നിത്യം ക്രോധാത്തപോ രക്ഷേന്ഛ്രിയം രക്ഷേച്ച മത്സരാത്। വിദ്യാം മാനാപമാനാഭ്യാമാത്മാനം തു പ്രമാദതഃ
തപസ്സിനെ എപ്പോഴും കോപത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കണം, സമ്പത്തിനെ അസൂയയിൽ നിന്ന്, ജ്ഞാനത്തെ അഭിമാനത്തിലും അപമാനത്തിലും നിന്ന്, സ്വയം അശ്രദ്ധയിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കണം.
ആനൃശംസ്യം പരോ ധര്മഃ ക്ഷമാ ച പരമം ബലമ്। ആത്മജ്ഞാനം പരം ജ്ഞാനം പരം സത്യവ്രതവ്രതമ്
ദയയാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ധർമ്മം, ക്ഷമയാണ് പരമശക്തി, ആത്മജ്ഞാനമാണ് പരമജ്ഞാനം, സത്യവ്രതം ആണ് ഏറ്റവും വലിയ വ്രതം.
സത്യസ് വചനം ശ്രേയഃ സത്യം ജ്ഞാനം ഹിതം ഭവേത്। യദ്ബൂതഹിതമത്യന്തം തദ്വൈ സത്യം പരം മതമ്
സത്യമായ വാക്കാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം; സത്യം ജ്ഞാനവും ഉപകാരവുമാണ്; ജീവികൾക്ക് ഏറ്റവും നല്ലത് അതാണ് പരമസത്യം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
യസ് സര്വേ സമാരമ്ഭാ നിരാശീര്ബന്ധനാഃ സദാ। ത്യാഗേ യസ് ഹുതം സര്വം സ ത്യാഗീ സ ച ബുദ്ധിമാന്
ആരുടെയും പ്രവർത്തികൾ എപ്പോഴും ആസക്തിയില്ലാതെ ബന്ധനങ്ങളില്ലാതെ, എല്ലാം ത്യാഗത്തിൽ സമർപ്പിക്കുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥ ത്യാഗിയും ജ്ഞാനിയുമാണ്.
യദാ ന ഗുരുതാം ചൈനം ച്യാവയേദുപപാദയന്। തം വിദ്യാദ്ബ്രാഹ്മണോ യോഗമയോഗം യോഗസംജ്ഞിതമ്
ഭാരം അല്ലെങ്കിൽ ഉന്മാദം ഒന്നും അവനെ കുലുക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ യോഗത്തിലും അയോഗത്തിലും സ്ഥിരനാണെന്ന് അറിയണം.
ന ഹിംസ്യാത്സര്വഭൂതാനി മൈത്രായണഗതശ്ചരേത്। നേദം ജീവിതമാസാദ്യവൈരം കുര്വീത കേനചിത്
ഏതെങ്കിലും ജീവിയെയും ഹാനി ചെയ്യരുത്, എല്ലാവരോടും സൗഹൃദത്തോടെ പെരുമാറണം; ഈ ജീവിതം ലഭിച്ച ശേഷം ആരോടും വൈരാഗ്യം പുലർത്തരുത്.
ആകിംചന്യം സുസംതോഷോ നിരാശിത്വമചാപലമ്। ഏതദേവ പരം ജ്ഞാനം സദാത്മജ്ഞാനമുത്തമമ്
സ്വത്ത് ഇല്ലായ്മ, പൂർണ്ണ തൃപ്തി, പ്രതീക്ഷകളില്ലായ്മ, ശാന്തത—ഇതൊക്കെയാണ് പരമജ്ഞാനം, എപ്പോഴും ഉന്നതമായ ആത്മജ്ഞാനം.
പരിഗ്രഹം പരിത്യജ്യ ഭവേദ്ബുദ്ധ്യാ യതവ്രതഃ। അശോകം സ്ഥാനമാശ്രിത് നിശ്ചലം പ്രേത്യ ചേഹ ച
എല്ലാ സ്വത്തും ഉപേക്ഷിച്ച്, ബുദ്ധിയോടെ വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ച്, ദുഃഖരഹിതമായ സ്ഥിരമായ സ്ഥലം ആശ്രയിച്ച്, ഈ ലോകത്തും മരണത്തിന് ശേഷവും അചഞ്ചലനായി ഇരിക്കുക.
തപോനിത്യേന ദാന്തേന മുനിനാ സംയതാത്മനാ। അജിതം ജേതുകാമേന ഭാവ്യം സങ്ഗേഷ്വസങ്ഗിനാ
നിത്യേന തപസ്സും, ആത്മനിയന്ത്രണവും പാലിച്ച്, മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ച്, ജയിക്കാനാവാത്തതിനെ ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന സന്യാസി, ബന്ധങ്ങളിലുണ്ടായാലും അതിൽ ആസക്തിയില്ലാതെ ഇരിക്കണം.
ഗുണാഗുണമനാസങ്ഗമേകകാര്യമനന്തരമ്। ഏതത്തദ്ബ്രഹ്മണോ വൃത്തമാഹുരേകപദം സുഖമ്
നന്മയിലേക്കോ ദോഷത്തിലേക്കോ മനസ്സിനെ ആസക്തിയില്ലാതെ ഏകാഗ്രതയോടെ നിലനിർത്തുന്നത്, ഇതാണ് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ വഴിയും സുഖത്തിലേക്കുള്ള ഏകമാർഗവും എന്നു പറയുന്നു.
പരിത്യജതി യോ ദുഃഖം സുഖം ചാപ്യുഭയം നരഃ। ബ്രഹ്മ പ്രാപ്നോതി സോത്യന്തമാസങ്ഗം ച ന ഗച്ഛതി
ആനന്ദവും ദുഃഖവും രണ്ടും ഉപേക്ഷിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ പരമമായ ബ്രഹ്മം നേടുന്നു; അവൻ പിന്നെ ആസക്തിയിലേക്കു വീഴുന്നില്ല.
യഥാശ്രുതമിദം സര്വം സമാസേന ദ്വിജോത്തമ। ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം കിം ഭൂയഃ ശ്രോതുമിച്ഛസി
ഇവയെല്ലാം ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി വിശദീകരിച്ചു, മഹാനായ ദ്വിജൻ, ഇനി എന്ത് കേൾക്കാൻ താൽപര്യമുണ്ട്?
ഏവം സംകഥിതേ കൃത്സ്നേ മോക്ഷധര്മേ യുധിഷ്ഠിര। ദൃഢപ്രീതമനാ വിപ്രോ ധര്മവ്യാധമുവാച ഹ
മോക്ഷധർമ്മം മുഴുവനായി വിശദീകരിച്ചപ്പോൾ, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, ഹൃദയത്തിൽ ദൃഢമായ സ്നേഹത്തോടെ, ബ്രാഹ്മണൻ ധർമ്മവ്യാധനോടു പറഞ്ഞു.
ന്യായയുക്തമിദം സര്വം ഭവതാ പരികീര്തിതമ്। ന തേഽസ്ത്യവിദിതം കിംചിദ്ധര്മേഷ്വഭിസമീക്ഷ്യതേ
നീ പറഞ്ഞതെല്ലാം നീതിയോടു കൂടിയതാണ്; ധർമ്മത്തിൽ നിന്നു നിന്നെ അറിയാത്തതൊന്നും കാണുന്നില്ല.
പ്രത്യക്ഷം മമ യോ ധര്മസ്തം ച പശ്യ ദ്വിജോത്തമ। യേന സിദ്ധിരിയം പ്രാപ്താ മയാ ബ്രാഹ്മണപുങ്ഗവ
എനിക്ക് നേരിട്ട് അനുഭവപ്പെട്ട ധർമ്മം നീ കാണുക, മഹാനായ ബ്രാഹ്മണാ, അതിനാൽ ഞാൻ ഈ സിദ്ധി നേടി.
ഉത്തിഷ്ഠ ഭഗവന്ക്ഷിപ്രം പ്രവിശ്യാഭ്യന്തരം ഗൃഹമ്। ദ്രഷ്ടുമര്ഹസി ധര്മജ്ഞ മാതരം പിതരം ച മേ
ഉണരൂ, ഭഗവൻ, ദയവായി വേഗത്തിൽ അകത്തുള്ള വീട്ടിലേക്ക് കടന്നുവരിക; നീ എന്റെ അമ്മയെയും അച്ഛനെയും കാണണം, ധർമ്മം അറിയുന്നവനേ.
ഇത്യുക്തഃ സ പ്രവിശ്യാഥ ദദര്ശ പരമാര്ചിതമ്। സൌധം ഹൃദ്യം ചതുഃശാലമതീവ ച മനോരമമ്
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന്, അവൻ അകത്തു കടന്നു, ഏറ്റവും ആദരപൂർവ്വം അലങ്കരിച്ച, മനോഹരമായ നാലു മുറികളുള്ള ആകർഷകമായ ഭവനം കണ്ടു.
ദേവതാഗൃഹസംകാശ ദൈവതൈശ്ച സുപൂജിതമ്। ശയനാസനസംബാധം ഗന്ധൈശ്ച പരമൈര്യുതമ്
ദേവതകളുടെ ഭവനത്തെപ്പോലെയും ദേവതകൾക്ക് ആരാധന ലഭിച്ചതുപോലെയും, ഉത്തമമായ കിടക്കകളും ഇരിപ്പിടങ്ങളും നിറഞ്ഞു, അത്യുത്തമ സുഗന്ധം പരന്നിരുന്നു.
തത്രശുക്ലാമ്ബരധരൌ പിതരാവസ്യ പൂജിതൌ। കൃതാഹാരൌ തു സംതുഷ്ടാവുപവിഷ്ടൌ വരാസനേ
അവിടെ, വെളുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ച, ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിക്കപ്പെട്ട, ഭക്ഷണം കഴിച്ച് തൃപ്തരായ അവന്റെ മാതാപിതാക്കൾ ഉത്തമമായ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്നു.
തസ്യ വ്യാധസ്യ പിതരൌ ബ്രാഹ്മണഃ സംദദര്ശ ഹ'। ധര്മവ്യാധസ്തു തൌ ദൃഷ്ട്വാ പാദേഷു ശിരസാഽപതത്
ആ വ്യാധന്റെ മാതാപിതാക്കളെ ബ്രാഹ്മണൻ കണ്ടു; അവരെ കണ്ട ഉടൻ ധർമ്മവ്യാധൻ തലകുനിഞ്ഞ് അവരുടെ കാലിൽ വീണു.
ഉത്തിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠ ധര്മജ്ഞ ധര്മസ്ത്വാമഭിരക്ഷതു। പ്രീതൌ സ്വസ്തവ ശൌചേന ദീര്ഘമായുരവാപ്നുഹി। [ഗതിമിഷ്ടാം തപോ ജ്ഞാനം മേധാം ച പരമാം ഗതഃ]
ഉണരൂ, ഉണരൂ, ധർമ്മം അറിയുന്നവനേ! ധർമ്മം നിന്നെ കാത്തിരിക്കും. നിന്റെ ശുദ്ധിയാൽ നീ ദീർഘായുസ് നേടട്ടെ; ഇഷ്ടമായ മാർഗവും തപസ്സും ജ്ഞാനവും ഉത്തമമായ ബുദ്ധിയും ലഭിക്കട്ടെ.
സത്പുത്രേണ ത്വയാ പുത്ര നിത്യം കാലേ സുപൂജിതൌ। `സുഖമേവ വസാവോഽത്ര ദേവലോകഗതാവിവ
മകനേ, നീ എപ്പോഴും സമയത്ത് ഞങ്ങളെ ആദരപൂർവ്വം പരിചരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഞങ്ങൾ ദേവലോകത്തിൽ എത്തിയതുപോലെ സന്തോഷത്തോടെ ഇവിടെ ജീവിക്കുന്നു.
ന തേഽന്യദ്ദൈവതം കിംചിദ്ദൈവതേഷ്വപി വര്തതേ। പ്രയതസത്വാദ്ദ്വിജാതീനാംദമേനാസി സമനവിതഃ
ദേവതകളിൽ പോലും നിന്നെക്കാൾ വേറൊരു ദൈവം നിന്നില്ല; ശുദ്ധമായ സ്വഭാവം കൊണ്ടു, ദ്വിജന്മാരിൽ നീ ആത്മനിയന്ത്രണത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു.
പിതുഃ പിതാമഹാ യേ ച തഥൈവ പ്രപിതാമഹാഃ। പ്രീതാസ്തേ സതതം പുത്ര ദമേനാവാം ച പൂജയാ
പിതാവിന്റെ പിതാക്കളും അതുപോലെ വലിയപ്പന്മാരും എല്ലാം, മകനേ, നിന്റെ ആത്മനിയന്ത്രണത്തിലും ഞങ്ങളുടെ ആരാധനയിലും എപ്പോഴും സന്തുഷ്ടരാണ്.
മനസാ കര്മണാ വാചാ ശുശ്രൂഷാ നൈവ ഹീയതേ। ന ചാന്യാ ഹി തഥാ ബുദ്ധിര്ദൃശ്യതേ സാംപ്രതം തവ
മനസ്സിലും പ്രവർത്തിയിലും വാക്കിലും നിന്റെ സേവനം ഒരിക്കലും കുറയുന്നില്ല; ഇപ്പോൾ നിന്നിൽ മറ്റേതെങ്കിലും ബുദ്ധി കാണുന്നില്ല.
ജാമദഗ്ന്യേന രാമേണ യഥാ വൃദ്ധൌ സുപൂജിതൌ। തഥാ ത്വയാ കൃതംസര്വംതദ്വിശിഷ്ടം ച പുത്രക
ജാമദഗ്ന്യനായ രാമൻ തന്റെ വയസ്സായ മാതാപിതാക്കളെ എങ്ങനെ ആദരപൂർവ്വം പരിചരിച്ചുവോ, അതുപോലെ നീയും എല്ലാം ചെയ്തു, അതിലും മികവു കാണിച്ചിരിക്കുന്നു, പ്രിയമകനേ.
തതസ്തം ബ്രാഹ്മണം താഭ്യാം ധര്മവ്യാധോ ന്യവേദയത്। തൌ സ്വാഗതേന തം വിപ്രമര്ചയാമാസതുസ്തദാ
അപ്പോൾ ധർമ്മവ്യാധൻ ആ ബ്രാഹ്മണനെ കുറിച്ച് അവർക്കു അറിയിച്ചു. അവർ രണ്ടുപേരും ആ ബ്രാഹ്മണനെ ഹൃദയപൂർവ്വം സ്വാഗതം ചെയ്ത് ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു.
പ്രതിഗൃഹ്യച താം പൂജാം ദ്വിജഃ പപ്രച്ഛ താവുഭൌ। സപുത്രാഭ്യാം സഭൃത്യാഭ്യാം കച്ചിദ്വാം കുശലം ഗൃഹേ। അനാമയ ച വാം കച്ചിത്സുഖം വേഹ ശരീരയോഃ
ആ ആദരം സ്വീകരിച്ച ശേഷം, ബ്രാഹ്മണൻ ഇരുവരോടും ചോദിച്ചു: 'നിങ്ങളുടെ വീട്ടിലും മക്കളോടും ഭൃത്യന്മാരോടും എല്ലാം സുഖമാണോ? നിങ്ങള്ക്ക് ഇവിടെ ആരോഗ്യവും സന്തോഷവും ഉണ്ടോ?'
കുശലം നൌ ഗൃഹേ വിപ്ര ഭൃത്യവര്ഗേ ച സര്വശഃ। കച്ചിത്ത്വമപ്യവിഘ്നേന സംപ്രാപ്തോ ഭഗവന്നിതി
'നമ്മുടെ വീട്ടിലും ഭൃത്യന്മാരോടും എല്ലാം സുഖമാണ്, ബ്രാഹ്മണേ. ഭഗവൻ, നിങ്ങൾക്കും യാത്രയിൽ യാതൊരു ബുദ്ധിമുട്ടും ഉണ്ടായില്ലെന്നു പ്രത്യാശിക്കുന്നു.'
ഹാഢമിത്യേവ തൌ വിപ്രഃ പ്രത്യുവാച മുദാന്വിതഃ। ധര്മവ്യാധസ്തു തം വിപ്രമര്ഥവദ്വാക്യമബ്രവീത്
ബ്രാഹ്മണൻ സന്തോഷത്തോടെ 'അതെ' എന്നത്രേ പറഞ്ഞു. അതിനുശേഷം ധർമ്മവ്യാധൻ ആ ബ്രാഹ്മണനോട് ഗൗരവമുള്ള വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.