ധരമസ്യ ച പലം ലബ്ധ്വാ ന തുഷ്യതി മഹാദ്വിജ। അതുഷ്യമാണോ നിര്വേദമാദത്തേ ജ്ഞാനചക്ഷുഷാ
ധർമ്മഫലം ലഭിച്ചിട്ടും മഹാനായ ദ്വിജൻ തൃപ്തനാവുന്നില്ല; അതിൽ തൃപ്തിയില്ലാതെ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ കണ്ണോടെ വൈരാഗ്യം സ്വീകരിക്കുന്നു.
പ്രജ്ഞാചക്ഷുര്നര ഇഹ ദോഷം നൈവാനുരുധ്യതേ। വിരജ്യേ യഥാകാമം ന ച ധര്മം വിമുഞ്ചതി
പ്രജ്ഞയുടെ കണ്ണുള്ളവൻ ഈ ലോകത്ത് ദോഷങ്ങളിൽ പറ്റിപ്പെടുന്നില്ല; ഇഷ്ടം പോലെ വേരൊഴിച്ച് ജീവിച്ചാലും, ധർമ്മം വിട്ടൊഴിയുന്നില്ല.
ഫലത്യാഗേ ച യതതേ ദൃഷ്ട്വാ ലോകം ക്രിയാത്മകമ്। തതോ മോക്ഷേ പ്രയതതേ നാനുപായാദുപായതഃ
ലോകം പ്രവർത്തിയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതാണെന്ന് കണ്ടു, ഫലത്യാഗത്തിനായി ശ്രമിക്കുന്നു; പിന്നെ ശരിയായ മാർഗ്ഗത്തിൽ മോക്ഷം നേടാൻ ശ്രമിക്കുന്നു, തെറ്റായ വഴി സ്വീകരിക്കാതെ.
ഏവം നിര്വേദമാദത്തേ പാപം കര്മ ജഹാതി ച। ധാര്മികശ്ചാപി ഭവതി മോക്ഷം ച ലഭതേ പരമ്
ഇങ്ങനെ, വൈരാഗ്യം സ്വീകരിച്ച് പാപകര്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; ധാർമ്മികനായി, പരമമായ മോക്ഷവും നേടുന്നു.
തപോ നിഃശ്രേയസം ജന്തോസ്തസ്യ മൂലം ശമോ ദമഃ। തേന സര്വാനവാപ്നോതി കാമാന്യാന്മനസേച്ഛതി
ജീവിക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമം തപസ്സാണ്; അതിന്റെ അടിസ്ഥാനം മനസ്സിന്റെ ശാന്തിയും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും ആണ്. അതിലൂടെ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്ന എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നേടാൻ കഴിയും.
ഇന്ദ്രിയാണാം നിരോധേന സത്യേന ച ദമേന ച। ബ്രഹ്മണഃ പദമാപ്നോതി യത്പരം ദ്വിജസത്തമ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, സത്യത്തിലും ദമത്തിലും നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, മഹാനായ ദ്വിജനേ, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പരമപദം നേടാൻ കഴിയും.
ഇന്ദ്രിയാണീതി യാന്യാഹുഃ കാനി താനി യതവ്രത। നിഗ്രഹശ്ച കഥം കാര്യോ നിഗ്രഹസ്യ ച കിം ഫലമ്
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്ന് പറയുന്നത് ഏവയാണ്, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവനേ? അവയെ എങ്ങനെ നിയന്ത്രിക്കണം, അതിന്റെ ഫലം എന്താണ്?
കഥം ച ഫലമാപ്നോതി തേഷാം ധര്മഭൃതാംവര। ഏതദിച്ഛാമി തത്ത്വേന ധര്മം ജ്ഞാതും സുധാര്മിക
അവയെ നിയന്ത്രിച്ചാൽ ഫലം എങ്ങനെ ലഭിക്കും, ധർമ്മഭൃതാംവരാ? ഈ സത്യധർമ്മം നിന്നിൽ നിന്ന് അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ഉത്തമധാർമ്മികാ.
ഏവമുക്തസ്തു വിപ്രേണ ധര്മവ്യാധോ യുധിഷ്ഠിര। പ്രത്യുവാച യഥാ വിപ്രം തച്ഛൃണുഷ്വ നരാധിപ
ബ്രാഹ്മണൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചതിന് ശേഷം, ധർമ്മവ്യാപാരി യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട് ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞതുപോലെ മറുപടി പറഞ്ഞു; രാജാവേ, അതു കേൾക്കൂ.
വിജ്ഞാനാര്ഥം മനുഷ്യാണാം മനഃ പൂര്വം പ്രവര്തതേ। തത്പ്രാപ്യ കാമം ഭജതേക്രോധം ച ദ്വിജസത്തമ
അറിയലിനായി മനുഷ്യരുടെ മനസ്സ് ആദ്യം ഉണരുന്നു; അതു ലഭിച്ചാൽ, ആഗ്രഹത്തെയും കോപത്തെയും പിന്തുടരുന്നു, മഹാനായ ദ്വിജനേ.
തതസ്തദര്ഥം യതതേ കര്മ ചാരഭതേ മഹത്। ഇഷ്ടാനാം രൂപഗന്ധാനാമഭ്യാസം ച നിഷേവതേ
അതിനായി, വലിയ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; ഇഷ്ടമായ രൂപങ്ങളും ഗന്ധങ്ങളുടെയും അനുഭവത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നു.
തതോ രാഗഃ പ്രഭവതി ദ്വേഷശ്ച തദനന്തരമ്। തതോ ലോഭഃ പ്രഭവതി മോഹശ്ച തദനന്തരമ്
അതിനുശേഷം, ആസ്വാദനത്തിൽ നിന്ന് രാഗം ഉരുത്തിരിയുന്നു; അതിന് ശേഷം ദ്വേഷം. പിന്നെ ലാഭം ഉരുത്തിരിയുന്നു; അതിന് ശേഷം മോഹം.
തസ് ലോഭാഭിഭൂതസ്യ രാഗദ്വേഷഹതസ്യ ച। ന ധര്മേ ജായതേ ബുദ്ധിര്വ്യാജാദ്ധര്മം കരോതി ച
ലാഭം പിടിച്ചവനും രാഗ-ദ്വേഷത്തിൽ അകപ്പെട്ടവനും ധർമ്മത്തിൽ ബുദ്ധി ഉണരുന്നില്ല; അവൻ കപടമായി ധർമ്മം ചെയ്യുന്നു.
വ്യാജേന ചരതേ ധര്മമര്ഥം വ്യാജേന രോചതേ। വ്യാജേന സിധ്യമാനേഷു ധനേഷു ദ്വിജസത്തമ
അവൻ കപടമായി ധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു, കപടമായി ധനം തേടുന്നു; കപടമായി സമ്പാദിച്ച ധനത്തിൽ, മഹാനായ ദ്വിജനേ,
തത്രൈവ രമതേ ബുദ്ധിസ്തതഃ പാപം ചികീര്ഷതി। സുഹൃദ്ഭിര്വാര്യമാണശ്ച പണ്ഡിതൈശ്ച ദ്വിജോത്തമ
അവന്റെ മനസ്സ് അതിൽ തന്നെ ആസ്വദിക്കുന്നു; പിന്നെ പാപം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, സുഹൃത്തുക്കളും പണ്ഡിതരും തടഞ്ഞാലും, മഹാനായ ദ്വിജനേ.
ഉത്തരം ശ്രുതിസംബദ്ധം ബ്രവീത്യശ്രുതിയോജിതമ്। അധര്മസ്ത്രിവിധസ്തസ്യ വര്തതേ രാഗദോഷജഃ
ശാസ്ത്രത്തിൽ പറയുന്നതുപോലെ ഉത്തരം പറയുന്നു, പക്ഷേ ശാസ്ത്രവിരുദ്ധമായത് അനുഷ്ഠിക്കുന്നു; അവനിൽ രാഗദോഷത്തിൽ നിന്നുള്ള മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള അധർമ്മം നിലനിൽക്കുന്നു.
പാപം ചിന്തയതേ ചൈവ ബ്രവീതി ച കരോതി ച। തസ്യാധര്മപ്രവൃത്തസ്യ ഗുണാ നശ്യന്തി സാധവഃ
അവൻ പാപം ചിന്തിക്കുന്നു, പറയുന്നു, ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു; അധർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവന്റെ ഗുണങ്ങൾ, സജ്ജനനേ, നശിക്കുന്നു.
ഏകശീലാശ്ച മിത്രത്വം ഭജന്തേ പാപകര്മിണഃ। സ തേന ദുഃഖമാപ്നോതി പരത്ര ച വിപദ്യതേ
ഒരേ സ്വഭാവമുള്ളവർ അവന്റെ സുഹൃത്തുക്കളാവുന്നു, അവൻ പാപം ചെയ്താലും; അതിനാൽ അവൻ ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു, പരലോകത്തും നശിക്കുന്നു.
പാപാത്മാ ഭവതി ഹ്യേവം ധര്മലാഭം തു മേ ശൃണു। യസ്ത്വേതാന്പ്രജ്ഞായാ ദോഷാന്പൂര്വമേവാനുപശ്യതി
ഇങ്ങനെ പെരുമാറുന്നവൻ പാപാത്മാവായി മാറുന്നു. ഇനി ധർമ്മം പാലിക്കുന്നതിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ലാഭം ഞാൻ പറയാം: ഈ ദോഷങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ,
കുശലഃ സുഖദുഃഖേഷു സാംധൂംശ്ചാപ്യുപസേവതേ। തസ്യ സാധുസമാരമ്ഭാദ്ബുദ്ധ്രിധര്മേഷു രാജതേ
സുഖത്തിലും ദു:ഖത്തിലും നൈപുണ്യം കാണിക്കുന്നു, നല്ലവരോടൊപ്പം ഇടപഴകുന്നു; അവന്റെ നല്ല പ്രവൃത്തികൾ കൊണ്ട് ജ്ഞാനത്തിലും ധർമ്മത്തിലും അവൻ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ബ്രവീഷി സൂനൃതംധര്മം യസ്യ വക്താ ന വിദ്യതേ। ദിവ്യപ്രഭാവഃ സുമഹാനൃഷിരേവ മതോസി മേ
നിനക്ക് ഉപദേശകൻ ഇല്ലാതെയും നീ സത്യമായ ധർമ്മം സംസാരിക്കുന്നു; ദിവ്യശക്തിയുള്ള മഹർഷിയല്ലാതെ ഇങ്ങനെ ചെയ്യാൻ കഴിയില്ലെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു.
ബ്രാഹ്മണാ വൈ മഹാഭാഗാഃ പിതരോഽഗ്രഭുജഃ സദാ। തേഷാം സര്വാത്മനാ കാര്യം പ്രിയം ലോകേ മനീഷിണാ
ബ്രാഹ്മണന്മാർ വളരെ ഭാഗ്യശാലികളാണ്, അവർ എപ്പോഴും ആദ്യമായി ഹോമഭാഗം ലഭിക്കുന്നവരാണ്; ഈ ലോകത്ത് ഒരു ജ്ഞാനി പൂർണ്ണഹൃദയത്തോടെ അവരെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കണം.
യത്തേഷാം ച പ്രിയം തത്തേ വക്ഷ്യാമി ദ്വിജസത്തമ। നമസ്കൃത്വാ ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ബ്രാഹ്മീം വിദ്യാം നിബോധ മേ
ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് പ്രിയമായത് എന്താണെന്ന് ഞാൻ പറയാം, മഹാനായ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ; ആദ്യം ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വന്ദിച്ച്, എന്റെ വായിൽ നിന്ന് ബ്രാഹ്മണവിദ്യ കേൾക്കൂ.
ഇദം വിശ്വം ജഗത്സര്വമജഗച്ചാപി സര്വശഃ। മഹാഭൂതാത്മകം ബ്രഹ്മന്നാതഃ പരതരം ഭവേത്
ഈ സർവ്വവിശ്വം, ചലിക്കുന്നതും അചലവും എല്ലാം, മഹാഭൂതങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിതമായിരിക്കുന്നത്, ബ്രാഹ്മണാ; ഇതിനേക്കാൾ ഉയർന്നതൊന്നുമില്ല.
മഹാഭൂതാനി ഖം വായുരഗ്നിരാപസ്തഥാ ച ഭൂഃ। ശബ്ദഃ സ്പര്ശശ്ച രൂപം ച രസോ ഗന്ധശ് തദ്ഗുണാഃ
മഹാഭൂതങ്ങൾ ആകാശം, വായു, അഗ്നി, ജലം, ഭൂമി; അവയുടെ ഗുണങ്ങൾ ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രുചി, ഗന്ധം എന്നിവയാണ്.
തേഷാമപി ഗുണാഃ സര്വേ ഗുണവൃത്തിഃ പരസ്പരമ്। പൂര്വപൂര്വഗുണാഃ സര്വേ ക്രമശോ ഗുണിഷു ത്രിഷു
അവയുടെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു; മുൻപുള്ള ഗുണങ്ങൾ പിന്നെയുള്ളവയിൽ ക്രമമായി സംയുക്തമാണ്, ഈ മൂന്നു ഭൂതങ്ങളിൽ.
ഷഷ്ഠീ തു ചേതനാ നാമ മന ഇത്യഭിധീയതേ। സപ്തമീ തു ഭവേദ്ബുദ്ധിരഹംകാരസ്തതഃ പരമ്
ആറാമത്തേത് 'ചേതന' എന്നറിയപ്പെടുന്ന മനസ്സാണ്; ഏഴാമത്തേത് ബുദ്ധി, അതിന് മുകളിൽ അഹംകാരമാണ്.
ഇന്ദ്രിയാണി ച പഞ്ചാത്മാ രജഃ സത്വം തമസ്തഥാ। ഇത്യേഷ സപ്തദശകോ രാശിരവ്യക്തസംജ്ഞകഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അഞ്ചാണ്, രാജസും സത്ത്വവും തമസ്സും അങ്ങനെ; ഈ പതിനേഴു ഘടകങ്ങൾ അപ്രകൃതമായ സമാഹാരമായി അറിയപ്പെടുന്നു.
സര്വൈരിഹേന്ദ്രിയാര്ഥൈസ്തു വ്യക്താവ്യക്തൈഃ സുസംവൃതൈഃ। ചതുര്വിംസക ഇത്യേഷ വ്യകത്വാവ്യക്തമയോ ഗുണഃ। ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം കിം ഭൂയഃ ശ്രോതുമിച്ഛസി
ഇവയുടെ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയാർത്ഥങ്ങളും, പ്രകടവും അപ്രകടവുമായവ, നന്നായി ഉൾക്കൊള്ളപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഈ ഇരുപത്തിനാലു ഘടകങ്ങൾ പ്രകടവും അപ്രകടവുമായ ഗുണങ്ങളാണ്. ഇതെല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു; ഇനി എന്ത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?
ഏവമുക്തഃ സ വിപ്രസ്തു ധര്മവ്യാധേന ഭാരത। കഥാമകഥയദ്ഭൂയോ മനസഃ പ്രീതിവര്ധനീമ്
ധർമ്മവ്യാധൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഭാരതകുലജാതനായ ബ്രാഹ്മണൻ മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്ന ഒരു കഥ വീണ്ടും പറഞ്ഞു.