാ സാക്ഷാദേതൌ ദ്വിജോത്തമ। അതന്ദ്രിതഃ സദാ വിപ്ര ശുശ്രൂഷാം വൈ കരോമ്യഹമ്
'ധർമ്മം ഏറ്റവും പ്രധാനമെന്ന് കരുതി, ഈ രണ്ടുപേരെയും ഞാൻ ഒരിക്കലും ക്ഷീണിക്കാതെ എല്ലായ്പ്പോഴും സേവിക്കുന്നു, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ.'
പഞ്ചൈവ ഗുരവോ ബ്രഹ്മനപുരുഷസ്യ ബുഭൂഷതഃ। പിതാ മാതാഽഗ്നിരാത്മാ ച ഗുരുശ്ച ദ്വിജസത്തമ
'ഒരു മനുഷ്യന് ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ, അഞ്ചു ഗുരുക്കന്മാർ ഉണ്ടെന്ന് കേൾക്കൂ, ബ്രാഹ്മണേ: അച്ഛൻ, അമ്മ, അഗ്നി, ആത്മാവ്, ഗുരു.'