കര്മണാ മനസാ വാചാ നാത്യശ്നാന്നാപി ചാപിവത്। തം സര്വഭാവോപഗതാ പതിശുശ്രൂഷണേ രതാ
പ്രവൃത്തിയിലും മനസ്സിലും വാക്കിലും, അവൾ ഒരിക്കലും അതികം അല്ലെങ്കിൽ കുറവ് ഭക്ഷ്യവും കഴിച്ചില്ല; എല്ലാ വിധത്തിലും ഭർത്താവിനെ സേവിക്കുന്നതിൽ മുഴുവനായി ലയിച്ചു.
സാധ്വാചാരാ ശുചിര്ദക്ഷാ കുടുമ്ബസ്യ ഹിതൈഷിണീ। ഭര്തുശ്ചാപി ഹിതം യത്തത്സതതം സാഽനുവര്തതേ
നല്ല പെരുമാറ്റവും, ശുദ്ധതയും, ചതുരതയും കുടുംബത്തിന്റെ ഭാവുകത്വം ആഗ്രഹിക്കുകയും, ഭർത്താവിന് നല്ലതെന്താണോ അതെല്ലാം എപ്പോഴും പിന്തുടരുകയും ചെയ്തു.
ദേവതാതിഥിഭൃത്യാനാം ശ്വശ്രൂശ്വശുരയോസ്തഥാ। ശുശ്രൂഷണപരാ നിത്യം സതതം സംയതേന്ദ്രിയാ
ദേവന്മാരെയും അതിഥികളെയും ഭൃത്യന്മാരെയും, അമ്മായിയമ്മയെയും അച്ഛനെയും എന്നും ആത്മസംയമനത്തോടെ സേവിക്കാൻ അവൾ എപ്പോഴും തയ്യാറായിരുന്നു.
സാ ബ്രാഹ്മണം തദാ ദൃഷ്ട്വാ സംസ്ഥിതം ഭൈക്ഷകാങ്ക്ഷിണമ്। കുര്വതീ പതിശുശ്രൂഷാം സസ്മാരാഥ ശുഭേക്ഷണാ
അപ്പോൾ ഭിക്ഷയാഗ്രഹിച്ച് കാത്തുനിൽക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണനെ കണ്ടപ്പോൾ, ഭർത്താവിനെ സേവിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, ആ ശുഭദർശിനി അവനെ ഓർമ്മിച്ചു.
വ്രീഡിതാ സാഽഭവത്സാധ്വീ തദാ ഭരതസത്തമ। ഭിക്ഷാമാദായ വിപ്രായ നിര്ജഗാമ യശസ്വിനീ
അപ്പോൾ, ഭാരതശ്രേഷ്ഠനേ, ലജ്ജയോടെ ആ സദ്വൃത്തി സ്ത്രീ ഭിക്ഷ എടുത്ത് പ്രശസ്തനായ ബ്രാഹ്മണന്റെ അടുത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
കിമിദം ഭവതി ത്വം മാം തിഷ്ഠേത്യുക്ത്വാ വരാങ്ഗനേ। ഉപരോധം കൃതവതീ ന വിസര്ജിതവത്യസി
"എന്താണ് ഇത്, ഭഗവതി? നീ എന്നോട് കാത്തിരിക്കണമെന്ന് പറഞ്ഞുവെങ്കിലും, എന്നെ വിടാതെ നീ വൈകിപ്പിച്ചു," എന്നു അവൾക്ക് ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു.
ബ്രാഹ്മണം ക്രോധസംതപ്തം ജ്വലന്തമിവ തേജസാ। ദൃഷ്ട്വാ സാധ്വീ മനുഷ്യേന്ദ്രസാന്ത്വപൂര്വം വചോഽബ്രവീത്
കോപത്തിൽ കത്തുന്ന, തേജസ്സിൽ ജ്വലിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണനെ കണ്ടപ്പോൾ, ആ സദ്വൃത്തി സ്ത്രീ ആദ്യം ശാന്തമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു, മനുഷ്യരാജാവേ.
ക്ഷമസ്വവിപ്രപ്രവര ക്ഷമസ്വ സ്ത്രീജഡാത്മതാമ്। പ്രസീദ ഭഗവന്മഹ്യം കൃപാം കുരു മയി ദ്വിജ
"ദയവായി ക്ഷമിക്കണം, മഹാബ്രാഹ്മണനേ, സ്ത്രീയുടെ മന്ദബുദ്ധി ക്ഷമിക്കണം. ദയവായി കൃപ കാണിക്കണം, ദ്വിജനേ."
ക്ഷന്തുമര്ഹസി മേ വിദ്വന്ഭര്താ മേ ദൈവതം മഹത്। സ ചാപി ക്ഷുധിതഃ ശ്രാന്തഃ പ്രാപ്തഃ ശുശ്രൂഷിതോമയാ
"പണ്ഡിതനേ, നീ എന്നെ ക്ഷമിക്കണം; എന്റെ ഭർത്താവാണ് എനിക്ക് വലിയ ദൈവം. അവൻ വിശപ്പും ക്ഷീണവും അനുഭവിച്ച് എത്തിയപ്പോൾ ഞാൻ അവനെ സേവിക്കേണ്ടി വന്നു."
ബ്രാഹ്മണആ ന ഗരീയാംസോ ഗരീയാംസ്തേ പതിഃ കൃതഃ। ഗൃഹസ്ഥധര്മേ വര്തന്തീ ബ്രാഹ്മണാനവമന്യസേ
"ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഭർത്താവിനേക്കാൾ വലിയവരല്ല; എനിക്ക് ഭർത്താവാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടവൻ. ഗൃഹസ്ഥധർമ്മത്തിൽ നിലകൊണ്ടുകൊണ്ട് ഞാൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അവഹേളിക്കുന്നില്ല."
ഇന്ദ്രോഽപ്യേഷാം പ്രണമതേ കിം പുനര്മാനവോ ഭുവി। അവലിപ്തേ ന ജാനീഷേ വൃദ്ധാനാം ന ശ്രുതം ത്വയാ
"ഇന്ദ്രനും ഇവർക്കു വണങ്ങുന്നു; ഭൂമിയിലെ മനുഷ്യരെന്ത് പറയാം? നീ അഹങ്കാരത്തിൽ ഇവർക്ക് പ്രാധാന്യം അറിയുന്നില്ല, മുതിർന്നവരുടെ ഉപദേശവും കേട്ടിട്ടില്ല."
ബ്രാഹ്മണാ ഹ്യഗ്നിസദൃശാ ദഹേയുഃ പൃഥിവീമപി। `സപര്വതവനദ്വീപാം ക്ഷിപ്രമേവാവമാനിതാഃ
"ബ്രാഹ്മണന്മാർ അഗ്നിപോലെയാണ്; അവരെ അവഹേളിച്ചാൽ, പർവതങ്ങളും കാടുകളും ദ്വീപുകളും ഉൾപ്പെടെ ഭൂമിയെ തന്നെ ഉടൻ കത്തിച്ചുകളയും."
[നാഹം ബലാകാ വിപ്രര്ഷേ ത്യജ ക്രോധം തപോധന। അനയാ ക്രുദ്ധയാ ദൃഷ്ട്യാ ക്രുദ്ധഃ കിം മാം കരിഷ്യസി]
"ഞാൻ ബലാകയല്ല, മഹാബ്രാഹ്മണനേ; ദയവായി കോപം ഉപേക്ഷിക്കണം, തപസ്സിന്റെ ധനമേ. ഈ കോപഭരിതമായ ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്നു നീ എനിക്ക് എന്ത് ചെയ്യാനാണ്?"
നാവജാനാമ്യഹം വിപ്രാന്ദേവൈസ്തുല്യാന്മനസ്വിനഃ। അപരാധമിമം വിപ്ര ക്ഷന്തുമര്ഹസി മേഽനഘ
"ബ്രാഹ്മണന്മാർ മനസ്സിൽ ദേവന്മാരോടു തുല്യരാണെന്ന് ഞാൻ ഒരിക്കലും അവഹേളിക്കുന്നില്ല. പാപരഹിതനേ, ഈ പിഴവ് ദയവായി ക്ഷമിക്കണം."
ജാനാമി തേജോ വിപ്രാണആം മഹാഭാഗ്യം ച ധീമതാമ്। അപേയഃ സാഗരഃ ക്രോധാത്കൃതോ ഹി ലവണോദകഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ശക്തിയും, ജ്ഞാനികളായവരുടെ മഹാഭാഗ്യവും എനിക്ക് അറിയാം. കടലിന് തൊടാനാവില്ലെങ്കിലും, അവരുടെ കോപം കൊണ്ടു കടൽ ഉപ്പു വെള്ളമായതല്ലേ.
തഥൈവ ദീപ്തതപസാം മുനീനാം ഭാവിതാത്മനാമ്। യേഷാം ക്രോധാഗ്നിരദ്യാപി സമുദ്രേ നോപശാമ്യതി। `കസ്താന്പരിഭവേന്മൂഢോ ബ്രാഹ്മണാനമിതൌജസഃ
അതുപോലെ തന്നെ, തപസ്സിൽ ദീപ്തിയും മനസ്സു ശുദ്ധിയുമുള്ള മുനിമാരുടെ കോപാഗ്നി ഇന്നും കടലിൽ ശമിച്ചിട്ടില്ല. അളവറ്റ ശക്തിയുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അവജ്ഞ ചെയ്യാൻ ഏത് മണ്ടനും ധൈര്യപ്പെടും?
ബ്രാഹ്മണാനാം പരിഭവാദ്വാതാപിഃ സുദുരാത്മവാന്। അഗസ്ത്യമൃഷിമാസാദ്യ ജീര്ണഃ ക്രൂരോ മഹാസുരഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അവജ്ഞ ചെയ്തതിനാൽ, ദുഷ്ടനും ക്രൂരനും ആയ വാതാപി എന്ന അസുരൻ അഗസ്ത്യമുനിയെ കണ്ടപ്പോൾ നശിച്ചു.
ബഹുപ്രഭാവാഃ ശ്രൂയന്തേ ബ്രാഹ്മണാനാം മഹാത്മനാമ്। ക്രോധഃ സുവിപുലോ ബ്രഹ്മന്പ്രസാദശ്ച മഹാത്മനാമ്। അസ്മിംസ്ത്വതിക്രമേ ബ്രഹ്മന്ക്ഷന്തുമര്ഹസി മേഽനഘ
മഹാത്മാക്കളായ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ അനേകം അത്ഭുതകരമായ ശക്തികൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. അവരുടെ കോപം വളരെ വലുതാണ്, ബ്രാഹ്മണനേ, അതുപോലെ തന്നെ, അവരുടെ ദയയും വലിയതാണ്. എന്റെ ഈ തെറ്റിന്, പാപരഹിതനായ നീ, ക്ഷമിക്കണം.
പതിശുശ്രൂഷയാ ധര്മോ യ സ മേ രോചതേ ദ്വിജ। ദൈവതേഷ്വപി സര്വേഷു ഭര്താ മേ ദൈവതം പരമ്
ഭർത്താവിനെ സേവിക്കുന്നതിൽ ഉള്ള ധർമ്മം തന്നെയാണ് എനിക്ക് ഇഷ്ടം, ബ്രാഹ്മണനേ. എല്ലാ ദേവന്മാരിലും എന്റെ ഭർത്താവാണ് എനിക്ക് പരമ ദൈവം.
അവിശേഷേണ തസ്യാഹം കുര്യാം ധര്മം ദ്വിജോത്തമ। ശുശ്രൂഷായാഃ ഫലം പശ്യ പത്യുര്ബ്രാഹ്മണ യാദൃശമ്
അവനോടു ഞാൻ യാതൊരു വ്യത്യാസവുമില്ലാതെ എന്റെ കര്ത്തവ്യം ചെയ്യണം, മഹാനായ ബ്രാഹ്മണനേ. ഭർത്താവിനെ സേവിക്കുന്നതിന്റെ ഫലം നീ കാണുക.
ബലാകാ ഹി ത്വയാ ദഗ്ധാ രോഷാത്തദ്വിദിതം മയാ। ക്രോധഃ ശത്രുഃ ശരീരസ്ഥോ മനുഷ്യാണാം ദ്വിജോത്തമ
നിന്റെ കോപത്തിൽ നീ ബലാകയെ ദഹിപ്പിച്ചതെനിക്ക് അറിയാം. മനുഷ്യരുടെ ശരീരത്തിൽ താമസിക്കുന്ന ശത്രുവാണ് കോപം, മഹാനായ ബ്രാഹ്മണനേ.
മാസ്മ ക്രുധ്യോ ബലാകേവ ന വധ്യാഽസ്മി പതിവ്രതാ'। യഃ ക്രോധമോഹൌ ത്യജതി തം ദേവാ ബ്രാഹ്മണം വിദുഃ
നീ ബലാകയെപ്പോലെ കോപിക്കരുത്; ഞാൻ ഭർത്താവിനോടു വിശുദ്ധയായവളാണ്, കൊല്ലപ്പെടേണ്ടതല്ല. കോപവും മായയും ഉപേക്ഷിക്കുന്നവനെയാണ് ദേവന്മാർ ബ്രാഹ്മണനെന്ന് അംഗീകരിക്കുന്നത്.
യോ വദേദിഹ സത്യാനി ഗുരും സംതോഷയേത ച। ഹിംസിതശ്ച ത ഹിംസേത തം ദേവാ ബ്രാഹ്മണം വിദുഃ
ഇവിടെ സത്യം പറയുകയും, ഗുരുവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുകയും, തനിക്കു ഹാനി ചെയ്തവരെ പോലും ഹാനി ചെയ്യാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനെയാണ് ദേവന്മാർ ബ്രാഹ്മണനെന്ന് അറിയുന്നത്.
ജിതേന്ദ്രിയോ ധര്മപരഃ സ്വാധ്യായനിരതഃ ശുചിഃ। കാമക്രോധൌ വശൌ യസ്യ തം ദേവാ ബ്രാഹ്മണം വിദുഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവനും, ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരനുമാണ്, സ്വാധ്യായത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവനും, ശുദ്ധനും, ആഗ്രഹവും കോപവും നിയന്ത്രണത്തിലുള്ളവനുമാണ് ദേവന്മാർ ബ്രാഹ്മണനെന്ന് അംഗീകരിക്കുന്നത്.
യസ്യ ചാത്മസമോ ലോകോ ധര്മജ്ഞസ്യ മനസ്വിനഃ। സര്വധര്മേഷു ചരതസ്തം ദേവാ ബ്രാഹ്മണം വിദുഃ
ലോകം തന്നെപോലെയാണ് കാണുന്നവനും, ധർമ്മം അറിയുന്നവനും, മനസ്സുള്ളവനും, എല്ലാ കര്ത്തവ്യങ്ങളിലും നിലനിൽക്കുന്നവനുമാണ് ദേവന്മാർ ബ്രാഹ്മണനെന്ന് അംഗീകരിക്കുന്നത്.
യോഽധ്യാപയേദധീയീത യജേദ്വാ യാജയീത വാ। ദദ്യാദ്വാഽപി യഥാശക്തി തം ദേവാ ബ്രാഹ്മണം വിദുഃ
പഠിപ്പിക്കുന്നവനോ പഠിക്കുന്നവനോ, യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവനോ ചെയ്യിക്കുന്നവനോ, കഴിയുന്നതുപോലെ ദാനം ചെയ്യുന്നവനോ ആണെങ്കിൽ, ദേവന്മാർ അവനെ ബ്രാഹ്മണനെന്ന് അംഗീകരിക്കുന്നു.
ബ്രാഹ്മചാരീ വദാന്യോ യോപ്യധീയാദ്ദ്വിജപുങ്ഗവഃ। സ്വാധ്യായവാനമത്തോ വൈ തം ദേവാ ബ്രാഹ്മണം വിദുഃ
ബ്രഹ്മചാരിയും, ദാനശീലിയും, പഠനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവനും, സ്വാധ്യായത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവനും, അഹങ്കാരമില്ലാത്തവനും ആണെങ്കിൽ, ദേവന്മാർ അവനെ ബ്രാഹ്മണനെന്ന് അംഗീകരിക്കുന്നു.
യദ്ബ്രാഹ്മണാനാം കുശലം തദേഷാം പരികീര്തയേത്। സത്യം തഥാ വ്യാഹരതാം നാനൃതേ രമതേ മനഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഉപകാരമാകുന്നതെന്താണോ, അതാണ് അവൻ അവർക്കായി പ്രസ്താവിക്കേണ്ടത്. സത്യം പറയുന്നതിലാണ് അവന്റെ മനസ്സ് ആസ്വദിക്കുന്നത്, അസത്യം പറയുന്നതിൽ അല്ല.
ധനം തു ബ്രാഹ്മണസ്യാഹുഃ സ്വാധ്യായം ദമമാര്ജവമ്। ഇന്ദ്രിയാണാം നിഗ്രഹം ച ശാശ്വതം ദ്വിജസത്തമ
ബ്രാഹ്മണന്റെ സമ്പത്ത് എന്ന് പറയുന്നത് സ്വാധ്യായം, സ്വയം നിയന്ത്രണം, നേര്മ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ എപ്പോഴും നിയന്ത്രണത്തിൽ വയ്ക്കൽ എന്നിവയാണ്, മഹാനായ ദ്വിജനേ.
സത്യാര്ജവേ ധര്മമാഹുഃ പരം ധര്മവിദോ ജനാഃ। ദുര്ജ്ഞേയഃ ശാശ്വതോ ധര്മഃ സ ച സത്യേ പ്രതിഷ്ഠിതഃ
സത്യം, നേര്മ എന്നിവയിലാണ് പരമധർമ്മമെന്ന് ധർമ്മം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു. ശാശ്വതമായ ധർമ്മം മനസ്സിലാക്കാൻ പ്രയാസമാണ്, അതും സത്യത്തിൽ തന്നെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.