ആത്മാനം തം വിജാനീഹി നിത്യം ത്യാഗജിതാത്മകം
ആ ആത്മാവിനെ നീ എപ്പോഴും ശാശ്വതമായതും ത്യാഗത്തിലൂടെ ആത്മനിയന്ത്രണം നേടിയതുമായതായി അറിയണം.
ദേവോ യഃ സംസ്ഥിതസ്തസ്മിന്നബ്ബിന്ദുരിവ പുഷ്കരേ। ക്ഷേത്രജ്ഞം തം വിജാനീഹി നിത്യം ത്യാഗജിതാത്മകം
ആ ആത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ദൈവത്തെ, താമരയിൽ ഒരു തുള്ളിപോലെ, എല്ലാ കാര്യങ്ങൾ അറിയുന്നവനായി, എപ്പോഴും ത്യാഗത്തിലൂടെ ആത്മനിയന്ത്രണം നേടിയവനായി നീ മനസ്സിലാക്കണം.
ജീവാത്മകം വിജാനീഹി രജഃ സത്വം തമസ്തഥാ। ജീവമാത്മഗുണം വിദ്ധി തഥാഽഽത്മാനം പരാത്മകം
ജീവാത്മാവിനെ നീ രാജസും സത്ത്വവും തമസ്സും ഉള്ളതായും, ജീവൻ ആത്മാവിന്റെ ഗുണമായും, ആത്മാവിനെ പരമാത്മാവായും മനസ്സിലാക്കണം.
അചേതനം ജീവഗുണം വദന്തി സചേഷ്ടതേ ചേഷ്ടയതേ ച സര്വമ്। തതഃ പരം ക്ഷേത്രവിദോ വദന്തി പ്രാകല്പയദ്യോ ഭുവനാനി സപ്ത
ജീവന്റെ ഗുണം ജഡമാണെന്ന് അവർ പറയുന്നു, എങ്കിലും അതാണ് എല്ലാം പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നത്. അതിനപ്പുറത്ത്, ഏഴു ലോകങ്ങൾ ആദിയിൽ സൃഷ്ടിച്ചവനെ, ക്ഷേത്രജ്ഞന്മാർ പറയുന്നു.
ഏഷ സര്വേഷു ഭൂതേഷു ഭൂതാത്മാ ന പ്രകാശതേ। ദൃശ്യതേ ത്വഗ്ര്യയാ ബുദ്ധ്യാ സൂക്ഷ്മയാ ജ്ഞാനവേദിഭിഃ
സകലഭൂതങ്ങളിലുമുള്ള ഈ ആത്മാവ് വെളിപ്പെടുന്നില്ല; അതിനെ സൂക്ഷ്മമായ ജ്ഞാനത്തോടെ, ഉഗ്രമായ ബുദ്ധിയുള്ളവർ മാത്രം കാണുന്നു.
ചിത്തസ്യ ഹി പ്രസാദേന ഹനതി കര്മ ശുഭാശുഭമ്। പ്രസന്നാത്മാത്മനി സ്ഥിത്വാ സുഖമനന്ത്യമശ്നുതേ
മനസ്സിന്റെ ശാന്തതയാൽ നല്ലതും ചീത്തയുമായ കർമ്മങ്ങൾ നശിപ്പിക്കാം; ശാന്തമായ മനസ്സിൽ ആത്മാവിൽ നിലകൊണ്ടാൽ അനന്തമായ സന്തോഷം ലഭിക്കും.
ലക്ഷണം തു പ്രസാദസ്യ യഥാ തൃപ്തഃ സുഖം സ്വപേത്। `സുഖദുഃഖേ ഹി സംത്യജ്യ നിര്ദ്വന്ദ്വോ നിഷ്പരിഗ്രഹഃ'। നിവാതേ വാ യഥാ ദീപോ ദീപ്യേത്കുശലദീപിതഃ
ശാന്തതയുടെ ലക്ഷണം, തൃപ്തനായി സന്തോഷത്തോടെ ഉറങ്ങുന്നതുപോലെയാണ്; സുഖദുഃഖങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ദ്വന്ദങ്ങൾ ഇല്ലാതെ, ആസ്വാദനങ്ങൾ ഇല്ലാതെ, കാറ്റില്ലാത്ത സ്ഥലത്ത് കത്തുന്ന വിളക്കുപോലെ, നൈപുണ്യത്തോടെ തെളിയുന്നവനാണ്.
പൂര്വരാത്രേഽപരേ ചൈവ യുഞ്ജാനഃ സതതം മനഃ। ലധ്വാഹാരോ വിശുദ്ധാത്മാ പശ്യത്യാത്മാനമാത്മനി
രാത്രിയുടെ ആദിയിലും അവസാനത്തിലും സ്ഥിരമായി മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി, അളവിലുള്ള ആഹാരം കഴിച്ച്, ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ, ആത്മാവിനെ ആത്മാവിൽ കാണുന്നു.
പ്രദീപ്തേനേവ ദീപേന മനോദീപേന പശ്യതി। ദൃഷ്ട്വാഽഽത്മാനം നിരാത്മാനം സ തദാ വിപ്രമുച്യതേ
തെളിഞ്ഞ വിളക്കുപോലെ, മനസ്സിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ ആത്മാവിനെ കാണുന്നു; ആത്മാവിനെ അഹങ്കാരമില്ലാതെ കണ്ടാൽ, അപ്പോൾ അവൻ സത്യമായും മോചിതനാകും.
സര്വോപായൈസ്തു ലോഭസ് ക്രോധസ്യ ച വിനിഗ്രഹഃ। ഏതത്പവിത്രം യഞ്ജ്ഞാനം തപോ വൈ സംക്രമോ മതഃ
എല്ലാ മാർഗ്ഗങ്ങളാലും ലാഭവും കോപവും നിയന്ത്രിക്കുന്നത്, ഇതാണ് ഏറ്റവും വിശുദ്ധമായ ജ്ഞാനം, യഥാർത്ഥ തപസ്സും ഉന്നതമായ ആചാരവും.
നിത്യം ക്രോധാത്തപോ രക്ഷേന്ഛ്രിയം രക്ഷേച്ച മത്സരാത്। വിദ്യാം മാനാപമാനാഭ്യാമാത്മാനം തു പ്രമാദതഃ
തപസ്സിനെ എപ്പോഴും കോപത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കണം, സമ്പത്തിനെ അസൂയയിൽ നിന്ന്, ജ്ഞാനത്തെ അഭിമാനത്തിലും അപമാനത്തിലും നിന്ന്, സ്വയം അശ്രദ്ധയിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കണം.
ആനൃശംസ്യം പരോ ധര്മഃ ക്ഷമാ ച പരമം ബലമ്। ആത്മജ്ഞാനം പരം ജ്ഞാനം പരം സത്യവ്രതവ്രതമ്
ദയയാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ധർമ്മം, ക്ഷമയാണ് പരമശക്തി, ആത്മജ്ഞാനമാണ് പരമജ്ഞാനം, സത്യവ്രതം ആണ് ഏറ്റവും വലിയ വ്രതം.
സത്യസ് വചനം ശ്രേയഃ സത്യം ജ്ഞാനം ഹിതം ഭവേത്। യദ്ബൂതഹിതമത്യന്തം തദ്വൈ സത്യം പരം മതമ്
സത്യമായ വാക്കാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം; സത്യം ജ്ഞാനവും ഉപകാരവുമാണ്; ജീവികൾക്ക് ഏറ്റവും നല്ലത് അതാണ് പരമസത്യം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
യസ് സര്വേ സമാരമ്ഭാ നിരാശീര്ബന്ധനാഃ സദാ। ത്യാഗേ യസ് ഹുതം സര്വം സ ത്യാഗീ സ ച ബുദ്ധിമാന്
ആരുടെയും പ്രവർത്തികൾ എപ്പോഴും ആസക്തിയില്ലാതെ ബന്ധനങ്ങളില്ലാതെ, എല്ലാം ത്യാഗത്തിൽ സമർപ്പിക്കുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥ ത്യാഗിയും ജ്ഞാനിയുമാണ്.
യദാ ന ഗുരുതാം ചൈനം ച്യാവയേദുപപാദയന്। തം വിദ്യാദ്ബ്രാഹ്മണോ യോഗമയോഗം യോഗസംജ്ഞിതമ്
ഭാരം അല്ലെങ്കിൽ ഉന്മാദം ഒന്നും അവനെ കുലുക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ യോഗത്തിലും അയോഗത്തിലും സ്ഥിരനാണെന്ന് അറിയണം.
ന ഹിംസ്യാത്സര്വഭൂതാനി മൈത്രായണഗതശ്ചരേത്। നേദം ജീവിതമാസാദ്യവൈരം കുര്വീത കേനചിത്
ഏതെങ്കിലും ജീവിയെയും ഹാനി ചെയ്യരുത്, എല്ലാവരോടും സൗഹൃദത്തോടെ പെരുമാറണം; ഈ ജീവിതം ലഭിച്ച ശേഷം ആരോടും വൈരാഗ്യം പുലർത്തരുത്.
ആകിംചന്യം സുസംതോഷോ നിരാശിത്വമചാപലമ്। ഏതദേവ പരം ജ്ഞാനം സദാത്മജ്ഞാനമുത്തമമ്
സ്വത്ത് ഇല്ലായ്മ, പൂർണ്ണ തൃപ്തി, പ്രതീക്ഷകളില്ലായ്മ, ശാന്തത—ഇതൊക്കെയാണ് പരമജ്ഞാനം, എപ്പോഴും ഉന്നതമായ ആത്മജ്ഞാനം.
പരിഗ്രഹം പരിത്യജ്യ ഭവേദ്ബുദ്ധ്യാ യതവ്രതഃ। അശോകം സ്ഥാനമാശ്രിത് നിശ്ചലം പ്രേത്യ ചേഹ ച
എല്ലാ സ്വത്തും ഉപേക്ഷിച്ച്, ബുദ്ധിയോടെ വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ച്, ദുഃഖരഹിതമായ സ്ഥിരമായ സ്ഥലം ആശ്രയിച്ച്, ഈ ലോകത്തും മരണത്തിന് ശേഷവും അചഞ്ചലനായി ഇരിക്കുക.
തപോനിത്യേന ദാന്തേന മുനിനാ സംയതാത്മനാ। അജിതം ജേതുകാമേന ഭാവ്യം സങ്ഗേഷ്വസങ്ഗിനാ
നിത്യേന തപസ്സും, ആത്മനിയന്ത്രണവും പാലിച്ച്, മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ച്, ജയിക്കാനാവാത്തതിനെ ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന സന്യാസി, ബന്ധങ്ങളിലുണ്ടായാലും അതിൽ ആസക്തിയില്ലാതെ ഇരിക്കണം.
ഗുണാഗുണമനാസങ്ഗമേകകാര്യമനന്തരമ്। ഏതത്തദ്ബ്രഹ്മണോ വൃത്തമാഹുരേകപദം സുഖമ്
നന്മയിലേക്കോ ദോഷത്തിലേക്കോ മനസ്സിനെ ആസക്തിയില്ലാതെ ഏകാഗ്രതയോടെ നിലനിർത്തുന്നത്, ഇതാണ് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ വഴിയും സുഖത്തിലേക്കുള്ള ഏകമാർഗവും എന്നു പറയുന്നു.
പരിത്യജതി യോ ദുഃഖം സുഖം ചാപ്യുഭയം നരഃ। ബ്രഹ്മ പ്രാപ്നോതി സോത്യന്തമാസങ്ഗം ച ന ഗച്ഛതി
ആനന്ദവും ദുഃഖവും രണ്ടും ഉപേക്ഷിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ പരമമായ ബ്രഹ്മം നേടുന്നു; അവൻ പിന്നെ ആസക്തിയിലേക്കു വീഴുന്നില്ല.
യഥാശ്രുതമിദം സര്വം സമാസേന ദ്വിജോത്തമ। ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം കിം ഭൂയഃ ശ്രോതുമിച്ഛസി
ഇവയെല്ലാം ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി വിശദീകരിച്ചു, മഹാനായ ദ്വിജൻ, ഇനി എന്ത് കേൾക്കാൻ താൽപര്യമുണ്ട്?
ഏവം സംകഥിതേ കൃത്സ്നേ മോക്ഷധര്മേ യുധിഷ്ഠിര। ദൃഢപ്രീതമനാ വിപ്രോ ധര്മവ്യാധമുവാച ഹ
മോക്ഷധർമ്മം മുഴുവനായി വിശദീകരിച്ചപ്പോൾ, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, ഹൃദയത്തിൽ ദൃഢമായ സ്നേഹത്തോടെ, ബ്രാഹ്മണൻ ധർമ്മവ്യാധനോടു പറഞ്ഞു.
ന്യായയുക്തമിദം സര്വം ഭവതാ പരികീര്തിതമ്। ന തേഽസ്ത്യവിദിതം കിംചിദ്ധര്മേഷ്വഭിസമീക്ഷ്യതേ
നീ പറഞ്ഞതെല്ലാം നീതിയോടു കൂടിയതാണ്; ധർമ്മത്തിൽ നിന്നു നിന്നെ അറിയാത്തതൊന്നും കാണുന്നില്ല.
പ്രത്യക്ഷം മമ യോ ധര്മസ്തം ച പശ്യ ദ്വിജോത്തമ। യേന സിദ്ധിരിയം പ്രാപ്താ മയാ ബ്രാഹ്മണപുങ്ഗവ
എനിക്ക് നേരിട്ട് അനുഭവപ്പെട്ട ധർമ്മം നീ കാണുക, മഹാനായ ബ്രാഹ്മണാ, അതിനാൽ ഞാൻ ഈ സിദ്ധി നേടി.
ഉത്തിഷ്ഠ ഭഗവന്ക്ഷിപ്രം പ്രവിശ്യാഭ്യന്തരം ഗൃഹമ്। ദ്രഷ്ടുമര്ഹസി ധര്മജ്ഞ മാതരം പിതരം ച മേ
ഉണരൂ, ഭഗവൻ, ദയവായി വേഗത്തിൽ അകത്തുള്ള വീട്ടിലേക്ക് കടന്നുവരിക; നീ എന്റെ അമ്മയെയും അച്ഛനെയും കാണണം, ധർമ്മം അറിയുന്നവനേ.
ഇത്യുക്തഃ സ പ്രവിശ്യാഥ ദദര്ശ പരമാര്ചിതമ്। സൌധം ഹൃദ്യം ചതുഃശാലമതീവ ച മനോരമമ്
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന്, അവൻ അകത്തു കടന്നു, ഏറ്റവും ആദരപൂർവ്വം അലങ്കരിച്ച, മനോഹരമായ നാലു മുറികളുള്ള ആകർഷകമായ ഭവനം കണ്ടു.
ദേവതാഗൃഹസംകാശ ദൈവതൈശ്ച സുപൂജിതമ്। ശയനാസനസംബാധം ഗന്ധൈശ്ച പരമൈര്യുതമ്
ദേവതകളുടെ ഭവനത്തെപ്പോലെയും ദേവതകൾക്ക് ആരാധന ലഭിച്ചതുപോലെയും, ഉത്തമമായ കിടക്കകളും ഇരിപ്പിടങ്ങളും നിറഞ്ഞു, അത്യുത്തമ സുഗന്ധം പരന്നിരുന്നു.
തത്രശുക്ലാമ്ബരധരൌ പിതരാവസ്യ പൂജിതൌ। കൃതാഹാരൌ തു സംതുഷ്ടാവുപവിഷ്ടൌ വരാസനേ
അവിടെ, വെളുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ച, ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിക്കപ്പെട്ട, ഭക്ഷണം കഴിച്ച് തൃപ്തരായ അവന്റെ മാതാപിതാക്കൾ ഉത്തമമായ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്നു.
തസ്യ വ്യാധസ്യ പിതരൌ ബ്രാഹ്മണഃ സംദദര്ശ ഹ'। ധര്മവ്യാധസ്തു തൌ ദൃഷ്ട്വാ പാദേഷു ശിരസാഽപതത്
ആ വ്യാധന്റെ മാതാപിതാക്കളെ ബ്രാഹ്മണൻ കണ്ടു; അവരെ കണ്ട ഉടൻ ധർമ്മവ്യാധൻ തലകുനിഞ്ഞ് അവരുടെ കാലിൽ വീണു.