ധാന്യം ശ്രമേണാര്ജിതവിത്തസംചിതം വിപ്രേ സുശീലേ പ്രതിയച്ഛതേ യഃ। വസുംധരാ തസ്യ ഭവേത്സുതുഷ്ടാ ധാരാം വസൂനാം പ്രതിമുഞ്ചതീവ
ശ്രമത്തോടെ സമ്പാദിച്ച ധാന്യം നല്ല ഗുണമുള്ള ബ്രാഹ്മണന് നല്കുന്നവനോട് ഭൂമി വളരെ സന്തോഷത്തോടെ ധനപ്രവാഹം പോലെ സമ്പത്ത് നല്കുന്നു.
അന്നദാഃ പ്രഥമം യാന്തി സത്യവാക്യദനന്തരമ്। അയാചിതപ്രദാതാ ച സമം യാന്തി ത്രയോ ജനാഃ
ഭക്ഷണം നല്കുന്നവര് ആദ്യം പോകുന്നു, സത്യവാക്യം പറയുന്നവര് അവരുടെ പിന്നാലെ. ആരും ചോദിക്കാതെ നല്കുന്നവര് ഇവരോടൊപ്പം പോകുന്നു.
കൌതൂഹലസമുത്പന്നഃ പര്യപൃച്ഛദ്യുധിഷ്ഠിരഃ। മാര്കണ്ഡേയം മഹാത്മാനം പുനരേവ സഹാനുജഃ
കൗതുകം നിറഞ്ഞ യുദിഷ്ഠിരന് സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം മഹാത്മാവായ മാര്ക്കണ്ഡേയനോടു വീണ്ടും ചോദിച്ചു.
യമലോകസ്യ ചാധ്വാനമന്തരം മാനുഷസ്യ ച। കീദൃശം കിംപ്രമാണം വാ കഥം വാ തന്മഹാമുനേ। തരന്തി പുരുഷാശ്ചൈവ കേനോപായേന ശംസ മേ
മഹാമുനിയേ, യമലോകത്തേക്കും മനുഷ്യലോകത്തേക്കുമുള്ള വഴി എങ്ങനെയാണ്? അതിന്റെ സ്വഭാവം എങ്ങനെയാണ്, അളവ് എത്ര, എങ്ങനെ അതു കടക്കാം? ആളുകള് എങ്ങനെ അതു കടക്കുന്നു എന്ന് ദയവായി പറഞ്ഞുതരൂ.
സര്വഗുഹ്യതനം പ്രശ്നം പവിത്രമൃഷിസംസ്തുതമ്। കഥയിഷ്യാമി തേ രാജന്ധര്മം ധര്മഭൃതാംവര
രാജാവേ, ഏറ്റവും രഹസ്യവും ശുദ്ധവും ഋഷിമാരാല് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന ഈ ചോദ്യം, നീതിയുടെ കാര്യത്തില് ഉത്തമനായവനേ, ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു.
ഷഡശീതിസഹസ്രാണി യോജനാനാം നരാധിപ। യമലോകസ്യ ചാധ്വാനമന്തരം മാനുഷസ്യ ച
മനുഷ്യലോകത്തും യമലോകത്തും ഇടയിലുള്ള ദൂരം എണ്പത്താറായിരം യോജനമാണു, രാജാവേ.
ആകാശം തദപാനീയം ഘോരം കാന്താരദര്ശനമ്। ന തത്ര വൃക്ഷച്ഛായാ വാ പാനീനം കേതനാനി ച
ആ വഴി ആകാശംപോലെയും വെള്ളമില്ലാത്തതും ഭയാനകവുമായ മരുഭൂമി പോലെയാണ്; അവിടെ മരങ്ങളുടെ തണലോ വെള്ളം വഹിക്കുന്നവരുടെ വിശ്രമസ്ഥലങ്ങളോ ഇല്ല.
വിശ്രമേദ്യത്ര വൈ ശ്രാന്തഃ പുരുഷോഽധ്വനി കര്ശിതഃ। നീയതേ യമദൂതൈസ്തു യമസ്വാജ്ഞാകരൈര്ബലാത്
അവിടെ യാത്രയില് ക്ഷീണിച്ച മനുഷ്യന് വിശ്രമിക്കാനുള്ള ഇടമില്ല; യമന്റെ ദൂതന്മാര് യമന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവനെ ബലമായി കൊണ്ടുപോകുന്നു.
നരാഃ സ്ത്രിയസ്തഥൈവാന്യേ പൃഥിവ്യാം ജീവസംജ്ഞിതാഃ। ബ്രഹ്മണേഭ്യഃ പ്രദാനാനി നാനാരൂപാണി പാര്ഥിവ
പുരുഷന്മാര്, സ്ത്രീകള്, ഭൂമിയില് ജീവികള് എന്നറിയപ്പെടുന്ന മറ്റുള്ളവര്, രാജാവേ, ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്ക് വിവിധ തരത്തിലുള്ള ദാനങ്ങള് കൊണ്ടുപോകുന്നു.
ഹയാദീനാം പ്രകൃഷ്ടാനി തേഽധ്വാനം യാന്തി വൈ നരാഃ। സന്നിവാര്യാതപം യാനതി ച്ഛത്രേണൈവ ഹി ച്ഛത്രദാഃ
കുതിര മുതലായവ നല്കിയവര് ആ വഴി എളുപ്പത്തില് കടക്കുന്നു; കുട നല്കിയവര് കുട കൊണ്ടു സൂര്യന്റെ ചൂടില് നിന്ന് സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
തൃപ്താശ്ചൈവാന്നദാതാരോ ഹ്യതൃപ്താശ്ചാപ്യനന്നദാഃ। വസ്ത്രിണോ വസ്ത്രദാ യാന്തി അവസ്ത്രാ യാന്ത്യവസ്ത്രദാഃ
ഭക്ഷണം നല്കിയവര് തൃപ്തരായി പോകുന്നു, നല്കാത്തവര് അതൃപ്തരായി; വസ്ത്രം നല്കിയവര് ധരിച്ചവരായി പോകുന്നു, നല്കാത്തവര് വസ്ത്രമില്ലാതെ.
ഹിരണ്യദാഃ സുഖം യാന്തി പുരുഷാസ്ത്വഭ്യലംകൃതാഃ। ഭൂമിദാസ്തുസുഖം യാന്തി സര്വൈഃ കാമൈഃ സുതര്പിതാഃ
സ്വര്ണ്ണം നല്കിയവര് ആഭരണങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് സന്തോഷത്തോടെ യാത്രചെയ്യുന്നു; ഭൂമി നല്കിയവര് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറഞ്ഞ് സന്തോഷത്തോടെ പോകുന്നു.
യാന്തി ചൈവാപരിക്ലിഷ്ടാ നരാ സസ്യപ്രദാവകാഃ। നരാഃ സുഖതരം യാന്തി വിമാനേഷു ഗൃഹപ്രദാഃ
വിളകള് നല്കിയവര് വിഷമമില്ലാതെ യാത്രചെയ്യുന്നു; വീടുകള് നല്കിയവര് സ്വര്ഗീയവിമാനങ്ങളില് ഇരുന്നു കൂടുതല് സന്തോഷത്തോടെ പോകുന്നു.
പാനീയദാ ഹ്യതൃഷിതാഃ പ്രഹൃഷ്ടമനസോ നരാഃ। പന്ഥാനം ദ്യോതയന്തശ്ച യാന്തി ദീപപ്രദാഃ സുഖമ്
വെള്ളം നല്കിയവര് ദാഹമില്ലാതെ സന്തോഷഹൃദയത്തോടെ യാത്രചെയ്യുന്നു; വിളക്ക് നല്കിയവര് വഴി പ്രകാശിപ്പിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ പോകുന്നു.
ഗോപ്രദാസ്തു സുഖം യാന്തി നിര്മുക്താഃ സര്വപാതകൈഃ। വിമാനൈര്ഹംസസംയുക്തൈര്യാന്തി മാസോപവാസിനഃ
പശു നല്കിയവര് എല്ലാ പാപങ്ങളില് നിന്നും മോചിതരായി സന്തോഷത്തോടെ പോകുന്നു; ഒരു മാസം ഉപവസിച്ചവര് ഹംസകള് ചേര്ത്തുവച്ച സ്വര്ഗീയവിമാനങ്ങളില് യാത്രചെയ്യുന്നു.
തഥാ ബര്ഹിപ്രയുക്തൈശ്ച ഷഷ്ഠരാത്രോപവാസിനഃ। ത്രിരാത്രം ക്ഷപതേ യസ്തു ഏകഭക്തേന പാണ്ഡവ
അങ്ങനെ ആറു രാത്രികള് ഉപവസിച്ചവര് പക്ഷികള് ചേര്ത്തുവച്ച വാഹനങ്ങളില് യാത്രചെയ്യുന്നു; പാണ്ഡവാ, മൂന്ന് രാത്രികള് ഒരു നേരം മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിച്ച് ഉപവസിക്കുന്നവനും അതു കടക്കുന്നു.
അന്തരാ ചൈവ നാശ്നാതി തസ്യ ലോകാ ഹ്യനാമയാഃ। പാനീയസ്യ ഗുണാ ദിവ്യാഃ പ്രേതലോകസുഖാവഹാഃ
അവൻ ഇടയ്ക്ക് ഒന്നും കഴിക്കാതിരുന്നാൽ, അവന്റെ ലോകങ്ങൾ സുഖകരവും രോഗരഹിതവുമാകും. അവൻ കുടിക്കുന്ന വെള്ളത്തിന് ദൈവികമായ ഗുണങ്ങളുണ്ട്; അതു പ്രേതലോകത്തിൽ സന്തോഷം നൽകുന്നു.
തത്ര പുഷ്പോദകാ നാമ നദീ തേഷാം വിധീയതേ। ശീതലം സലിലം തത്രപിബന്തി ഹ്യമൃതോപമമ്
അവർക്കായി പുഷ്പോദക എന്നൊരു നദി അവിടെ ഉണ്ടാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവിടെ അവർ അമൃതത്തോളം തണുത്ത വെള്ളം കുടിക്കുന്നു.
യേ ചദൃഷ്കൃതകര്മാണഃ പൂയം തേഷാം വിധീയതേ। ഏവം നദീ മഹാരാജ സര്വകാമപ്രദാ ഹി സാ
ശുദ്ധമായ പ്രവൃത്തികളുള്ളവർക്ക് ശുദ്ധജലം അവിടെ ലഭിക്കും. മഹാരാജാവേ, ആ നദി എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നതാണു.
തസ്മാത്ത്വമപി രാജേന്ദ്ര പൂജയൈനാന്യഥാവിധി। അധ്വനിം ക്ഷീണഗാത്രശ്ച പഥി പാംശുസമന്വിതഃ
അതുകൊണ്ട്, രാജാധിരാജാവേ, നീയും ശരിയായ രീതിയിൽ അവരെ ആദരിക്കണം. ദേഹശ്രമം അനുഭവിച്ച് പാതയിൽ പൊടിയോടെ കയറിയവരെ.
പൃച്ഛതേ ഹ്യന്നദാതാരം ഗൃഹമായാതി ചാശയാ। തം പൂജയാഥ യത്നേന സോഽതിഥിര്ബ്രാഹ്യണശ്ച സഃ
അവൻ അന്നദാനിയെ അന്വേഷിച്ച് പ്രതീക്ഷയോടെ വീട്ടിൽ എത്തുന്നു. അതുകൊണ്ട്, അവനെ ഉത്സാഹത്തോടെ ആദരിക്കണം; കാരണം അവൻ അതിഥിയും ബ്രാഹ്മണനുമാണ്.
തം യാന്തമനുഗച്ഛന്തി ദേവാഃ സര്വേ സവാസവാഃ। തസ്മിന്സംപൂജിതേ പ്രീതാ നിരാശാ യാന്ത്യപൂജിതേ
അവൻ പോകുമ്പോൾ എല്ലാ ദേവതകളും ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം അവനെ അനുഗമിക്കുന്നു. അവനെ ആദരിച്ചാൽ അവർ സന്തോഷത്തോടെ പോകുന്നു; ആദരിക്കാതിരുന്നാൽ നിരാശരായി വിട്ടുപോകുന്നു.
തസ്മാത്ത്വമപി രാജേന്ദ്ര പൂജയൈനം യഥാവിധി। ഏതത്തേ ശതശഃ പ്രോക്തം കിം ഭൂയഃ ശ്രോതുമിച്ഛസി
അതുകൊണ്ട്, രാജാധിരാജാവേ, നീയും ശരിയായ രീതിയിൽ അവനെ ആദരിക്കണം. ഇതു നൂറുകണക്കിന് തവണ നിന്നോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; ഇനി എന്താണ് കേൾക്കാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
പുനഃ പുനരഹം ശ്രോതും കഥാം ധര്മസമാശ്രയാമ്। പുണ്യാമിച്ഛാമി ധര്മജ്ഞ കഥ്യമാനാം ത്വയാ വിഭോ
ധർമ്മത്തിൽ ആധാരമിട്ടുള്ള കഥകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ. നീ പറയുന്ന പുണ്യകഥകൾ ഞാൻ ആസക്തിയോടെ കേൾക്കുന്നു.
ധര്മാന്തരം പ്രതി കഥാം കഥ്യമാനാം മയാ നൃപ। സര്വപാപഹരാം നിത്യം ശൃണുഷ്വാവഹിതോ മമ
രാജാവേ, ഇനി ഞാൻ മറ്റൊരു ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കഥ പറയുന്നു. അതു എല്ലാപാപങ്ങളും അകറ്റുന്നതാണ്; നീ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കണം.
കപിലായാം തു ദത്തായാം യത്ഫലംജ്യേഷ്ഠപുഷ്കരേ। തത്ഫലംഭരതശ്രേഷ്ഠ വിപ്രാണാം പാദധാവനേ
ജ്യേഷ്ഠപുഷ്കരത്തിൽ കപില പശു ദാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം, ഭാരതശ്രേഷ്ഠനേ, ബ്രാഹ്മണരുടെ കാലുകൾ കഴുകുന്നതിൽ ലഭിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
ദ്വിജപാദോദകക്ലിന്നാ യാവത്തിഷ്ഠതി മേദിനീ। താവത്പുഷ്കരപര്ണേന പിബന്തി പിതരോ ജലമ്
ദ്വിജന്മാരുടെ കാലിലെ വെള്ളം ഭൂമിയിൽ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, പിതാക്കന്മാർ പുഷ്കരപത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം കുടിക്കുന്നു.
സ്വാഗതേനാഗ്നയസ്തൃപ്താ ആസനേന ശതക്രതുഃ। പിതരഃ പാദശൌചേന അന്നാദ്യേന പ്രജാപതിഃ
സ്വാഗതംകൊണ്ട് അഗ്നികൾ തൃപ്തരാകും; ഇരിപ്പിടംകൊണ്ട് ഇന്ദ്രൻ സന്തോഷിക്കും; കാലുകൾ കഴുകുന്നതിൽ പിതാക്കന്മാർ സന്തോഷിക്കും; അന്നംകൊണ്ട് പ്രജാപതി തൃപ്തനാകും.
യാവദ്വത്സസ്യ പാദൌ ദ്വൌ ശിരശ്ചൈവ പ്രദൃശ്യതേ। തസ്മിന്കാലേ പ്രദാതവ്യാ പ്രയതേനാന്തരാത്മനാ
കിടാവിന്റെ രണ്ടു കാലുകളും തലയും കാണുന്നിടത്തോളം, ആ സമയത്ത് മനസ്സിൽ ഉത്സാഹത്തോടെ ദാനം ചെയ്യണം.
അന്തരിക്ഷഗതോ വത്സോ യാവദ്യോന്യാം പ്രദൃശ്യതേ। താവദ്ഗൌഃ പൃഥിവീ ജ്ഞേയാ യാവദ്ഗര്ഭം ന മുഞ്ചതി
കിടാവ് ഗർഭത്തിൽ കാണുന്നിടത്തോളം, ആ പശു ഭൂമിയിലേത് എന്ന് അറിയണം; കിടാവ് പുറത്തുവരുന്നതുവരെ അങ്ങനെ തന്നെ.