ചിന്തയാനഃ സ ധര്മസ്യ സൂക്ഷ്മാം ഗതിമഥാബ്രവീത്। ശ്രദ്ദധാനേന വൈ ഭാവ്യേ ഗച്ഛാമി മിഥിലാമഹമ്
ധർമ്മത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ വഴി ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, അവൻ പറഞ്ഞു: 'വിശ്വാസത്തോടെ ഞാൻ മിഥിലയിലേക്ക് പോകുന്നു.'
കൃതാത്മാ ധര്മവിത്തസ്യാം വ്യാധോ നിവസതേ കില। തം ഗച്ചാമ്യഹമദ്യൈവ ധര്മം പ്രഷ്ടും തപോധനമ്
അവിടെ സ്വയം നിയന്ത്രണമുള്ള, ധർമ്മം അറിയുന്ന ഒരു വേട്ടക്കാരൻ താമസിക്കുന്നതായി പറയുന്നു; ഇന്ന് തന്നെ ഞാൻ ആ മഹാതപസ്സിനോടു ധർമ്മം ചോദിക്കാൻ പോകുന്നു.
ഇതിസംചിന്ത്യ മനസാ ശ്രദ്ദധാനഃ സ്ത്രിയാ വചഃ। ബലാകാപ്രത്യയേനാസൌ ധര്മ്യൈശ്ച വചനൈഃ ശുഭൈഃ
അങ്ങനെ, സ്ത്രീയുടെ വാക്കുകളും, ബാലാകയുടെ വിശ്വസനീയമായ ഉപദേശങ്ങളും മനസ്സിൽ വെച്ച്, അവൻ ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സ് കേന്ദ്രീകരിച്ചു.
സംപ്രതസ്ഥേ സ മിഥിലാം കൌതൂഹലസമന്വിതഃ। അതിക്രാമന്നരണ്യാനി ഗ്രാമാംശ്ച നഗരാണി ച
കൗതുകത്തോടെ, അവൻ മിഥിലയിലേക്ക് യാത്ര തിരിച്ചു; കാടുകളും ഗ്രാമങ്ങളും നഗരങ്ങളും കടന്ന് പോകുകയായിരുന്നു.
തതോ ജഗാമ മിഥിലാം ജനകേന സുരക്ഷിതാമ്। ധര്മസേതുസമാകീര്ണാം യജ്ഞോത്സവവതീം ശുഭാമ്
അതിനുശേഷം, ജനകൻ സംരക്ഷിക്കുന്ന, ധർമ്മത്തിന്റെ പാലം നിറഞ്ഞ, യജ്ഞോത്സവങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച മിഥിലയിൽ അവൻ എത്തി.
ഗോപുരാട്ടാലകവതീം ഹര്മ്യപ്രാകാരശോഭനാമ്। പ്രവിശ്യ നഗരീം രമ്യാം വിമാനൈര്ബഹുഭിര്യുതാമ്
ഗോപുരങ്ങളും ഗോപുരങ്ങളും മനോഹരമായ മാളികകളും കൊട്ടാരങ്ങളും നിറഞ്ഞ ആ മനോഹര നഗരത്തിലേക്ക് അവൻ കടന്നു.
പണ്യൈശ്ച ബഹുഭിര്യുക്താം സുവിഭക്തമഹാപഥാമ്। അശ്വൈ രഥൈസ്തഥാ നാഗൈര്യോധൈശ്ച ബഹുഭിര്യുതാമ്
നഗരം പലവിധ ചരക്കുകൾ കൊണ്ടും, നന്നായി വിഭജിച്ച വലിയ റോഡുകളുമായി, കുതിരകളും രഥങ്ങളും ആനകളും ധാരാളം സൈനികരും നിറഞ്ഞിരുന്നു.
ഹൃഷ്ടപുഷ്ടജനാകീര്ണാം നിത്യോത്സവസമാകുലാമ്। സോഽപസ്യദ്ബഹുവൃത്താന്താം ബ്രാഹ്മണഃ സമതിക്രമന്
സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ജനങ്ങൾ, എല്ലായ്പ്പോഴും ഉത്സവങ്ങളാൽ തിരക്കേറിയ നഗരം; ബ്രാഹ്മണൻ കടന്നുപോകുമ്പോൾ പല സംഭവങ്ങളും അവൻ കണ്ടു.
ധര്മവ്യാധമപൃച്ഛച്ച സ ചാസ്യ കഥിതോ ദ്വിജൈഃ। അപശ്യത്തത്രഗത്വാ തം സൂനാമധ്യേ വ്യവസ്ഥിതമ്
അവൻ ധർമ്മനിഷ്ഠനായ വേട്ടക്കാരനെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു; അവിടെ ബ്രാഹ്മണന്മാർ അവനെ കാണിച്ചു. അവിടെ പോയി, സുന്ദരന്മാരുടെ ഇടയിൽ അവനെ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നതും കണ്ടു.
മാര്ഗമാഹിപമാംസാനി വിക്രീണന്തം തപസ്വിനമ്। ആകുലത്വാച്ച ക്രേതൃണാമേകാന്തേ സംസ്ഥിതോ ദ്വിജഃ
സർപ്പമാംസവും മറ്റുമാംസവും വിൽക്കുന്ന ആ തപസ്സിയെ അവൻ കണ്ടു; വാങ്ങാൻ ആളുകൾ തിരക്കേറിയതിനാൽ, ബ്രാഹ്മണൻ ഒറ്റയ്ക്ക് അകലെ നിന്നു.
സ തു ജ്ഞാതാ ദ്വിജം പ്രാപ്തം സഹസാ സംഭ്രമോത്ഥിതഃ। ആജഗാമ യതോ വിപ്രഃ സ്ഥിത ഏകാന്തആസനേ
അവൻ ആ ബ്രാഹ്മണനെ വന്നതായി മനസ്സിലാക്കി, ഉടൻ ഉണർന്ന് അത്യന്തം ആസക്തിയോടെ അവൻ ഇരുന്നിരുന്ന ഏകാന്തമായ സ്ഥലത്തേക്ക് വന്നു.
അഭിവാദയേ ത്വാം ഭഗവന്സ്വാഗതം തേ ദ്വിജോത്തമ। അഹം വ്യാധോ ഹി ഭദ്രം തേ കിം കരോമി പ്രശാധി മാമ്
അവൻ ആദരപൂർവ്വം പറഞ്ഞു: 'ഭഗവനേ, സ്വാഗതം. മഹാനായ ദ്വിജനേ, ഞാൻ ഒരു വേട്ടക്കാരനാണ്. നിനക്ക് എല്ലാ ഭദ്രതയും ഉണ്ടാകട്ടെ. ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് പറയൂ.'
ഏകപത്ന്യാ യദുക്തോസി ഗച്ഛ ത്വം മിഥിലാമിതി। ജാനാമ്യേതദഹം സര്വം യദര്ഥം ത്വമിഹാഗതഃ
നിന്റെ ഭാര്യ നിന്നോട് മിഥിലയിലേക്കു പോകാൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം എനിക്ക് അറിയാം. നീ ഇവിടെ വന്നതിന്റെ കാരണം ഞാൻ മുഴുവൻ അറിയുന്നു.
ശ്രുത്വാ ച തസ്യ തദ്വാക്യം സ വിപ്രോ ഭൃശവിസ്മിതഃ। ദ്വിതീയമിദമാശ്ചര്യമിത്യചിന്തയത ദ്വിജഃ
അവന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട ബ്രാഹ്മണൻ അതിശയിച്ചു. 'ഇതും മറ്റൊരു അത്ഭുതം തന്നെയാണ്!' എന്നു അവൻ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു.
അദേശസ്ഥം ഹി തേ സ്താനമിതി വ്യാഘോഽബ്രവീദ്ദ്വിജമ്। ഗൃഹം ഗച്ഛാവ ഭഗവന്യദി തേ രോചതേഽനഘ
വേട്ടക്കാരൻ ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇവിടെ നിന്നു നിനക്ക് താമസിക്കാൻ പറ്റില്ല. ഭഗവനേ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമെങ്കിൽ നമുക്ക് എന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോകാം, പാപരഹിതനേ.'
ബാഢമിത്യേവ തം വിപ്രോ ഹൃഷ്ടോ വചനമബ്രവീത്। അഗ്രതസ്തു ദ്വിജം കൃത്വാ സ ജഗാമ ഗൃഹം പ്രതി
ബ്രാഹ്മണൻ സന്തോഷത്തോടെ 'ശരി' എന്ന് പറഞ്ഞു. ബ്രാഹ്മണനെ മുന്നിൽ വെച്ച് വേട്ടക്കാരൻ വീട്ടിലേക്കു വഴി കാണിച്ചു.
പ്രവിശ്യ ച ഗൃഹംരമ്യമാസനേനാഭിപൂജിതഃ। `അര്ധ്യേണ ച സ വൈ തേന വ്യാധേന ദ്വിജസത്തമഃ
ആ മനോഹരമായ വീട്ടിൽ കയറി, വേട്ടക്കാരൻ ബ്രാഹ്മണനെ സ്നേഹപൂർവ്വം ഇരിപ്പിടം നൽകി, കാലുകഴുകാൻ വെള്ളവും നൽകി ആദരിച്ചു.
പാദ്യമാചമനീയം ച പ്രതിഗൃഹ്യ ദ്വിജോത്തമഃ। തതഃ സുഖോപവിഷ്സ്തം വ്യാധം വചനമബ്രവീത്
കാലുകഴുകാനും ആചമനത്തിനും വെള്ളം സ്വീകരിച്ച്, ആ മഹാനായ ബ്രാഹ്മണൻ സുഖമായി ഇരുന്നു വേട്ടക്കാരനോട് പറഞ്ഞു.
കര്മൈതദ്വൈ ന സദൃശം ഭവതഃ പ്രതിഭാതി മേ। അനുതപ്യേ ഭൃശം താത തവ ഘോരേണ കര്മണാ
'നിന്റെ ഈ തൊഴിൽ നിനക്ക് യോജിച്ചതാണെന്നു തോന്നുന്നില്ല. നിന്റെ ഈ ഭയങ്കരമായ തൊഴിൽ കണ്ടു ഞാൻ വളരെ ദുഃഖിതനാണ്, സുഹൃത്തേ.'
കുലോചിതമിദം കര്മ പിതൃപൈതാമഹം പരമ്। വര്തമാനസ്യ മേ ധര്മേ സ്വേ മന്യും മാ കൃഥാ ദ്വിജ
'ഇത് എന്റെ കുടുംബത്തിന് അനുയോജ്യമായ തൊഴിലാണ്, അച്ഛനും അപ്പൂപ്പനും ചെയ്തതാണിത്. ഞാൻ എന്റെ ധർമ്മം അനുസരിച്ച് ജീവിക്കുമ്പോൾ ദ്വിജനേ, ദയവായി ദേഷ്യം കാണിക്കരുത്.'
വിധാത്രാ വിഹിതം പൂര്വം കര്മ സ്വമനുപാലയന്। പ്രയത്നാച്ച ഗുരൂ വൃദ്ധൌ ശുശ്രൂഷേഽഹം ദ്വിജോത്തമ
'സൃഷ്ടാവൻ നിർദ്ദേശിച്ച ജോലി ഞാൻ നിർവ്വഹിക്കുന്നു. ഗുരുക്കന്മാരെയും മുതിർന്നവരെയും ഞാൻ പരിശ്രമത്തോടെ സേവിച്ചിട്ടുണ്ട്, മഹാബ്രാഹ്മണനേ.'
സത്യം വദേ നാഭ്യസൂയേ യഥാശക്തി ദദാമി ച। ദേവതാതിഥിഭൃത്യാനാമവശിഷ്ടേന വര്തയേ
'ഞാൻ സത്യം സംസാരിക്കുന്നു, മറ്റുള്ളവരെ അസൂയപ്പെടുന്നില്ല, കഴിയുന്നത്ര ദാനം നൽകുന്നു. ശേഷിക്കുന്നതിൽ ദേവന്മാരെയും അതിഥികളെയും ഭൃത്യന്മാരെയും പോഷിക്കുന്നു.'
ന കുത്സയാമ്യഹം കിംചിന്ന ഗര്ഹേ ബലവത്തരമ്। കൃതമന്വേതി കര്താരം പുരാ കര്മ ദ്വിജേത്തമ
'ഞാൻ ഒന്നിനെയും നിന്ദിക്കുന്നില്ല, ശക്തമായതിനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നുമില്ല. ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നതിനെ പിന്തുടരുന്നു, മഹാബ്രാഹ്മണനേ.'
കൃഷിഗോരക്ഷ്യവാണിജ്യമിഹ ലോകസ്യ ജീവനമ്। ദണ്ഡനീതിസ്ത്രയോ വിദ്യാ തേന ലോകോ ഭവത്യുത
'വളവിടൽ, പശുപാലനം, വ്യാപാരം എന്നിവയാണ് ഇവിടെ ജനങ്ങളുടെ ഉപജീവനം. ഈ മൂന്ന് തൊഴിലും ശിക്ഷയുടെ ശാസ്ത്രവും ചേർന്ന് ലോകം നിലനിർത്തുന്നു.'
കര്മ ശൂദ്രേ കൃഷിര്വൈശ്യേ സംഗ്രാമഃ ക്ഷത്രിയേ സ്മൃതഃ। ബ്രഹ്മചര്യതപോമന്ത്രാഃ സത്യം ച ബ്രാഹ്മണേ സദാ
'വളവിടൽ ശൂദ്രന്റെ കർമ്മമാണ്, വ്യാപാരം വൈശ്യന്റെത്, യുദ്ധം ക്ഷത്രിയന്റെത്. ബ്രാഹ്മണനു എപ്പോഴും ബ്രഹ്മചര്യം, തപസ്സ്, മന്ത്രങ്ങൾ, സത്യം എന്നിവയാണ്.'
രാജാ പ്രശാസ്തി ധര്മേണ സ്വകര്മനിരതാഃ പ്രജാഃ। വികര്മാണശ്ച യേ കേചിത്താന്യുനക്തി സ്വകര്മസു
'രാജാവ് തന്റെ ജനങ്ങളെ ധർമ്മപൂർവ്വം ഭരിക്കുന്നു, അവരവരുടെ കർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവരായിരിക്കുന്നു. തെറ്റായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നവരെ രാജാവ് അവരുടെ കർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് തടയുന്നു.'
ഭേതവ്യം ഹി സദാ രാജ്ഞാം പ്രജാനാമധിപാ ഹിതേ। മാരയന്തി വികര്മസ്ഥം ലുബ്ധാ മൃഗമിവേഷുഭിഃ
'ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമം നോക്കുന്ന ഭരണാധികാരികളെ എല്ലായ്പ്പോഴും ഭയപ്പെടണം. അവർ തെറ്റായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്ന, അത്യാഗ്രഹമുള്ളവരെ വേട്ടക്കാരൻ മൃഗത്തെ അമ്പുകൊണ്ട് കൊല്ലുന്നതുപോലെ സംഹരിക്കുന്നു.'
ജനകസ്യേഹ വിപ്രര്ഷേ വികര്മസ്ഥോ ന വിദ്യതേ। സ്വകര്മനിരതാ വര്ണാശ്ചത്വാരോപി ദ്വിജോത്തമ
'ജനകന്റെ രാജ്യത്ത്, ബ്രാഹ്മണമുനിവേ, തെറ്റായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നവൻ ആരുമില്ല. മഹാനായ ദ്വിജനേ, നാലു വർണ്ണങ്ങളും അവരവരുടെ കർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.'
സ ഏഷ ജനകോ രാജാ ദുര്വൃത്തമപി ചേത്സുതമ്। ദണ്ഡ്യം ദണ്ഡേ നിക്ഷിപതി യഥാ ന ഗ്ലാതി ധാര്മികമ്
ഈ ജനകമഹാരാജാവ്, തന്റെ സ്വന്തം മകനു പോലും ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുണ്ടായാൽ, നിയമപ്രകാരം ശിക്ഷ നൽകുന്നു, ώστε ധാർമികർക്ക് അനിഷ്ടം സംഭവിക്കാതിരിക്കാൻ.
സുയുക്തചാരോ നൃപതിഃ സര്വം ധര്മേണ പശ്യതി। ശ്രീശ്ച രാജ്യം ച ദണ്ഡശ്ച ക്ഷത്രിയാണാം ദ്വിജോത്തമ
സമയോചിതമായ ബുദ്ധിയോടെ രാജാവ് എല്ലാം നീതിയനുസരിച്ച് നോക്കുന്നു; സമ്പത്തും രാജ്യവും ശിക്ഷയും ക്ഷത്രിയർക്കാണ്, മഹാബ്രാഹ്മണ.