വിധാത്രാ വിഹിതം പൂര്വം കര്മ സ്വമനുപാലയന്। പ്രയത്നാച്ച ഗുരൂ വൃദ്ധൌ ശുശ്രൂഷേഽഹം ദ്വിജോത്തമ
'സൃഷ്ടാവൻ നിർദ്ദേശിച്ച ജോലി ഞാൻ നിർവ്വഹിക്കുന്നു. ഗുരുക്കന്മാരെയും മുതിർന്നവരെയും ഞാൻ പരിശ്രമത്തോടെ സേവിച്ചിട്ടുണ്ട്, മഹാബ്രാഹ്മണനേ.'
സത്യം വദേ നാഭ്യസൂയേ യഥാശക്തി ദദാമി ച। ദേവതാതിഥിഭൃത്യാനാമവശിഷ്ടേന വര്തയേ
'ഞാൻ സത്യം സംസാരിക്കുന്നു, മറ്റുള്ളവരെ അസൂയപ്പെടുന്നില്ല, കഴിയുന്നത്ര ദാനം നൽകുന്നു. ശേഷിക്കുന്നതിൽ ദേവന്മാരെയും അതിഥികളെയും ഭൃത്യന്മാരെയും പോഷിക്കുന്നു.'
ന കുത്സയാമ്യഹം കിംചിന്ന ഗര്ഹേ ബലവത്തരമ്। കൃതമന്വേതി കര്താരം പുരാ കര്മ ദ്വിജേത്തമ
'ഞാൻ ഒന്നിനെയും നിന്ദിക്കുന്നില്ല, ശക്തമായതിനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നുമില്ല. ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നതിനെ പിന്തുടരുന്നു, മഹാബ്രാഹ്മണനേ.'
കൃഷിഗോരക്ഷ്യവാണിജ്യമിഹ ലോകസ്യ ജീവനമ്। ദണ്ഡനീതിസ്ത്രയോ വിദ്യാ തേന ലോകോ ഭവത്യുത
'വളവിടൽ, പശുപാലനം, വ്യാപാരം എന്നിവയാണ് ഇവിടെ ജനങ്ങളുടെ ഉപജീവനം. ഈ മൂന്ന് തൊഴിലും ശിക്ഷയുടെ ശാസ്ത്രവും ചേർന്ന് ലോകം നിലനിർത്തുന്നു.'
കര്മ ശൂദ്രേ കൃഷിര്വൈശ്യേ സംഗ്രാമഃ ക്ഷത്രിയേ സ്മൃതഃ। ബ്രഹ്മചര്യതപോമന്ത്രാഃ സത്യം ച ബ്രാഹ്മണേ സദാ
'വളവിടൽ ശൂദ്രന്റെ കർമ്മമാണ്, വ്യാപാരം വൈശ്യന്റെത്, യുദ്ധം ക്ഷത്രിയന്റെത്. ബ്രാഹ്മണനു എപ്പോഴും ബ്രഹ്മചര്യം, തപസ്സ്, മന്ത്രങ്ങൾ, സത്യം എന്നിവയാണ്.'
രാജാ പ്രശാസ്തി ധര്മേണ സ്വകര്മനിരതാഃ പ്രജാഃ। വികര്മാണശ്ച യേ കേചിത്താന്യുനക്തി സ്വകര്മസു
'രാജാവ് തന്റെ ജനങ്ങളെ ധർമ്മപൂർവ്വം ഭരിക്കുന്നു, അവരവരുടെ കർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവരായിരിക്കുന്നു. തെറ്റായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നവരെ രാജാവ് അവരുടെ കർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് തടയുന്നു.'
ഭേതവ്യം ഹി സദാ രാജ്ഞാം പ്രജാനാമധിപാ ഹിതേ। മാരയന്തി വികര്മസ്ഥം ലുബ്ധാ മൃഗമിവേഷുഭിഃ
'ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമം നോക്കുന്ന ഭരണാധികാരികളെ എല്ലായ്പ്പോഴും ഭയപ്പെടണം. അവർ തെറ്റായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്ന, അത്യാഗ്രഹമുള്ളവരെ വേട്ടക്കാരൻ മൃഗത്തെ അമ്പുകൊണ്ട് കൊല്ലുന്നതുപോലെ സംഹരിക്കുന്നു.'
ജനകസ്യേഹ വിപ്രര്ഷേ വികര്മസ്ഥോ ന വിദ്യതേ। സ്വകര്മനിരതാ വര്ണാശ്ചത്വാരോപി ദ്വിജോത്തമ
'ജനകന്റെ രാജ്യത്ത്, ബ്രാഹ്മണമുനിവേ, തെറ്റായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നവൻ ആരുമില്ല. മഹാനായ ദ്വിജനേ, നാലു വർണ്ണങ്ങളും അവരവരുടെ കർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.'
സ ഏഷ ജനകോ രാജാ ദുര്വൃത്തമപി ചേത്സുതമ്। ദണ്ഡ്യം ദണ്ഡേ നിക്ഷിപതി യഥാ ന ഗ്ലാതി ധാര്മികമ്
ഈ ജനകമഹാരാജാവ്, തന്റെ സ്വന്തം മകനു പോലും ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുണ്ടായാൽ, നിയമപ്രകാരം ശിക്ഷ നൽകുന്നു, ώστε ധാർമികർക്ക് അനിഷ്ടം സംഭവിക്കാതിരിക്കാൻ.
സുയുക്തചാരോ നൃപതിഃ സര്വം ധര്മേണ പശ്യതി। ശ്രീശ്ച രാജ്യം ച ദണ്ഡശ്ച ക്ഷത്രിയാണാം ദ്വിജോത്തമ
സമയോചിതമായ ബുദ്ധിയോടെ രാജാവ് എല്ലാം നീതിയനുസരിച്ച് നോക്കുന്നു; സമ്പത്തും രാജ്യവും ശിക്ഷയും ക്ഷത്രിയർക്കാണ്, മഹാബ്രാഹ്മണ.
രാജാനോ ഹി സ്വധര്മേണ ശ്രിയമിച്ഛന്തി ഭൂയസീമ്। സര്വേഷാമേവ വര്ണാനാം ത്രാതാ രാജാ ഭവത്യുത
രാജാക്കന്മാർ തങ്ങളുടെ കർത്തവ്യം പാലിച്ചുകൊണ്ട് കൂടുതൽ ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; രാജാവ് എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങളുടെയും രക്ഷകനാകുന്നു.
പരേണ ഹി ഹതാന്ബ്രഹ്മന്വരാഹമഹിഷാനഹമ്। ന സ്വയം ഹന്മി വിപ്രര്ഷേ വിക്രീണാമി സദാ ത്വഹമ്
ബ്രാഹ്മണനേ, ഞാൻ കാട്ടുപന്നി, മഹിഷി എന്നിവയെ നേരിട്ട് കൊല്ലാറില്ല; മറ്റുള്ളവരോട് കൊല്ലിച്ചുമാത്രം, വിൽക്കാറുമില്ല.
ന ഭക്ഷയാമി മാംസാനി ഋതുഗാമീ തഥാഹ്യഹമ്। സദോപവാസീ ച തഥാ നക്തഭോജീ സദാ ദ്വിജ
ഞാൻ മാംസം കഴിക്കാറില്ല; കാലാനുസൃതമായി ജീവിക്കുന്നു, എപ്പോഴും ഉപവാസം പാലിക്കുന്നു, രാത്രി മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നു, ദ്വിജനേ.
അശീലശ്ചാപി പുരുഷോ ഭൂത്വാ ഭവതി ശീലവാന്। പ്രാണിഹിംസാരതിശ്ചാപി ഭവതേ ധാര്മികഃ പുനഃ
ശീലമില്ലാത്തവൻ പോലും നല്ലവനാകാൻ കഴിയും; ജീവികളെ പീഡിപ്പിക്കാൻ ഇഷ്ടമുള്ളവനും വീണ്ടും ധാർമികനാകാൻ കഴിയും.
വ്യഭിചാരാനനരേന്ദ്രാണാം ധര്മഃ സംകീര്യതേ മഹാന്। അധര്മോ വര്തതേ ചാപി സംകീര്യന്തേ തതഃ പ്രജാഃ
രാജാക്കന്മാർ തെറ്റുകൾ ചെയ്യുമ്പോൾ ധർമ്മം വളരെ മലിനമാകുന്നു; അധർമ്മം വളരുന്നു, അതിനാൽ ജനങ്ങളും തെറ്റുപിടിക്കുന്നു.
ഭേരുണ്ഡാ വാമനാഃ കുബ്ജാഃ സ്ഥൂലശീര്ഷാസ്തഥൈവ ച। ക്ലീബാശ്ചാന്ധാശ്ച ബധിരാ ജായന്തേഽത്യുച്ചലോചനാഃ
ബേരുണ്ടന്മാർ, കുരുമാനുകൾ, കുനിഞ്ഞവൻമാർ, വലിയ തലയുള്ളവർ, ശുക്ലന്മാർ, കുരുടന്മാർ, ചെവികേട് ഉള്ളവർ, അത്യന്തം പുറത്ത് കണ്ണുള്ളവർ എന്നിവരൊക്കെയും ജനിക്കുന്നു.
പാര്ഥിവാനാമധര്മത്വാത്പ്രജാനാമഭവഃ സദാ। സ ഏഷ രാജാ ജനകഃ പ്രജാ ധര്മേണ പശ്യതി
രാജാക്കന്മാരുടെ അധർമ്മം കാരണം ജനങ്ങളിൽ എപ്പോഴും ദോഷങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു; ഈ ജനകമഹാരാജാവ് തന്റെ ജനങ്ങളെ നീതിയോടെ നോക്കുന്നു.
അനുഗൃഹ്ണന്പ്രജാഃ സര്വാഃ സ്വധര്മനിരതാഃ സദാ। `പാത്യേഷ രാജാ ജനകഃ പിതൃവദ്ദ്വിജസത്തമ
തങ്ങളുടെ കർത്തവ്യത്തിൽ സ്ഥിരമായിരിക്കുന്ന എല്ലാ ജനങ്ങളെയും ഈ ജനകമഹാരാജാവ് പിതാവിനെപ്പോലെ സംരക്ഷിക്കുന്നു, മഹാദ്വിജനേ.
യേചൈവ മാം പ്രശംസന്തി യേച നിന്ദന്തി മാനവാഃ। സര്വാന്സുപരിണീതേന കര്മാണാ തോഷയാമ്യഹമ്
എന്നെ പ്രശംസിക്കുന്നവരും ദോഷം പറയുന്നവരും, എല്ലാവരെയും ഞാൻ നല്ല പ്രവൃത്തികളിലൂടെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.
യേ ജീവന്തി സ്വധര്മേണ സംയുഞ്ജന്തി ച പാര്ഥിവാഃ। ന കിംചിദുപജീവനതി ദാന്താ ഉത്ഥാനസീലിനഃ
തങ്ങളുടെ കർത്തവ്യം അനുസരിച്ച് ജീവിക്കുകയും രാജാവിനൊപ്പം ചേർന്ന് നില്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർ, മറ്റൊന്നിലും ആശ്രയിക്കാറില്ല; അവർ ശാന്തരും പരിശ്രമശീലികളും ആണു.
ശക്ത്യാഽന്നദാനം സതതം തിതിക്ഷാ ധര്മനിത്യതാ। യഥാര്ഹം പ്രതിപൂജാ ച സര്വഭൂതേഷു വൈ ദയാ
സ്വാധീനത്തിനു അനുസരിച്ച് എപ്പോഴും അന്നദാനം ചെയ്യുക, ക്ഷമ, ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരത, യോഗ്യമായ ആദരം, എല്ലാ ജീവികളോടും കരുണ — ഇതാണ് പ്രധാനമായത്.
ത്യാഗാന്നാന്യത്ര മര്ത്യാനാം ഗുണാസ്തിഷ്ഠാന്തി പൂരുഷേ। മൃഷാവാദം പരിഹരേത്കുര്യാത്പ്രിയമയാചിതഃ
ത്യാഗം ഒഴികെ, മനുഷ്യരിൽ ഗുണങ്ങൾ നിലനിൽക്കാറില്ല; കള്ളം പറയുന്നത് ഒഴിവാക്കണം, ആരെങ്കിലും ചോദിച്ചാൽ സ്നേഹത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കണം.
ന ച കാമാന്ന സംരമ്ഭാന്ന ദ്വേഷാദ്ധര്മമുത്സൃജേത്। പ്രിയേ നാതിഭൃശം ഹൃഷ്യേദപ്രിയേ ന ച സംജ്വരേത്
കാമം, കോപം, വൈരം എന്നിവയ്ക്കു വേണ്ടി ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കരുത്; ഇഷ്ട കാര്യങ്ങളിൽ അതിയായി ആനന്ദിക്കരുത്, അനിഷ്ടത്തിൽ ദു:ഖിക്കരുത്.
ന മുഹ്യേദര്ഥകൃച്ഛ്രേഷു ന ച ധറ്മം പരിത്യജേത്। കര്മ ചേത്കിംചിദന്യത്സ്യാദിതരന്ന തദാചരേത്
കഷ്ടസമയങ്ങളിൽ മനസ്സു കുഴക്കരുത്, ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കരുത്; വേറെ എന്തെങ്കിലും തെറ്റായ പ്രവൃത്തി ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതു ചെയ്യരുത്.
യത്കല്യാണമഭിധ്യായേത്തത്രാത്മാനം നിയോജയേത്। ന പാപം പ്രതി പാപഃ സ്യാത്സാധുരേവ സദാ ഭവേത്
നന്മയിലേക്കാണ് മനസ്സിനെ നയിക്കേണ്ടത്; പാപം ചെയ്യുന്നവർക്കും പാപം ചെയ്യരുത്, എപ്പോഴും നല്ലവനായി നില്ക്കണം.
ആത്മനൈവ ഹതഃ പാപോ യഃ പാപം കര്തുമിച്ഛതി। കര്മ ചൈതദസാധൂനാം വൃജിനാനാമസാധുകമ്
പാപം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ തന്റെ തന്നെ കൊണ്ട് നശിക്കുന്നു; ഇത്തരം പ്രവൃത്തികൾ ദുഷ്ടർക്കും അയോഗ്യമാണ്.
ന ധര്മോസ്തീതി മന്വാനാഃ ശുചീനവഹസന്തി യേ। അശ്രദ്ദധാനാ ധര്മസ് തേ നശ്യന്തി ന സംശയഃ
ധർമ്മം ഇല്ലെന്ന് വിശ്വസിച്ച്, ശുദ്ധന്മാരെ പരിഹസിക്കുന്നവരും, വിശ്വാസം ഇല്ലാത്തവരും, അപ്രമാദത്തിൽ തന്നെ നശിച്ചുപോകുന്നു. ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല.
മഹാദൃതിരിവാധ്മാതഃ പാപോ ഭവതി നിത്യദാ। `സാധുഃ സന്നതിമാനേവ സര്വത്രദ്വിജസത്തമ
ഏതെന്നാൽ, വലിയ പർവതം പോലെ അഹങ്കാരത്തിൽ നിറഞ്ഞവൻ പാപിയാവുന്നു. എന്നാൽ, സദാചാരികൾ എവിടെയും വിനയത്തോടെ പെരുമാറുന്നു.
മൂഢാനാമവലിപ്താനാമസാരം ഭാഷിതം ഭവേത്। ദര്ശയന്ത്യന്തരാത്മാനം ദിവാ രൂപമിവാംശുമാന്
മൂഢരും അഹങ്കാരികളും പറയുന്നതിന് അർത്ഥമില്ല; അവരുടേത് പൊള്ളയായ വാക്കുകളാണ്. അവരുടേ ഉള്ളിലെ സ്വഭാവം, പകൽ സൂര്യൻ തന്റെ രൂപം കാണിക്കുന്നതുപോലെ, പുറത്തു വെളിപ്പെടുന്നു.
ന ലോകേ രാജതേ മൂര്ഖഃ കേവലാത്മപ്രശംസയാ। അപിചേഹ മൃജാഹീനഃ കൃതവിദ്യഃ പ്രകാശതേ
സ്വയം പ്രശംസിച്ചുകൊണ്ടു മാത്രം ഒരു മൂഢൻ ലോകത്ത് പ്രശസ്തനാവില്ല; ശുദ്ധി ഇല്ലാത്ത ഒരു പണ്ഡിതനും ഇവിടെ പ്രകാശിക്കുകയില്ല.