തതസ്തദര്ഥം യതതേ കര്മ ചാരഭതേ മഹത്। ഇഷ്ടാനാം രൂപഗന്ധാനാമഭ്യാസം ച നിഷേവതേ
അതിനായി, വലിയ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; ഇഷ്ടമായ രൂപങ്ങളും ഗന്ധങ്ങളുടെയും അനുഭവത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നു.
തതോ രാഗഃ പ്രഭവതി ദ്വേഷശ്ച തദനന്തരമ്। തതോ ലോഭഃ പ്രഭവതി മോഹശ്ച തദനന്തരമ്
അതിനുശേഷം, ആസ്വാദനത്തിൽ നിന്ന് രാഗം ഉരുത്തിരിയുന്നു; അതിന് ശേഷം ദ്വേഷം. പിന്നെ ലാഭം ഉരുത്തിരിയുന്നു; അതിന് ശേഷം മോഹം.
തസ് ലോഭാഭിഭൂതസ്യ രാഗദ്വേഷഹതസ്യ ച। ന ധര്മേ ജായതേ ബുദ്ധിര്വ്യാജാദ്ധര്മം കരോതി ച
ലാഭം പിടിച്ചവനും രാഗ-ദ്വേഷത്തിൽ അകപ്പെട്ടവനും ധർമ്മത്തിൽ ബുദ്ധി ഉണരുന്നില്ല; അവൻ കപടമായി ധർമ്മം ചെയ്യുന്നു.
വ്യാജേന ചരതേ ധര്മമര്ഥം വ്യാജേന രോചതേ। വ്യാജേന സിധ്യമാനേഷു ധനേഷു ദ്വിജസത്തമ
അവൻ കപടമായി ധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു, കപടമായി ധനം തേടുന്നു; കപടമായി സമ്പാദിച്ച ധനത്തിൽ, മഹാനായ ദ്വിജനേ,
തത്രൈവ രമതേ ബുദ്ധിസ്തതഃ പാപം ചികീര്ഷതി। സുഹൃദ്ഭിര്വാര്യമാണശ്ച പണ്ഡിതൈശ്ച ദ്വിജോത്തമ
അവന്റെ മനസ്സ് അതിൽ തന്നെ ആസ്വദിക്കുന്നു; പിന്നെ പാപം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, സുഹൃത്തുക്കളും പണ്ഡിതരും തടഞ്ഞാലും, മഹാനായ ദ്വിജനേ.
ഉത്തരം ശ്രുതിസംബദ്ധം ബ്രവീത്യശ്രുതിയോജിതമ്। അധര്മസ്ത്രിവിധസ്തസ്യ വര്തതേ രാഗദോഷജഃ
ശാസ്ത്രത്തിൽ പറയുന്നതുപോലെ ഉത്തരം പറയുന്നു, പക്ഷേ ശാസ്ത്രവിരുദ്ധമായത് അനുഷ്ഠിക്കുന്നു; അവനിൽ രാഗദോഷത്തിൽ നിന്നുള്ള മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള അധർമ്മം നിലനിൽക്കുന്നു.
പാപം ചിന്തയതേ ചൈവ ബ്രവീതി ച കരോതി ച। തസ്യാധര്മപ്രവൃത്തസ്യ ഗുണാ നശ്യന്തി സാധവഃ
അവൻ പാപം ചിന്തിക്കുന്നു, പറയുന്നു, ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു; അധർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവന്റെ ഗുണങ്ങൾ, സജ്ജനനേ, നശിക്കുന്നു.
ഏകശീലാശ്ച മിത്രത്വം ഭജന്തേ പാപകര്മിണഃ। സ തേന ദുഃഖമാപ്നോതി പരത്ര ച വിപദ്യതേ
ഒരേ സ്വഭാവമുള്ളവർ അവന്റെ സുഹൃത്തുക്കളാവുന്നു, അവൻ പാപം ചെയ്താലും; അതിനാൽ അവൻ ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു, പരലോകത്തും നശിക്കുന്നു.
പാപാത്മാ ഭവതി ഹ്യേവം ധര്മലാഭം തു മേ ശൃണു। യസ്ത്വേതാന്പ്രജ്ഞായാ ദോഷാന്പൂര്വമേവാനുപശ്യതി
ഇങ്ങനെ പെരുമാറുന്നവൻ പാപാത്മാവായി മാറുന്നു. ഇനി ധർമ്മം പാലിക്കുന്നതിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ലാഭം ഞാൻ പറയാം: ഈ ദോഷങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ,
കുശലഃ സുഖദുഃഖേഷു സാംധൂംശ്ചാപ്യുപസേവതേ। തസ്യ സാധുസമാരമ്ഭാദ്ബുദ്ധ്രിധര്മേഷു രാജതേ
സുഖത്തിലും ദു:ഖത്തിലും നൈപുണ്യം കാണിക്കുന്നു, നല്ലവരോടൊപ്പം ഇടപഴകുന്നു; അവന്റെ നല്ല പ്രവൃത്തികൾ കൊണ്ട് ജ്ഞാനത്തിലും ധർമ്മത്തിലും അവൻ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ബ്രവീഷി സൂനൃതംധര്മം യസ്യ വക്താ ന വിദ്യതേ। ദിവ്യപ്രഭാവഃ സുമഹാനൃഷിരേവ മതോസി മേ
നിനക്ക് ഉപദേശകൻ ഇല്ലാതെയും നീ സത്യമായ ധർമ്മം സംസാരിക്കുന്നു; ദിവ്യശക്തിയുള്ള മഹർഷിയല്ലാതെ ഇങ്ങനെ ചെയ്യാൻ കഴിയില്ലെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു.
ബ്രാഹ്മണാ വൈ മഹാഭാഗാഃ പിതരോഽഗ്രഭുജഃ സദാ। തേഷാം സര്വാത്മനാ കാര്യം പ്രിയം ലോകേ മനീഷിണാ
ബ്രാഹ്മണന്മാർ വളരെ ഭാഗ്യശാലികളാണ്, അവർ എപ്പോഴും ആദ്യമായി ഹോമഭാഗം ലഭിക്കുന്നവരാണ്; ഈ ലോകത്ത് ഒരു ജ്ഞാനി പൂർണ്ണഹൃദയത്തോടെ അവരെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കണം.
യത്തേഷാം ച പ്രിയം തത്തേ വക്ഷ്യാമി ദ്വിജസത്തമ। നമസ്കൃത്വാ ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ബ്രാഹ്മീം വിദ്യാം നിബോധ മേ
ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് പ്രിയമായത് എന്താണെന്ന് ഞാൻ പറയാം, മഹാനായ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ; ആദ്യം ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വന്ദിച്ച്, എന്റെ വായിൽ നിന്ന് ബ്രാഹ്മണവിദ്യ കേൾക്കൂ.
ഇദം വിശ്വം ജഗത്സര്വമജഗച്ചാപി സര്വശഃ। മഹാഭൂതാത്മകം ബ്രഹ്മന്നാതഃ പരതരം ഭവേത്
ഈ സർവ്വവിശ്വം, ചലിക്കുന്നതും അചലവും എല്ലാം, മഹാഭൂതങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിതമായിരിക്കുന്നത്, ബ്രാഹ്മണാ; ഇതിനേക്കാൾ ഉയർന്നതൊന്നുമില്ല.
മഹാഭൂതാനി ഖം വായുരഗ്നിരാപസ്തഥാ ച ഭൂഃ। ശബ്ദഃ സ്പര്ശശ്ച രൂപം ച രസോ ഗന്ധശ് തദ്ഗുണാഃ
മഹാഭൂതങ്ങൾ ആകാശം, വായു, അഗ്നി, ജലം, ഭൂമി; അവയുടെ ഗുണങ്ങൾ ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രുചി, ഗന്ധം എന്നിവയാണ്.
തേഷാമപി ഗുണാഃ സര്വേ ഗുണവൃത്തിഃ പരസ്പരമ്। പൂര്വപൂര്വഗുണാഃ സര്വേ ക്രമശോ ഗുണിഷു ത്രിഷു
അവയുടെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു; മുൻപുള്ള ഗുണങ്ങൾ പിന്നെയുള്ളവയിൽ ക്രമമായി സംയുക്തമാണ്, ഈ മൂന്നു ഭൂതങ്ങളിൽ.
ഷഷ്ഠീ തു ചേതനാ നാമ മന ഇത്യഭിധീയതേ। സപ്തമീ തു ഭവേദ്ബുദ്ധിരഹംകാരസ്തതഃ പരമ്
ആറാമത്തേത് 'ചേതന' എന്നറിയപ്പെടുന്ന മനസ്സാണ്; ഏഴാമത്തേത് ബുദ്ധി, അതിന് മുകളിൽ അഹംകാരമാണ്.
ഇന്ദ്രിയാണി ച പഞ്ചാത്മാ രജഃ സത്വം തമസ്തഥാ। ഇത്യേഷ സപ്തദശകോ രാശിരവ്യക്തസംജ്ഞകഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അഞ്ചാണ്, രാജസും സത്ത്വവും തമസ്സും അങ്ങനെ; ഈ പതിനേഴു ഘടകങ്ങൾ അപ്രകൃതമായ സമാഹാരമായി അറിയപ്പെടുന്നു.
സര്വൈരിഹേന്ദ്രിയാര്ഥൈസ്തു വ്യക്താവ്യക്തൈഃ സുസംവൃതൈഃ। ചതുര്വിംസക ഇത്യേഷ വ്യകത്വാവ്യക്തമയോ ഗുണഃ। ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം കിം ഭൂയഃ ശ്രോതുമിച്ഛസി
ഇവയുടെ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയാർത്ഥങ്ങളും, പ്രകടവും അപ്രകടവുമായവ, നന്നായി ഉൾക്കൊള്ളപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഈ ഇരുപത്തിനാലു ഘടകങ്ങൾ പ്രകടവും അപ്രകടവുമായ ഗുണങ്ങളാണ്. ഇതെല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു; ഇനി എന്ത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?
ഏവമുക്തഃ സ വിപ്രസ്തു ധര്മവ്യാധേന ഭാരത। കഥാമകഥയദ്ഭൂയോ മനസഃ പ്രീതിവര്ധനീമ്
ധർമ്മവ്യാധൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഭാരതകുലജാതനായ ബ്രാഹ്മണൻ മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്ന ഒരു കഥ വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
മഹാഭൂതാനി യാന്യാഹുഃ പഞ്ച ധര്മവിദാംവര। ഏകൈകസ്യ ഗുണാന്സമ്യക്പഞ്ചാനാമപി മേ വദ
ധർമ്മജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠാ, ആഞ്ചു മഹാഭൂതങ്ങളുടെ ഓരോന്നിന്റെയും ഗുണങ്ങൾ വിശദമായി എനിക്ക് പറയൂ.
ഭൂമിരാപസ്തഥാ ജ്യോതിര്വായുരാകാശമേവ ച। ഗുണോത്തരാണഇ സര്വാണി തേഷാം വക്ഷ്യാമി തേ ഗുണാന്
ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം—ഇവയ്ക്ക് എല്ലാം ഉത്തമഗുണങ്ങളുണ്ട്; അവയുടെ ഗുണങ്ങൾ ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയാം.
ഭൂമിഃ പഞ്ചഗുണാ ബ്രഹ്മനനുദകം ച ചതുര്ഗുണമ്। ഗുണാസ്ത്രയസ്തേജസി ച ത്രയശ്ചാകാശവാതയോഃ
ഭൂമിക്ക് അഞ്ചു ഗുണങ്ങളുണ്ട്, ബ്രാഹ്മണാ, ജലത്തിന് നാലു; അഗ്നിക്കും വായുവിനും മൂന്ന് വീതം, ആകാശത്തിനും അതുപോലെ മൂന്നു.
ശബ്ദഃ സ്പര്ശശ്ച രൂപം ച രസോ ഗന്ധശ്ച പഞ്ചമഃ। ഏതേഗുണാഃ പഞ്ച ഭൂമേഃ സര്വേഭ്യോ ഗുണവത്തരാഃ
ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രുചി, അഞ്ചാമത്തേത് ഗന്ധം—ഇവയാണ് ഭൂമിയുടെ അഞ്ചു ഗുണങ്ങൾ, എല്ലാത്തിനുമപ്പുറം ഉന്നതമായവ.
ശബ്ദഃ സ്പര്ശശ്ച രൂപം ച സരശ്ചാപി ദ്വിജോത്തമ। അപാമേതേ ഗുണാ ബ്രഹ്മന്കീര്തിതാസ്തവ സുവ്രത
ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രുചി—ഇവയാണ് ജലത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ, മഹാനായ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ; ഇവയെ ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു, ബ്രാഹ്മണാ.
ശബ്ദഃ സ്പര്ശശ്ച രൂപം ച തേജസോഽഥ ഗുണാസ്ത്രയഃ। ശബ്ദഃ സ്പര്ശശ്ച വായൌ തു ശബ്ദശ്ചാകാശ ഏവ തു
ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം—ഇവയാണ് അഗ്നിയുടെ മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ; ശബ്ദവും സ്പർശവും വായുവിന്റെ ഗുണങ്ങൾ, ശബ്ദം മാത്രം ആകാശത്തിന്റെ ഗുണം.
ഏതേ പഞ്ചദശ ബ്രഹ്മന്ഗുണാ ഭൂതേഷു പഞ്ചസു। വര്തന്തേ സര്വഭൂതേഷു യേഷു ലോകാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ
ബ്രാഹ്മണനേ, ഈ പതിനഞ്ച് ഗുണങ്ങൾ അങ്ങേയറ്റം അഞ്ചു ഭൗതിക ഘടകങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. ഇവ എല്ലാ ജീവികളിലും ഉണ്ടെന്നും, ലോകങ്ങൾ അവയിൽ അധിഷ്ഠിതമാണെന്നും അറിയണം.
അന്യോന്യം നാതിവര്തന്തേ സമ്യക്വ ഭവതി ദ്വിജ। യദാ തു വിഷമം ഭാവമാചരന്തി ചരാചരാഃ
ഇവ തമ്മിൽ ഒരിക്കലും അതിക്രമിക്കാറില്ല, ദ്വിജനേ, എല്ലാം സമത്വത്തിൽ നടക്കുന്നു. എന്നാൽ ചലനശീലമുള്ളവയും അചലമായവയും വ്യത്യസ്ത മനസ്സോടെ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ,
തദാ ദേഹീ ദേഹമന്യം വ്യതിരോഹതി കാലതഃ। പ്രാതിലോമ്യാദ്വിനശ്യന്തി ജായന്തേ ചാനുപൂര്വശഃ
അപ്പോൾ, ശരീരധാരി സമയാനുസൃതമായി മറ്റൊരു ശരീരത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു. വിരുദ്ധത മൂലം അവ നശിക്കുന്നു; ക്രമത്തിൽ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.
തത്ര തത്രഹി ദൃശ്യന്തേ ധാതവഃ പാഞ്ചഭൌതികാഃ। യൈരാവൃതമിദം സര്വം ജഗത്സ്ഥാവരജങ്ഗമമ്
എവിടെയും ഈ പഞ്ചഭൂതങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഘടകങ്ങൾ കാണാം. അവകൊണ്ടാണ് ഈ മുഴുവൻ ജഗത്, ചലനശീലമുള്ളതും അചലമായതുമായത്, മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.