വക്തും ബഹുവിധം ശക്യം ധര്മാധര്മേഷു കര്മസു। സ്വകര്മനിരതോ യോ ഹി സ യശഃ പ്രാപ്നുയാന്മഹത്
ധർമ്മത്തിലും അദ്ധർമ്മത്തിലും പലതും പറയാൻ കഴിയും; എന്നാൽ, തൻ്റെ കർത്തവ്യത്തിൽ ഉറച്ചവൻ വലിയ പ്രശസ്തി നേടുന്നു.
ധര്മവ്യാധസ്തു നിപുണം പുനരേവ യുധിഷ്ഠിര। വിപ്രര്ഷഭമുവാചേദം സര്വധര്മഭൃതാംവര
അതിനുശേഷം, ധർമ്മവ്യാധൻ വീണ്ടും നിപുണതയോടെ എല്ലാ ധർമ്മങ്ങൾക്കും ആധാരമായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെയും ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനെയും അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ശ്രുതിപ്രമാണോ ധര്മോഽയമിതി വൃദ്ധാനുശാസനമ്। സൂക്ഷ്മാ ഗതിര്ഹി ധര്മസ് ബഹുശാഖാ ഹ്യനന്തികാ
വയോധികർ ഉപദേശിക്കുന്നത്, ശ്രുതി ആണ് ധർമ്മത്തിന് അടിസ്ഥാനമെന്ന്; പക്ഷേ, ധർമ്മം വളരെ സൂക്ഷ്മവും, അനേകം ശാഖകളുള്ളതും, എളുപ്പത്തിൽ ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിയാത്തതുമാണ്.
പ്രാണാന്തികേ വിവാഹേ ച വക്തവ്യമനൃതം ഭവേത്। അനൃതേന ഭവേത്സത്യം സത്യേനൈവാനൃതം ഭവേത്
ജീവൻ രക്ഷിക്കേണ്ട സമയത്തോ വിവാഹത്തിൽപോലുമോ, അസത്യം പറയാം; ചിലപ്പോഴത് സത്യം നേടാൻ സഹായിക്കും, സത്യത്തിൽ നിന്ന് അസത്യം ഉണ്ടാകാനും കഴിയും.
യദ്ഭൂതഹിതമത്യന്തം തത്സത്യമിതി ധാരണാ। വിപര്യയകൃതോഽധര്മഃ പശ്യ ധര്മസ്യ സൂക്ഷ്മതാമ്
സകലഭൂതങ്ങൾക്കും ഏറ്റവും ഉപകാരപ്രദമായതെന്താണോ അതാണ് സത്യം എന്ന് കരുതണം; അതിന് വിപരീതമായത് അദ്ധർമ്മമാണ്—ധർമ്മത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത കാണുക.
യത്കരോത്യശുഭം കര്മ ശുഭം വാ യദി സത്തമ। അവശ്യം തത്സമാപ്നോതി പുരുഷോ നാത്ര സംശയഃ
ഏതൊക്കെ ദുഷ്കർമ്മങ്ങളോ നല്ല പ്രവർത്തികളോ ഒരാൾ ചെയ്യുന്നു, മഹാനേ, അതിന്റെ ഫലം അവൻ ഉറപ്പായി അനുഭവിക്കും—ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല.
വിഷമാം ച ദശാം പ്രാപ്തോ ദേവാന്ഗര്ഹതി വൈ ഭൃശമ്। ആത്മൃനഃ കര്മദോഷേണ ന വിജാനാത്യപണ്ഡിതഃ
കഷ്ടകാലത്ത് എത്തിയാൽ, മനുഷ്യൻ ദൈവങ്ങളെ കഠിനമായി കുറ്റം പറയുന്നു; എന്നാൽ, അജ്ഞാനികൾ അതിന് കാരണം തങ്ങളുടെ തന്നെ പ്രവർത്തികളാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല.
മൂഢോ നൈകൃതികശ്ചാപി ചപലശ്ച ദ്വിജോത്തമ। `ന ശുഭം കര്മ ബധ്നാതി പുരുഷം പാഷനിശ്ചയമ്
ഭ്രമിച്ചവരും, കപടരും, ചഞ്ചലരും ആയ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ഇവരെ ബന്ധിപ്പിക്കാറില്ല, കാരണം അവർ ദുഷ്കൃത്യങ്ങളിൽ ഉറച്ചവരാണ്.
സുഖദുഃഖവിപര്യാസോ യദാ സമുപപദ്യതേ। നൈനം പ്രജ്ഞാ സുനീതം വാ ത്രായതേ നൈവ പൌരുഷമ്
സുഖവും ദുഃഖവും മറിഞ്ഞ് വരുമ്പോൾ, ജ്ഞാനവും നല്ല പെരുമാറ്റവും പുരുഷപ്രയത്നവും ഒരാളെ രക്ഷിക്കാനാവില്ല.
യോ യമിച്ഛേദ്യഥാ കാമം തം തം കാമം സ ആപ്നുയാത്। യദി സ്യാദപരാധീനം പൌരുഷസ് ക്രിയാഫലമ്
ആർക്കെന്ത് ആഗ്രഹമുണ്ടോ, എങ്ങനെയാണോ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്, അതു ലഭിക്കും—പ്രവർത്തിയുടെ ഫലം മറ്റൊന്നിൽ ആശ്രയിച്ചില്ലെങ്കിൽ.
സംയതാശ്ചാപി ദക്ഷാശ്ച മതിമന്തശ്ച മാനവാഃ। ദൃശ്യന്തേ നിഷ്ഫലാഃ സന്തഃ പ്രഹീണാഃ സര്വകര്മഭിഃ
നിയന്ത്രിതരും, പ്രാവീണ്യവും ബുദ്ധിയും ഉള്ളവരും, പലപ്പോഴും ഫലമില്ലാതെ, എല്ലാ പ്രവർത്തികളിലും പരാജയപ്പെട്ടവരായി കാണപ്പെടുന്നു.
ഭൂതാനാമപരഃ കശ്ചിദ്ധിംസായാം സതതോത്ഥിതഃ। വഞ്ചനായാം ച ലോകസ്യ സ സുഖേനൈവ യുജ്യതേ
സദാ മറ്റുള്ളവരെ ദുഃഖിപ്പിക്കാനും ലോകത്തെ വഞ്ചിക്കാനും ശ്രമിക്കുന്നവരിൽ ചിലർ എളുപ്പത്തിൽ സുഖം അനുഭവിക്കുന്നു.
അചേഷ്ടമപി ചാസീനം ശ്രീഃ കംചിദുപതിഷ്ഠതി। കശ്ചിത്കര്മാണി കുര്വന്ഹി ന പ്രാപ്യമധിഗച്ഛതി
ചിലർക്കു ഒന്നും ചെയ്യാതിരുന്നാലും ഐശ്വര്യം സ്വയം എത്തുന്നു; മറ്റൊരാൾ പ്രവർത്തിച്ചാലും, അവനു ലഭിക്കേണ്ടതല്ലാത്തത് കിട്ടാറില്ല.
ദേവാനിഷ്ട്വാ തപസ്തപ്ത്വാ കൃപണൈഃ പുത്രഗൃധ്നുഭിഃ। ദശമാസധൃതാ ഗര്ഭാ ജായന്തേ കുലപാംസനാഃ
ദേവതകളെ ആരാധിച്ചും തപസ്സു ചെയ്തും, മക്കളെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ദരിദ്രർ, പത്ത് മാസം ഗർഭം ധരിച്ചു, കുടുംബത്തിന് അപമാനമായ മക്കളെ പ്രസവിക്കുന്നു.
അപരേ ധനധാന്യൈശ്ച ഭോഗൈശ്ച പിതൃസംചിതൈഃ। വിപുലൈരഭിജായന്തേ ലബ്ധാസ്തൈരേവ മങ്ഗലൈഃ
മറ്റുചിലര് പിതാക്കന്മാര് സമ്പാദിച്ച ധനം, ധാന്യം, സൗഖ്യങ്ങള് എന്നിവയില് ജനിച്ച്, അവര്ക്ക് ആ ഭാഗ്യങ്ങള് ലഭിക്കുന്നു.
ന ദേഹജാ മനുഷ്യാണാം വ്യാധയോ ദ്വിജസത്തമ'। കര്മജാ ഹി മനുഷ്യാണാം രോഗാ നാസ്ത്യത്ര സംശയഃ
മനുഷ്യര്ക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന രോഗങ്ങള് ശരീരത്തില് നിന്നല്ല, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ. മനുഷ്യരുടെ രോഗങ്ങള് കര്മ്മഫലമാണ്—ഇതില് സംശയമില്ല.
ആധിഭിശ്ചൈവ ബാധ്യന്തേ വ്യാലൈഃ ക്ഷുദ്രമൃഗാ ഇവ। വ്യാധയോ വിനിവാര്യന്തേ മൃഗാ വ്യാധൈരിവ ദ്വിജ
ചെറിയ മൃഗങ്ങള് കാട്ടുമൃഗങ്ങളില് നിന്ന് ബുദ്ധിമുട്ടുന്നത് പോലെ, മനുഷ്യരും മനസ്സിലെ ദുഃഖങ്ങളില് നിന്ന് ബുദ്ധിമുട്ടുന്നു; രോഗങ്ങള് വേട്ടക്കാരന്മാര് മൃഗങ്ങളെ പിടിക്കുന്നതുപോലെ അകറ്റപ്പെടുന്നു, ദ്വിജന്.
യേഷാമസ്തി ച ഭോക്തവ്യം ഗ്രഹണീരോഗപീഡിതാഃ। ന ശക്നുവന്തി തേ ഭോക്തും ചേഷ്ടിതം പൂര്വകര്മയാ
ഭക്ഷണം ഉണ്ടെങ്കിലും, ചിലര്ക്ക് അജീര്ണ്ണം പോലുള്ള രോഗങ്ങള് കാരണം അത് ആസ്വദിക്കാന് കഴിയില്ല—ഇതും മുന് കര്മ്മഫലമാണ്.
അപരേ ബാഹുബലിനഃ ക്ലിശ്യന്തി ബഹവോ ജനാഃ। ദുഃഖേന ചാധിഗച്ഛനതി ഭോജനം ദ്വിജസത്തമ
മറ്റുചിലര് ശക്തമായ കൈകളോടുകൂടിയവരായിട്ടും വലിയ ബുദ്ധിമുട്ട് അനുഭവിക്കുന്നു; പലര്ക്കും ഭക്ഷണം കിട്ടാന് കഠിനമായി പരിശ്രമിക്കേണ്ടിവരുന്നു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ.
ഇതി ലോകമനാക്രന്ദം ദേഹശങ്കാപരിപ്ലുതമ്। സ്രോതസാഽസകൃദാക്ഷിപ്തം ഹ്രിയമാണം ബലീയസാ
ഇങ്ങനെ, ഈ ലോകം ദുഃഖത്തിലും ശരീരഭയത്തിലും മുങ്ങി, ശക്തമായ പ്രവാഹത്തില് വീണ്ടും വീണ്ടും ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ന മ്രിയേയുര്ന ജീര്യൈയുഃ സര്വേ സ്യുഃ സര്വകാമികാഃ। നാപ്രിയം പ്രതിപശ്യേയുര്വിധിശ്ച യദി നോ ഭവേത്
വിധി ഇല്ലായിരുന്നുവെങ്കില്, ആരും മരിക്കുകയോ വൃദ്ധരാകുകയോ ഇല്ലായിരുന്നു; എല്ലാവര്ക്കും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ലഭിക്കുകയും, ഒരിക്കലും അപ്രീതികരമായത് അനുഭവിക്കേണ്ടതില്ലായിരുന്നു.
ഉപര്യുപരി ലോകസ്യ സര്വോ ഗന്തും സമീഹതേ। യതതേ ച യഥാഥക്തി ന ച തദ്വര്തതേ തഥാ
ലോകത്തിലെ എല്ലാവരും ഉയര്ന്നതിലേക്ക് എത്താന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ കഴിവിന് അനുസരിച്ച് ശ്രമിക്കുന്നു, പക്ഷേ ആഗ്രഹിച്ചപോലെ ഫലം ലഭിക്കുന്നില്ല.
ബഹവഃ സംപ്രദൃശ്യന്തേ തുല്യനക്ഷത്രമങ്ഗലാഃ। മഹത്തു ഫലവൈഷമ്യം ദൃശ്യതേ കര്മസിദ്ധിഷു
പലരും ഒരേ നക്ഷത്രവും ഭാഗ്യവും പങ്കിടുന്നവരായിട്ടും, അവരുടെ കര്മ്മഫലങ്ങളില് വലിയ വ്യത്യാസം കാണാം.
ന കേചിദീശതേ ബ്രഹ്മന്സ്വയംഗ്രാഹ്യസ്യ സത്തമ। കര്മണാം പ്രാകൃതാനാം വൈ ഇഹ സിദ്ധിഃ പ്രദൃശ്യതേ
ബ്രാഹ്മണാ, ആരും സ്വന്തമായി നേടേണ്ടതിന്റെ അധിപനല്ല; സാധാരണ കര്മ്മങ്ങളില് വിജയമുണ്ടാകുമോ എന്നത് ഉറപ്പില്ല.
തഥാ ശ്രുതിരിയംബ്രഹ്മഞ്ജീവഃ കില സനാതനഃ। ശരീരമധ്രുവം ലോകേ സര്വേഷാം പ്രാണിനാമിഹ
ബ്രാഹ്മണാ, ഇതുപോലെ തന്നെ, ആത്മാവ് ശാശ്വതമാണെന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്; എന്നാല് ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങള്ക്കും ശരീരം നശ്വരമാണ്.
വധ്യമാനേ ശരീരേ തു ദേഹനാശോ ഭവത്യുത। ജീവഃ സംക്രമതേഽന്യത്രകര്മബനധനിബന്ധനഃ
ശരീരം നശിക്കുമ്പോള് ശരീരമാത്രം നശിക്കുന്നു; കര്മ്മബന്ധത്തില് കുടുങ്ങിയ ആത്മാവ് മറ്റിടത്തേക്ക് പോകുന്നു.
കഥം ധര്മവിദാംശ്രേഷ്ഠ ജീവോ ഭവതി ശാശ്വതഃ। ഏതദിച്ഛാമ്യഹം ജ്ഞാതും തത്ത്വേന വദതാംവര
ധര്മജ്ഞന്മാരില് ശ്രേഷ്ഠനേ, ആത്മാവ് എങ്ങനെ ശാശ്വതനാകുന്നു? ഇതിന്റെ യഥാര്ത്ഥം അറിയാന് ഞാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു, വാഗ്മികളില് ശ്രേഷ്ഠനേ.
ന ജീവനാശോസ്തി ഹി ദേഹഭേദേ മിഥ്യൈതദാഹുര്മ്രിയതീതി മൂഢാഃ। ജീവസ്തു ദേഹാന്തരിതഃ പ്രയാതി ദശാര്ധതൈവാസ് ശരീരഭേദഃ
ശരീരം നശിക്കുമ്പോള് ആത്മാവിന് നാശമില്ല; 'അവന് മരിച്ചു' എന്ന് പറയുന്നത് മിഥ്യയാണ്. ആത്മാവ് ശരീരത്തില് നിന്ന് വേറായാല് പോകുന്നു; നശിക്കുന്നത് ശരീരമാണ്.
അന്യോ ഹി നാശ്നാതി കൃതം ഹി കര്മ മനുഷ്യലോകേ മനുജസ് കശ്ചിത്। യത്തേന കിംചിദ്ധി കൃതംഹി കര്മ തദശ്നുതേ നാസ്തി കൃതസ്യ നാശഃ
മനുഷ്യന് ചെയ്ത കര്മ്മഫലം മറ്റൊരാള് അനുഭവിക്കുന്നില്ല; അവന് ചെയ്തതെല്ലാം അവന് തന്നെയാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്—ചെയ്തതിന്റെ നാശം ഉണ്ടാവില്ല.
സുപുണ്യശീലാ ഹി ഭവന്തി പുണ്യാ നരാധമാഃ പാപകൃതോ ഭവന്തി। നരോഽനുയാതസ്ത്വിഹ കര്മഭിഃ സ്വൈ- സ്തതഃ സമുത്പദ്യതി ഭാവിതസ്തൈഃ
നല്ല പ്രവൃത്തിയുള്ളവര് ഭാഗ്യശാലികളാകുന്നു; പാപം ചെയ്യുന്നവര് താഴ്ന്നവരാകുന്നു. മനുഷ്യന് തന്റെ കര്മ്മങ്ങള് അനുസരിച്ച് ജീവിക്കുന്നു, അവയാല് തന്നെ അവന് ജനിക്കുന്നു.