യേ തു ധര്മാനസൂയന്തേ ബുദ്ധിമോഹാന്വിതാ നരാഃ। അപഥാ ഗച്ഛതാം തേഷാമനുയാതാ ച പീഡ്യതേ
ബുദ്ധിഭ്രമം മൂലം ധർമ്മത്തിൽ കുറ്റം കാണുന്ന മനുഷ്യർ തെറ്റായ വഴിയിലാണ് പോകുന്നത്; അവരെ പിന്തുടരുന്നവരും കഷ്ടപ്പെടും.
യേ തു ശിഷ്ടാഃ സുനിയതാഃ ശ്രുതിത്യാഗപരായണാഃ। ധര്മപന്ഥാനമാരൂഢാഃ സത്യധര്മപരായണാഃ
നല്ലവരും, നല്ല നിയന്ത്രണമുള്ളവരും, വേദപാഠത്തിലും ത്യാഗത്തിലും ഏർപ്പെട്ടവരും, സത്യധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരമായവരും, ധർമ്മപഥത്തിൽ ഉയർന്നവരുമാണ്.
നിയച്ഛന്തി പരാം ബുദ്ധിം ശിഷ്ടാചാരാന്വിതാ ജനാഃ। ഉപാധ്യായമതേ യുക്താഃ സ്ഥിത്യാ ധര്മാര്ഥദര്ശിനഃ
നല്ല പെരുമാറ്റമുള്ളവർ അവരുടെ ഉന്നത ബുദ്ധി നിയന്ത്രിക്കുകയും, ഗുരുവിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ നിലകൊള്ളുകയും, സ്ഥിരതയോടെ ധർമ്മവും അർത്ഥവും കാണുകയും ചെയ്യുന്നു.
നാസ്തികാന്ഭിന്നമര്യാദാന്ക്രൂരാന്പാപമതൌ സ്ഥിതാന്। ത്യജ താഞ്ജ്ഞാനമാശ്രിത്യ ധാര്മികാനുപസേവ്യ ച
അസ്തികതയില്ലാത്തവരെയും, പരിധി ലംഘിക്കുന്നവരെയും, ക്രൂരരെയും, പാപത്തിൽ മനസ്സുള്ളവരെയും ഉപേക്ഷിക്കണം; വിവേകം ആശ്രയിച്ച് ധാർമ്മികരെ സ്നേഹിക്കണം.
കാമലോഭഗ്രഹാകീര്ണം പഞ്ചേന്ദ്രിയജലാം നദീമ്। നാവം ധൃതിമയീം കൃത്വാ ജന്മദുര്ഗാണി സംതര
ആസക്തിയും ലോഭവും എന്ന मगरങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളെന്ന നദി, ധൈര്യത്താൽ നിർമ്മിച്ച ഒരു നാവായിട്ട്, ജന്മത്തിന്റെ കഷ്ടതകൾ കടക്കണം.
ക്രമേണ സംചിതോ ധര്മോ ബുദ്ധിയോഗമയോ മഹാന്। ശിഷ്ടാചാരേ ഭവേത്സാധൂ രാഗഃ ശുക്ലേ വ വാസസി
ബുദ്ധിയും ആചാരവും ചേർന്ന് ക്രമേണ സമ്പാദിച്ച ധർമ്മം, നല്ലവരുടെ പെരുമാറ്റത്തിൽ, വെളുത്ത വസ്ത്രത്തിൽ നിറം പകരുന്നതുപോലെ ഉത്തമമാകും.
അഹിംസാ സത്യവചനം സര്വഭൂതഹിതം പരമ്। അഹിംസാ പരമോ ധര്മഃ സ ച സത്യേ പ്രതിഷ്ഠിതഃ। സത്യം കൃത്വാ പ്രതിഷ്ഠാം തു പ്രവര്തന്തേ പ്രവൃത്തയഃ
അഹിംസ, സത്യവചനവും, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഉത്തമമായതും — അഹിംസയാണ് പരമധർമ്മം, അതു സത്യത്തിൽ അടിസ്ഥിതമാണ്; സത്യം ഉറപ്പായാൽ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കും.
സത്യമേവ ഗരീയസ്തു ശിഷ്ടാചാരനിഷേവിതമ്। ആചാരശ്ച സതാം ധര്മഃ സന്തോ ഹ്യാചാരലക്ഷണാഃ
നല്ലവരുടെ പെരുമാറ്റത്തിൽ സത്യം ഏറ്റവും ഭാരവാനാണ്; നല്ലവരുടെ ധർമ്മം നല്ല പെരുമാറ്റമാണ്, കാരണം നല്ലവരെ ആചാരമാണ് നിർവ്വചിക്കുന്നത്.
യോ യഥാ പ്രകൃതിര്ജന്തുഃ സ സ്വാം പ്രകൃതിമശ്നുതേ। പാപാത്മാ ക്രോധകാമാദീന്ദോഷാനാപ്നോത്യനാത്മവാന്
ഏത് സ്വഭാവമുള്ളവനാണോ, അവൻ അതേ സ്വഭാവം നേടുന്നു; ദുഷ്ടചിത്തനും, കോപം, ആസക്തി മുതലായ ദോഷങ്ങൾ ഉള്ളവനും, ആത്മനിയന്ത്രണം ഇല്ലാത്തവനും, ആ ദോഷങ്ങൾ തന്നെയാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്.
ആരമ്ഭോ ന്യായയുക്തോ യഃ സ ഹി ധറ്മ ഇതി സ്മൃതഃ। അനാചാരസ്ത്വധ്രമേതി ഏതച്ഛിഷ്ടാനുശാസനമ്
ന്യായപ്രകാരം നടത്തുന്ന പ്രവർത്തിയാണ് ധർമ്മം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്; നല്ല പെരുമാറ്റമില്ലാത്തത് അധർമ്മമാണ് — ഇതാണ് നല്ലവരുടെ ഉപദേശമെന്ന് അറിയണം.
അക്രുധ്യന്തോഽനസൂയന്തോ നിരഹംകാരമത്സരാഃ। ഋജവഃ ശമസംപന്നാഃ ശിഷ്ടാചാരാ ഭവന്തി തേ
കോപം ഇല്ലാത്തവരും, കുറ്റം കാണാത്തവരും, അഹങ്കാരമില്ലാത്തവരും, അസൂയയില്ലാത്തവരും, നേരായവരും, ശാന്തതയുള്ളവരുമാണ് നല്ലവരുടെ പെരുമാറ്റമുള്ളവർ.
ത്രൈവിദ്യവൃദ്ധാഃ ശുചയോ വൃത്തവന്തോ മനസ്വിനഃ। ഗുരുശുശ്രൂഷവോ ദാന്താഃ ശിഷ്ടാചാരാ ഭവന്ത്യുത
മൂന്ന് വേദങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും, ശുദ്ധരായവരും, നല്ല പെരുമാറ്റമുള്ളവരും, മനസ്സിൽ നിയന്ത്രണമുള്ളവരും, ഗുരുസേവനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവരും, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവരുമാണ് നല്ലവരുടെ പെരുമാറ്റമുള്ളവർ.
തേഷാമഹീനസത്വാനാം ദുഷ്കരാചാരകര്മണാമ്। സ്വൈഃ കര്മഭിഃ സത്കൃതാനാം ഘോരത്വം സംപ്രണശ്യതി
ദുർബലമായ മനസ്സുള്ളവരും, ദുഷ്കരവും തെറ്റായ പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ടവരും, തങ്ങളുടെ നല്ല പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ട് തങ്ങളുടെ കഠിനമായ അവസ്ഥയെ മാറ്റാൻ കഴിയും.
തം തദാചാരമാശ്ചര്യം പുരാണം ശാശ്വതം ധ്രുവമ്। ധര്മ്യം ധര്മേണ പശ്യന്തഃ സ്വര്ഗം യാന്തി മനീഷിണഃ
ആ പുരാതനവും അത്ഭുതകരവും ശാശ്വതവും ഉറപ്പുള്ള നല്ല പെരുമാറ്റം കണ്ടു, അതിന്റെ ധാർമികത മനസ്സിലാക്കി, ജ്ഞാനികൾ സ്വർഗത്തിൽ എത്തുന്നു.
ആസ്തികാ മാനഹീനാശ്ച ദ്വിജാതിജനപൂജകാഃ। ശ്രുതവൃത്തോപസംപന്നാസ്തേ സന്തഃ സ്വര്ഗഗാമിനഃ
വിശ്വാസമുള്ളവരും, അഹങ്കാരമില്ലാത്തവരും, ദ്വിജന്മാരെയും മൂപ്പന്മാരെയും ആദരിക്കുന്നവരും, പഠനത്തിലും നല്ല പെരുമാറ്റത്തിലും സമ്പന്നരായവരും — ഇവർ സദാചാരികൾ സ്വർഗത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.
വേദോക്തഃ പ്രഥമോ ധര്മോ ധര്മശാസ്ത്രേഷു ചാപരഃ। ശിഷ്ടാചീര്ണശ് ശിഷ്ടാനാം ത്രിവിധം ധര്മലക്ഷണമ്
വേദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതാണ് ആദ്യ ധർമ്മം; ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിൽ മറ്റൊന്ന്; നല്ലവർ അനുഷ്ഠിക്കുന്ന പെരുമാറ്റം മൂന്നാമത്തേത് — ഇതാണ് ധർമ്മത്തിന്റെ മൂന്നു ലക്ഷണങ്ങൾ.
ധാരണം ചാപി വേദാനാം തീര്ഥാനാമവഗാഹനമ്। ക്ഷമാ സത്യാര്ജവം ശൌചം ശിഷ്ടാചാരനിദര്ശനമ്
വേദങ്ങൾ മനസ്സിൽ സൂക്ഷിക്കൽ, തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം, ക്ഷമ, സത്യവാക്യം, നേരായ മനസ്സ്, ശുദ്ധി — ഇവയാണ് നല്ലവരുടെ പെരുമാറ്റത്തിന്റെ അടയാളങ്ങൾ.
സര്വഭൂതദയാവന്തോ ഹ്യഹിംസാനിരതാഃ സദാ। പരുഷം ച ന ഭാഷന്തേ സദാ സന്തോ ദ്വിജപ്രിയാഃ
എല്ലാ ജീവികളോടും കരുണയുള്ളവരും, എപ്പോഴും അഹിംസയിൽ നിലനിൽക്കുന്നവരും, കഠിനമായ വാക്കുകൾ പറയാത്തവരും, സദാചാരികൾ ദ്വിജന്മാർക്ക് എപ്പോഴും പ്രിയരാണ്.
ശുഭാനാമശുഭാനാം ച കര്മണാം സബലാശ്രയമ്। വിപാകമഭിജാനന്തി തേ ശിഷ്ടാഃ ശിഷ്ടസംമതാഃ
നല്ലവരിൽ പ്രശസ്തരായ സദാചാരികൾ, നല്ലതും ചീത്തയുമായ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലങ്ങൾ അതിന്റെ ശക്തിയോടെ അറിയുന്നവരാണ്.
ന്യായോപേതാ ഗുണോപേതാഃ സര്വലോകഹിതൈഷിണഃ। സന്തഃ സ്വര്ഗജിതഃ ശക്ത്യാ സന്നിവിഷ്ടാശ്ച സത്പഥേ। ദാതാരഃ സംവിഭക്താരോ ദീനാനുഗ്രഹകാരിണഃ
ന്യായമുള്ളവരും ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞവരും, എല്ലാ ലോകത്തിനും ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും, സദാചാരികൾ തങ്ങളുടെ ശക്തിയാൽ സ്വർഗം നേടുന്നു, നല്ല വഴിയിൽ ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നു, ദാനികളും പങ്കിടുന്നവരും ദു:ഖിതർക്കു സഹായം ചെയ്യുന്നവരുമാണ്.
സര്വപൂജ്യാഃ ശ്രുതധനാസ്തഥൈവ ച തപസ്വിനഃ। സര്വഭൂതദയാവന്തസ്തേ ശിഷ്ടാഃ ശിഷ്ടസംമതാഃ
എല്ലാവരാലും ആദരിക്കപ്പെടുന്നവരും, പഠനത്തിൽ സമ്പന്നരായവരും, തപസ്സിൽ നിലനിൽക്കുന്നവരും, എല്ലാ ജീവികളോടും കരുണയുള്ളവരും — ഇവരാണ് നല്ലവരിൽ പ്രശസ്തരായ സദാചാരികൾ.
ദാനനിത്യാഃ സുഖാന്യാശു പ്രാപ്നുവന്ത്യപി ച ശ്രിയമ്। പീഡയാ ച കലത്രസ്യ ഭൃത്യാനാം ച സമാഹിതാഃ
എപ്പോഴും ദാനത്തിൽ താൽപ്പര്യമുള്ളവർക്കു സന്തോഷവും ഐശ്വര്യവും വേഗത്തിൽ ലഭിക്കും; ഭാര്യയുടെയും സേവകരുടെയും ദു:ഖത്തിൽ അവർ ശ്രദ്ധ പുലർത്തുന്നു.
അതിശക്ത്യാ പ്രയച്ഛന്തി സന്തഃ സദ്ഭിഃ സമാഗതാഃ। ലോകയാത്രാം ച പശയ്ന്തോ ധര്മമാത്മഹിതാനി ച। ഏവം സന്തോവര്തമാനാസ്ത്വേധന്തേ ശാശ്വതീഃ സമാഃ
നല്ലവരോടൊപ്പം കൂടുമ്പോൾ, സദാചാരികൾ തങ്ങളുടെ ശേഷിയ്ക്ക് മീതെ ദാനം ചെയ്യുന്നു; ലോകത്തിന്റെ പ്രവാഹവും, ധർമ്മവും, തങ്ങൾക്കു നല്ലതുമായ കാര്യങ്ങളും പരിഗണിച്ച് ജീവിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ ജീവിക്കുന്നവർ ശാശ്വതമായ കാലം സമൃദ്ധിയോടെ തുടരുന്നു.
അഹിംസാ സത്യവചനമാനൃശംസ്യവഥാര്ജവമ്। അദ്രോഹോ നാതിമാനശ്ച ഹ്രീസ്തിതിക്ഷാ ദമഃ ശമഃ
അഹിംസ, സത്യവാക്യം, ദയ, നേരായ മനസ്സ്, വൈരമില്ലായ്മ, അഹങ്കാരമില്ലായ്മ, ലജ്ജ, ക്ഷമ, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, മനസ്സിന്റെ ശാന്തി —
ധീമന്തോ ധൃതിമന്തശ്ച ഭൂതാനാമനുകമ്പകാഃ। അകാമദ്വേഷസംയുക്താസ്തേ സന്തോ ലോകസത്കൃതാഃ
ജ്ഞാനവും ധൈര്യവും ഉള്ളവരും, എല്ലാ ജീവികളോടും അനുകമ്പയുള്ളവരും, കാരണമില്ലാതെ വൈരമില്ലാത്തവരും — ഇത്തരത്തിലുള്ള സദാചാരികൾ ലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
ത്രീണ്യേവ തു പദാന്യാഹുഃ സതാം വൃത്തമനുസ്മരന്। ന ചൈവ ദ്രുഹ്യേദ്ദദ്യാച്ച സത്യം ചൈവ സദാ വദേത്
നല്ലവരുടെ പെരുമാറ്റത്തിൽ മൂന്നു ചുവടുകൾ മാത്രമെന്ന് പറയുന്നു: ഒരിക്കലും ദോഷം ചെയ്യരുത്, എപ്പോഴും ദാനം ചെയ്യണം, എപ്പോഴും സത്യം പറയണം.
സര്വത്ര ച ദയാവന്തഃ സന്തഃ കരുണവേദിനഃ। ഗച്ഛന്തീഹ സുസംതുഷ്ടാ ധര്മ്യം പന്ഥാനമുത്തമമ്
എവിടെയും സദാചാരികൾ കരുണയുള്ളവരും, മറ്റുള്ളവരുടെ വേദന അറിയുന്നവരുമാണ്; അവർ ഇവിടെ സന്തോഷത്തോടെ ഉത്തമമായ ധാർമിക പഥത്തിൽ നടക്കുന്നു.
ശിഷ്ടാചാരാ മഹാത്മാനോ യേഷാം ധര്മഃ സുനിശ്ചിതഃ। അനസൂയാ ക്ഷമാ ശാന്തിഃ സംതോഷഃ പ്രിയവാദിതാ
നല്ല പെരുമാറ്റവും ഉറപ്പായ ധർമ്മവും ഉള്ള മഹാത്മാക്കൾ — അസൂയയില്ല, ക്ഷമയുണ്ട്, മനസ്സിൽ ശാന്തിയും സംതൃപ്തിയും, സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നവരും —
കാമക്രോധപരിത്യാഗഃ ശിഷ്ടാചാരനിഷേവണമ്। കര്മ ച ശ്രുതസംപന്നം സതാം മാര്ഗമനുത്തമമ്
കാമവും ക്രോധവും ഉപേക്ഷിച്ച്, നല്ലവരുടെ പെരുമാറ്റം അനുസരിച്ച്, പഠനത്താൽ സമ്പന്നമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നത് — ഇതാണ് നല്ലവരുടെ ഉത്തമമായ വഴി.
ശിഷ്ടാചാരം നിഷേവന്തേ നിത്യം ധ്രമമനുവ്രതാഃ। പ്രജ്ഞാപ്രാസാദമാരൂഹ്യ മുഹ്യതോ മഹതോ ജനാന്
എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവർ, നല്ലവരുടെ പെരുമാറ്റം പിന്തുടരുന്നു; ജ്ഞാനത്തിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ ഉയർന്ന്, അനേകർ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ആകുമ്പോൾ അവർ മുന്നേറുന്നു.