വേദാഢ്ഞാ വൃത്സംപന്നാ ജ്ഞാനവന്തസ്തപസ്വിനഃ। യത്രതിഷ്ന്തി വൈ വിപ്രാസ്തന്നാമ നഗരം നൃപ
വേദപാരായണവും, ധനസമ്പത്തും, ജ്ഞാനവും, തപസ്സും ഉള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാർ താമസിക്കുന്നിടം, രാജാവേ, അതാണ് നഗരം എന്നു പറയുന്നത്.
വ്രജേ വാഽപ്യഥവാഽരണ്യേ യത്രസന്തി ബഹുശ്രുതാഃ। തത്തന്നഗരമിത്യാഹുഃ പാര്ഥ തീര്ഥം ച തദ്ഭവേത്
ഗ്രാമത്തിലോ കാടിലോ ആയാലും, ധാരാളം പണ്ഡിതന്മാർ താമസിക്കുന്നിടം നഗരം എന്നും, പാർഥാ, ആ സ്ഥലം തീർത്ഥവും ആകുന്നു.
രക്ഷിതാരം ച രാജാനം ബ്രാഹ്മണം ച തപസ്വിനമ്। അഭിഗമ്യാഭിപൂജ്യാഥ സദ്യഃ പാപാത്പ്രമുച്യതേ
രക്ഷകനായ രാജാവിനെയും തപസ്സിൽ ലയിച്ച ബ്രാഹ്മണനെയും സമീപിച്ച് ആദരത്തോടെ സ്നേഹപൂർവ്വം ആദരിച്ചുാൽ, ഒരാൾക്ക് പാപങ്ങൾ ഉടൻ വിട്ടുപോകും.
പുണ്യതീര്ഥാഭിഷേകം ച പവിത്രാണാം ച കീര്തനമ്। സദ്ഭിഃ സംഭാഷണം ചൈവ പ്രശസ്തം കീര്ത്യതേ ബുധൈഃ
പുണ്യമായ തീർത്ഥങ്ങളിൽ കുളിക്കൽ, വിശുദ്ധന്മാരുടെ നാമങ്ങൾ സ്മരിക്കൽ, സത്പുരുഷന്മാരുമായി സ്നേഹത്തോടെ സംസാരിക്കൽ — ഇവയെല്ലാം ജ്ഞാനികൾ പ്രശംസിക്കുന്നു.
സാധുസങ്ഗമപൂതേന വാക്സുഭാഷിതവാരിണാ। പവിത്രീകൃതമാത്മാനം സന്തോ മന്ന്തി നിത്യശഃ
സജ്ജനരുടെ സാന്നിധ്യവും നല്ല വാക്കുകളുടെ സ്നേഹവും കൊണ്ട് ആത്മാവ് ശുദ്ധമാകുമ്പോൾ, അത്തരം ആളെ സദാ വിശുദ്ധനെന്ന് സന്മാർഗ്ഗികൾ പറയുന്നു.
ത്രിദണ്ഡധാരണം മൌനം ജടാഭാരോഽഥ മുണ്ഡനമ്। വല്കലാജിനസംവേഷ്ടം വ്രതചര്യാഽഭിഷേചനമ്
മൂന്നു ദണ്ഡം കൈവശം വഹിക്കൽ, മൗനം പാലിക്കൽ, ചുരുളായ മുടി വളർത്തൽ അല്ലെങ്കിൽ തല മുണ്ഡനം, വൃക്ഷച്ചൊമ്പ് അല്ലെങ്കിൽ മൃഗചർമ്മം ധരിക്കൽ, വ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കൽ —
അഗ്നിഹോത്രം വനേ വാസഃ ശരീരപരിശോഷണമ്। സര്വാണ്യേതാനി മിഥ്യാ സ്യുര്യദി ഭാവോ ന നിര്മലഃ
അഗ്നിഹോത്രം നടത്തൽ, കാടിൽ താമസിക്കൽ, ശരീരം ക്ഷയിപ്പിക്കൽ — മനസ്സ് ശുദ്ധമല്ലെങ്കിൽ ഇവയെല്ലാം വെറുതെ.
വിശുദ്ധിം ചക്ഷുരാദീനാം ഷണ്ണാമിന്ദ്രിയഗാമിനാമ്। വികാരി തേഷാം രാജേന്ദ്ര സുദുഷ്കരതരം മനഃ
രാജാവേ, കണ്ണ് മുതലായ ആറു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ സാധിക്കും; പക്ഷേ, എപ്പോഴും ചഞ്ചലമായ മനസ്സ് നിയന്ത്രിക്കാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമാണ്.
യേ പാപാനി ന കുര്വന്തി മനോവാക്കര്മബുദ്ധിഭിഃ। തേ തപന്തി മഹാത്മാനോ ന ശരീരസ്യ ശോഷണമ്
മനസ്സ്, വാക്ക്, പ്രവർത്തി, ബുദ്ധി എന്നിവയിലൂടെ പാപങ്ങൾ ചെയ്യാത്ത മഹാത്മാക്കൾ തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്യുന്നവർ; ശരീരം മാത്രം പീഡിപ്പിക്കുന്നവർ അല്ല.
ന ജ്ഞാതിഭ്യോ ദയാ യസ്യ ശുക്ലദേഹോഽവികല്മഷഃ। ഹിംസാ സാ തപസസ്തസ്യ നാനാശിത്വം തപഃ സ്മൃതമ്
സ്വജനങ്ങളോടു കരുണയില്ലാത്തവന്, ശരീരം എത്ര ശുദ്ധവും പാപരഹിതവും ആയാലും, അവന്റെ ക്രൂരത തന്നെയാണ് തപസ്സ്; പലവിധ ഭക്ഷണങ്ങൾ കഴിക്കുന്നത് തപസ്സ് എന്നു പറയുന്നു.
തിഷ്ഠന്ഗൃഹേ ചൈവ മുനിര്നിത്യം ശുചിരലംകൃതഃ। യാവജ്ജീവം ദയാവാംശ് സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ
ഗൃഹത്തിൽ തന്നെ കഴിയുന്ന, എല്ലായ്പ്പോഴും ശുദ്ധിയും അലങ്കാരവും പാലിക്കുന്ന, ആയുസ്സ് മുഴുവൻ കരുണയുള്ള ഒരു മുനി, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും.
ന ഹി പാപാനി കര്മാണി ശുദ്ധ്യന്ത്യനശനാദിഭിഃ। സീദത്യനശനാദേവ മാംസശോണിതലേപനഃ
ഉപവാസം പോലുള്ള കാര്യങ്ങൾകൊണ്ട് പാപങ്ങൾ ശുദ്ധിയാകില്ല; ഉപവാസം മാത്രം ചെയ്താൽ, മാംസം രക്തം എന്നിവയിൽ മുക്കപ്പെട്ടവൻ വെറും കഷ്ടം അനുഭവിക്കും.
അജ്ഞാതം കര്മ കൃത്വാ ച ക്ലേശോ നാന്യത്പ്രഹീയതേ। നാഗ്നിര്ദഹതി കര്മാണി ഭാവശൂന്യസ്യ ദേഹിനഃ
അറിയാതെ ചെയ്ത പ്രവൃത്തി കൊണ്ട് മാത്രം കഷ്ടം മാറില്ല; മനസ്സിൽ ശൂന്യതയുള്ളവന്റെ കർമ്മങ്ങൾ അഗ്നി ദഹിപ്പിക്കില്ല.
പുണ്യാദേവ പ്രവ്രജന്തി ശുധ്യന്ത്യനശനാനി ച। ന മൂലഫലഭക്ഷിത്വാന്ന മൌനാന്നാനിലാശനാത്
പുണ്യഫലത്താൽ മാത്രമേ ആളുകൾ സന്ന്യാസം സ്വീകരിക്കാനും ശുദ്ധരാകാനും കഴിയൂ; വേരും പഴവും മാത്രം കഴിച്ചാലോ, മൗനം പാലിച്ചാലോ, വായുവിൽ മാത്രം ജീവിച്ചാലോ അതു സാധ്യമല്ല.
ശിരസോ മുണ്ഡനാദ്വാഽപി ന സ്ഥാനകുടികാസനാത്। ന ജടാധാരണാദ്വാഽപിന തു സ്ഥാനകുടികാസനാത്
തല മുണ്ഡനം ചെയ്താലോ, കുടിലിൽ ഇരുന്നാലോ, ചുരുളായ മുടി വളർത്തിയാലോ, വീണ്ടും കുടിലിൽ ഇരുന്നാലോ, ശുദ്ധി ലഭിക്കില്ല.
നിത്യം ഹ്യനശനാദ്വാഽപി നാഗ്നിശുശ്രൂഷണാദപി। ന ചോദകപ്രവേശേന ന ച ക്ഷ്മാശയനാദപി
എപ്പോഴും ഉപവാസം ചെയ്താലോ, അഗ്നിയെ സേവിച്ചാലോ, വെള്ളത്തിൽ കയറിയാലോ, നിലത്ത് കിടന്നാലോ, ശുദ്ധി ലഭിക്കില്ല.
ജ്ഞാനേന കര്മണാ വാപി ജരാമരണമേവ ച। വ്യാധയശ്ച പ്രഹീയന്തേ പ്രാപ്യതേ ചോത്തമം പദമ്
ജ്ഞാനത്താലോ പ്രവർത്തിയാലോ, വൃദ്ധാവസ്ഥയും മരണവും രോഗങ്ങളും അതിജയിക്കാം; അതിലൂടെ ഉത്തമമായ സ്ഥാനം നേടാം.
ബീജാനി ഹ്യഗ്നിദഗ്ധാനി ന രോഹന്തി പുനര്യഥാ। ജ്ഞാനദഗ്ധൈസ്തധാ ക്ലേശൈര്നാത്മാ സംഡുജ്യതേ പുനഃ
അഗ്നിയിൽ ചുട്ട വിത്തുകൾ വീണ്ടും മുളക്കാത്തതുപോലെ, ജ്ഞാനത്താൽ കത്തിച്ച ദു:ഖങ്ങൾ ആത്മാവിനെ വീണ്ടും ബന്ധിപ്പിക്കില്ല.
ആത്മനാ വിപ്രഹീണാനി കാഷ്ഠകുണ്ഠോപമാനി ച। വിനശ്യന്തി ന സംദേഹഃ ഫേനാനീവ മഹാര്ണവേ
ആത്മാവ് ഉപേക്ഷിച്ച ദു:ഖങ്ങൾ, മരക്കഷ്ണം പോലെയും മൺചില്ലു പോലെയും, സംശയമില്ലാതെ നശിക്കും; സമുദ്രത്തിലെ നുരയെപ്പോലെ.
ആത്മാനം വിന്ദതേ യേന സര്വഭൂതഗുഹാശയമ്। ശ്ലോകേന യദി വാഽര്ധേന ക്ഷീണം തസ്യ പ്രയോജനമ്
എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആത്മാവിനെ ആരെങ്കിലും ഒരു ശ്ലോകം കൊണ്ടോ അർദ്ധശ്ലോകം കൊണ്ടോ കണ്ടെത്തുകയാണെങ്കിൽ, അവന്റെ ലക്ഷ്യം സാധിച്ചിരിക്കുന്നു.
ദ്വ്യക്ഷരാദഭിസംധായ കേചിച്ഛ്ലോകപദാങ്കിതൈഃ। ശതൈരന്യൈഃ സഹസ്രൈശ്ച പ്രത്യയോ മോക്ഷലക്ഷണമ്
ചിലര് രണ്ട് അക്ഷരങ്ങളുള്ള പദങ്ങളാല് ശ്ലോകങ്ങള് രചിച്ച്, മറ്റുചിലര് നൂറുകണക്കിന് അല്ലെങ്കില് ആയിരക്കണക്കിന് പദങ്ങളാല് ശ്ലോകങ്ങള് രചിച്ച്, മോക്ഷത്തിന്റെ ഉറപ്പായ ലക്ഷ്യത്തെ തേടുന്നു.
നായം ലോകോസ്തി ന പരോ ന സുഖം സംശയാത്മനഃ। ഊടുര്ജ്ഞാനവിദോ വൃദ്ധാഃ പ്രത്യയോ മോക്ഷലക്ഷണമ്
സംശയമുള്ള മനസ്സുള്ളവന് ഈ ലോകവും ഇല്ല, അപ്പുറം ലോകവും ഇല്ല, സന്തോഷവും ഇല്ല; ജ്ഞാനത്തില് പ്രാവീണ്യമുള്ള മുതിര്ന്ന ജ്ഞാനികള് ഉറപ്പാണ് മോക്ഷത്തിന്റെ ലക്ഷണം എന്നു പറയുന്നു.
വിദിതാര്ഥസ്തു വേദാനാം പരിവേദ പ്രയോജനമ്। ഉദ്വിജേത്സ തു ദേവേഭ്യോ ദാവാഗ്നേരിവ മാനവഃ
വേദങ്ങളുടെ അര്ത്ഥവും ലക്ഷ്യവും മനസ്സിലാക്കുന്നവന് ദേവന്മാരേയും വനത്തില് തീയേപ്പോലെ ഭയന്ന് വിട്ടൊഴിയണം.
ശുഷ്കം തര്കം പരിത്യജ്യആശ്രയസ്വ ശ്രുതിം സ്മൃതിമ്। ഏകാരാഭിസംബദ്ധം തത്ത്വം ഹേതുഭിരിച്ഛസി। ബുദ്ധിര്ന തസ്യ സിദ്ധ്യേത സാധനസ്യ വിപര്യയാത്
ഉണങ്ങിയ തര്ക്കം ഉപേക്ഷിച്ച് ശ്രുതി, സ്മൃതി എന്നിവയെ ആശ്രയിക്കണം; ഒരു അക്ഷരത്തില് മാത്രം സത്യത്തെ തര്ക്കത്തിലൂടെ കണ്ടെത്താന് ശ്രമിച്ചാല്, വഴികേടുകൊണ്ട് ബുദ്ധിക്ക് വിജയം ലഭിക്കില്ല.
വേദ്യം പൂര്വം വേദിതവ്യം പ്രയത്നാ- ത്തദ്ധീര്വേദസ്തസ്യ വേദഃ ശരീരമ്। വേദസ്തത്ത്വം തത്സമാസോപലബ്ധിഃ ക്ലീബസ്ത്വാത്മാ ന സ വേദ്യം ന വേദഃ
അറിയേണ്ടത് ആദ്യം പരിശ്രമത്തോടെ മനസ്സിലാക്കണം; അതാണ് അവന് വേദം, വേദം അവന്റെ ശരീരമാണ്; വേദം സത്യവും അതിന്റെ പൂര്ണ്ണമായ അറിവുമാണ്; പക്ഷേ, ദുർബലമായ ആത്മാവ് അറിവിനും വേദത്തിനും അർഹനല്ല.
വേദോക്തമായുര്ദേവാനാമാശിഷശ്ചൈവ കര്മണാമ്। ഫലത്യനുയുഗം ലോകേ പ്രഭാവശ്ച ശരീരിണാമ്
വേദത്തില് പറയുന്ന ആയുസ്സ് ദേവന്മാരുടേതാണ്, അനുഗ്രഹങ്ങളും കര്മ്മഫലങ്ങളും അവര്ക്കാണ്; അവയുടെ ഫലങ്ങള് ലോകത്ത് കാലാനുസൃതമായി പ്രകടമാകുന്നു, ശരീരധാരികളുടെയും ശക്തി അങ്ങനെ തന്നെ.
ഇന്ദ്രിയാണാം പ്രസാദേന തദേതത്പരിവര്ജയേത്। തസ്മാദനശനം ദിവ്യം നിരുദ്ധേന്ദ്രിയഗോചരമ്
ഇന്ദ്രിയങ്ങള് ശുദ്ധമായാല് ഇതെല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കണം; അതിനാല് ദിവ്യമായ ഉപവാസം, അഥവാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന വ്രതം, നിര്ദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
തപസാ സ്വര്ഗഗമനം ഭോഗോ ദാനേന ജായതേ। ജ്ഞാനേന മോക്ഷോ വിജ്ഞേയസ്തീര്ഥസ്നാനാദഘക്ഷയഃ
തപസ്സിലൂടെ സ്വര്ഗ്ഗം ലഭിക്കും; ദാനത്തിലൂടെ അനുഭവം ലഭിക്കും; ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മോക്ഷം അറിയണം; തീര്ത്ഥസ്നാനത്തിലൂടെ പാപം നീങ്ങും.
ഏവമുക്തസ്തു രാജേന്ദ്ര പ്രത്യുവാച മഹായശാഃ। ഭഗവഞ്ശ്രോതുമിച്ഛാമി പ്രദാനവിധിമുത്തമമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, മഹത്വമുള്ളവന് ഉത്തരം പറഞ്ഞു: "ഭഗവന്, ഉത്തമമായ ദാനവിധി ഞാന് കേള്ക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു."
യത്തത്പൃച്ഛസി രാജേന്ദ്രദാനധര്മം യുധിഷ്ഠിര। ഇഷ്ടം ചേദം സദാ മഹ്യം രാജന്ഗൌരവതസ്തഥാ
രാജാവേ, നീ ചോദിക്കുന്ന ദാനധര്മം എപ്പോഴും എനിക്ക് പ്രിയമാണ്, അതിനെ ഞാന് ആദരവോടെ കാണുന്നു, രാജാവേ.