നഗരാണി സമൃദ്ധാനി ഘേടാഞ്ജനപദാംസ്തഥാ। പ്രജാപാലനദക്ഷാംശ്ച നരേന്ദ്രാന്ധര്മചാരിണഃ
അവൻ സമൃദ്ധമായ നഗരങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളും ജനപദങ്ങളും, ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാൻ കഴിവുള്ള ധർമ്മനിഷ്ഠരായ രാജാക്കളെയും കണ്ടു.
ഉദപാനം പ്രപാ വാപീ തടാകാനി സരാംസി ച। നാനാബ്രഹ്രഹ്മസമാചാരൈഃ സേവിതാനി ദ്വിജോതതമൈഃ
കിണറുകൾ, വെള്ളം കുടിക്കാൻ ഉള്ളിടങ്ങൾ, കുളങ്ങൾ, തടാകങ്ങൾ, സരോവരങ്ങൾ എന്നിവയും, വിവിധ ബ്രാഹ്മണാചാരങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്ന മഹാനായ ദ്വിജന്മാർ അവിടെയെല്ലാം എത്തുന്നതും അവൻ കണ്ടു.
തതോഽവതീര്യ രമ്യായാം പൃഥ്വ്യാം രാജഞ്ഛതക്രതുഃ। തത്ര രമ്യേ ശിവേ ദേശേ ബഹുവൃക്ഷസമാകുലേ
ശതക്രതുൻ, ദേവരാജാവായ ഇന്ദ്രൻ, അതിനുശേഷം മനോഹരമായ ഭൂമിയിൽ, മനോഹരവും ശുഭവുമായ, അനേകം മരങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ പ്രദേശത്ത് ഇറങ്ങി.
പൂര്വസ്യാം ദിശി രമ്യായാം സമുദ്രാഭ്യാശതോ നൃപ। തത്രാശ്രമപദം രമ്യം മൃഗദ്വിജനിഷേവിതമ്। തത്രാശ്രമപദേ രമ്യേ ബകം പശ്യതി ദേവരാട്
കിഴക്കേ ദിശയിൽ, സമുദ്രത്തിന് സമീപം, രാജാവേ, മനോഹരമായ ഒരു ആശ്രമം ഉണ്ടായിരുന്നു; മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും അവിടെ വസിച്ചിരുന്നു. ആ മനോഹരമായ ആശ്രമത്തിൽ ദേവരാജാവായ ഇന്ദ്രൻ ബകനെ കണ്ടു.
ബകസ്തു ദൃഷ്ട്വാ ദേവേന്ദ്രം ദൃഢം പ്രീതമനാഽഭവത്। പാദ്യാസനാര്ഥദാനേന ഫലമൂലൈരഥാര്ചയത്
ബകൻ ഇന്ദ്രനെ കണ്ടപ്പോൾ അവന്റെ മനസ്സിൽ ഉറച്ച സന്തോഷം നിറഞ്ഞു; അവൻ ഇന്ദ്രനെ പാദ്യവും ആസനവും ഫലമൂലങ്ങളും നൽകി ആദരിച്ചു.
സുഖോപവിഷ്ടോ വരദസ്തതസ്തു ബലസൂദനഃ। തതഃ പ്രശ്നം ബകം ദേവം ഉവാച ത്രിദശേശ്വരഃ
സുഖമായി ഇരുന്നശേഷം, വരദായകനായ, ബലനെ സംഹരിച്ച ദേവരാജാവായ ഇന്ദ്രൻ ബകനോടു ചോദ്യം ചെയ്തു.
ശതം വര്ഷസഹസ്രാണി മുനേ ജാതസ്യ തേഽനഘ। സമാഖ്യാഹി മമ ബ്രഹ്മന്കിം ദുഃഖം ചിരജീവിനാമ്
മുനിവേ, പാപരഹിതനായവനേ, നിനക്ക് ജനിച്ചിട്ട് ഒരു ലക്ഷം വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു; ദീർഘായുസ്സുള്ളവർക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന ദുഃഖം എന്താണെന്ന് എനിക്ക് പറയൂ.
അപ്രിയൈഃ സഹ സംവാസഃ പ്രിയൈശ്ചാപി വിനാഭവഃ। അസദ്ഭിഃ സംപ്രയോഗശ്ച തദ്ദുഃഖം ചിരജീവിനാമ്
ഇഷ്ടമില്ലാത്തവരോടൊപ്പം കഴിയേണ്ടി വരികയും, പ്രിയപ്പെട്ടവരിൽ നിന്ന് വേർപിരിയേണ്ടി വരികയും, ദുഷ്ടന്മാരുമായി കൂട്ടുകൂടേണ്ടി വരികയും — ഇതൊക്കെയാണ് ദീർഘായുസ്സുള്ളവരുടെ ദുഃഖം.
പുത്രദാരവിനാശോഽത്ര ജ്ഞാതീനാം സുഹൃദാമപി। പരേഷ്വായത്തതാ കൃച്ഛ്രം കിംനു ദുഃഖതരം തതഃ
മകനെയും ഭാര്യയെയും ബന്ധുക്കളെയും സുഹൃത്തുകളെയും നഷ്ടപ്പെടുകയും, മറ്റുള്ളവരുടെ ദയയ്ക്ക് അധീനരാവുകയും ചെയ്യുന്നത് വലിയ കഷ്ടമാണ്. അതിനേക്കാൾ വേദനയുള്ളത് എന്താണ്?
നാന്യദ്ദുഃഖതരം കിംചില്ലോകേഷു പ്രതിഭാതി മേ। അര്ഥൈര്വിഹീനഃ പുരുഷഃ ഏരൈഃ സംപരിഭൂയതേ
ലോകത്തിൽ ഇതിനേക്കാൾ വേദനയുള്ളത് ഒന്നുമില്ലെന്ന് എനിക്ക് തോന്നുന്നു: ധനം ഇല്ലാത്തവനെ മറ്റുള്ളവർ അവഹേളിക്കുന്നു.
അകുലാനാം കുലേ ഭാവം കുലീനാനാം കുലക്ഷയമ്। സംയോഗം വിപ്രയോഗം ച പശ്യന്തി ചിരജീവിനഃ
ദീർഘകാലം ജീവിക്കുന്നവർ കാണുന്നത്: താഴ്ന്ന കുടുംബങ്ങളിൽ ജനിച്ചവരിൽ ചിലർ ഉന്നത കുടുംബങ്ങളിൽ എത്തുകയും, ഉന്നത കുടുംബങ്ങൾ തകർന്നുപോകുകയും, ചിലർ ചേർന്ന് ജീവിക്കുകയും, ചിലർ വേർപിരിയുകയും ചെയ്യുന്നത്.
അപിപ്രത്യക്ഷമേവൈതത്തവ ദേഘ ശതക്രതോ। അകുലാനാം സമൃദ്ധാനാം കഥം കുലവിപര്യയഃ
ശതക്രതുവേ, ഇതെല്ലാം നിന്റെ കണ്ണിന് മുന്നിൽ തന്നെ നടക്കുന്നത് കാണാം. സമ്പന്നരും ദരിദ്രരുമായ കുടുംബങ്ങളിൽ ഇങ്ങനെ മാറ്റങ്ങൾ വരുന്നത് എങ്ങനെ?
ദേവദാനവഗന്ധര്വമനുഷ്യോരഗരാക്ഷസാഃ। പ്രാപ്നുവന്തി വിപര്യാസം കിംനു ദുഃഖതരം തതഃ
ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും ഗന്ധർവന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും പാമ്പുകൾക്കും രാക്ഷസന്മാർക്കും പോലും ഇങ്ങനെ മാറ്റങ്ങൾ അനുഭവപ്പെടുന്നു. അതിനേക്കാൾ വേദനയുള്ളത് എന്താണ്?
കുലേ ജാതാശ് ക്ലിശ്യന്തേ ദൌഷ്കുലേയവശാനുഗാഃ। ആഢ്യൈര്ദരിദ്രാഽവമതാഃ കിംനു ദുഃഖതരം തതഃ
ഉന്നത കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചവരും താഴ്ന്ന ബന്ധുക്കളുടെ അധികാരത്തിൽ പെടുമ്പോൾ കഷ്ടപ്പെടുന്നു; ദരിദ്രരെ സമ്പന്നർ അവഹേളിക്കുന്നു. അതിനേക്കാൾ വേദനയുള്ളത് എന്താണ്?
ലോകേ വൈധര്മ്യമേതത്തു ദൃശ്തേ ബഹുവിസ്തരമ്। ഹീനജ്ഞാനാശ്ച ഹൃഷ്യന്തേ ക്ലിശ്യന്തേ പ്രാജ്ഞകോവിദാഃ। ബഹുദുഃഖപരിക്ലേശം മാനുഷ്യമിഹ ദൃശ്യതേ
ലോകത്തിൽ ഈ വൈരുദ്ധ്യം വ്യാപകമായി കാണാം: അജ്ഞാനികൾ സന്തോഷിക്കുന്നു, ജ്ഞാനികളും പണ്ഡിതരും ദുഃഖിക്കുന്നു. മനുഷ്യജീവിതം അനേകം കഷ്ടങ്ങളും വേദനകളും നിറഞ്ഞതാണ്.
പുനരേവ മഹാഭാഗ ദേവര്ഷിഗണസേവിത। സമാഖ്യാഹി മമ ബ്രഹ്മന്കിം സുഖം ചിരജീവിനാമ്
ദൈവമുനികളാൽ സേവിക്കപ്പെടുന്ന മഹാഭാഗവനെ, ബ്രഹ്മനേ, ദീർഘായുസുള്ളവർക്ക് എന്താണ് സുഖം എന്ന് വീണ്ടും എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരണമേ.
അഷ്ടമേ ദ്വാദശേ വാഽപി ശാകം യഃ പചതേ ഗൃഹേ। കുമിത്രാണ്യനപാശ്രിത് കിം വൈ സുഖതരം തതഃ
പകലിന്റെ എട്ടാം ഭാഗത്തോ പന്ത്രണ്ടാം ഭാഗത്തോ വീട്ടിൽ തന്നെ ചെടിവർഗ്ഗം പാകം ചെയ്ത്, കപടസുഹൃത്തുക്കളിൽ ആശ്രയിക്കാതെ ജീവിക്കുന്നവന് അതിനേക്കാൾ വലിയ സുഖം എന്താണ്?
യത്രാഹാനി ന ഗണ്യന്തേ നൈനമാഹുര്മഹാശനമ്। അപി ശാകം പചാനസ്യ സുഖം വൈ മഘവന്ഗൃഹേ
അവിടെ ദിവസങ്ങൾ എണ്ണപ്പെടുന്നില്ല, ആരും അവനെ വലിയ ഭക്ഷകനെന്ന് വിളിക്കുന്നില്ല, ചെടിവർഗ്ഗം മാത്രം പാകം ചെയ്താലും വീട്ടിൽ സന്തോഷം അനുഭവപ്പെടുന്നു, മഘവൻ.
ആര്ജിതം സ്വേന വീര്യേണ നാപ്യപാശ്രിത്യ കംചന। ഫലശാകമപി ശ്രേയോ ഭോക്തും ഹ്യകൃപണം ഗൃഹേ
സ്വന്തം പരിശ്രമത്തിലൂടെ സമ്പാദിച്ച ഫലം, ചെടിവർഗ്ഗം പോലും, മറ്റാരിലും ആശ്രയിക്കാതെ, കനിവില്ലാതെ വീട്ടിൽ തന്നെ കഴിക്കുന്നത് ഏറ്റവും നല്ലതാണ്.
പരസ്യ തു ഗൃഹേ ഭോക്തുഃ പരിഭൂതസ് നിത്യശഃ। സുമൃഷ്ടമപി ന ശ്രേയോ വികല്പോഽയമതഃ സതാമ്
മറ്റൊരാളുടെ വീട്ടിൽ ഭക്ഷണം കഴിച്ച് നിരന്തരം അവഹേളിക്കപ്പെടുന്നവന്, ഏറ്റവും രുചികരമായ ഭക്ഷണവും നല്ലതല്ല. ഇതാണ് സത്പുരുഷന്മാരുടെ തീരുമാനമെന്ന് പറയാം.
ശ്വവദ്ധി ലോലുപോ യസ്തു പരാന്നം ഭോക്തുമിച്ഛതി। ധിഗസ്തു തസ്യ തദ്ഭുക്തം കൃപണസ് ദുരാത്മനഃ
മറ്റുള്ളവരുടെ ഭക്ഷണം ആഗ്രഹിച്ച് അതിനെക്കുറിച്ച് ആസക്തിയോടെ ചിന്തിക്കുന്നവൻ നായപോലെയാണ്. അത്തരക്കാരൻ കഴിക്കുന്നതിൽ ലജ്ജിക്കേണ്ടതാണ്.
യോ ദത്ത്വാഽതിഥിഭൃത്യേഭ്യഃ പിതൃഭ്യശ്ച ദ്വിജോത്തമഃ। ശിഷ്ടാന്യന്നാനി യോ ഭുങ്ക്തേ കിം വൈ സുഖതരം തതഃ
അതിഥികൾക്കും ഭൃത്യന്മാർക്കും പിതാക്കന്മാർക്കും ദ്വിജന്മാർക്കും ഭക്ഷണം നൽകി ശേഷമുള്ളത് കഴിക്കുന്നവന് അതിനേക്കാൾ വലിയ സന്തോഷം എന്താണ്?
അതോ മൃഷ്ടതരം നാന്യത്പൂതം കിംചിതച്ഛതക്രതോ। ദത്ത്വാ യസ്ത്വതിഥിഭ്യോഽന്നം ഭുങ്ക്തേ തേനൈവ നിത്യശഃ
ശതക്രതുവേ, അതിഥികൾക്ക് അന്നം നൽകി പിന്നെ അതു തന്നെ കഴിക്കുന്നവനേക്കാൾ വിശുദ്ധവും ഉത്തമവുമായത് ഒന്നുമില്ല.
താവതാം ഗോസഹസ്രാണാം ഫലം പ്രാപ്നോതി ദായകഃ। യദേനോ യൌവനകൃതംതത്സര്വം നശ്യതേ ധ്രുവമ്
അന്നദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ആയിരക്കണക്കിന് പശുക്കളുടെ ഫലം നേടുന്നു; യൗവനത്തിൽ ചെയ്ത പാപങ്ങൾ എല്ലാം തീർച്ചയായും നശിക്കുന്നു.
രസദക്ഷിണസ് ഭുക്തസ് ദ്വിജസ്യ തു കരേ ഗതമ്। യദ്വാരി വാരിണാ സിഞ്ചേത്തദ്ധ്യേനസ്തരതേ ക്ഷണാത്
ദ്വിജനു നൽകിയ അന്നം, അല്ലെങ്കിൽ അവന്റെ കൈയിൽ വെള്ളം ഒഴിച്ചതും, പാപം ഉടൻ തന്നെ നീക്കം ചെയ്യുന്നു, വെള്ളം മലിനത നീക്കുന്നതുപോലെ.
ഏതാശ്ചാന്യാശ്ച വൈ ബഹ്വീഃ കഥയിത്വാ കഥാഃ ശുഭാഃ। ബകേന സഹ ദേവേന്ദ്ര ആപൃച്ഛ്യ ത്രിദിവം ഗതഃ
ഇവയും മറ്റു അനേകം ശുഭമായ കഥകളും പറഞ്ഞശേഷം, ഇന്ദ്രൻ ബകനോട് വിടപറഞ്ഞ് സ്വർഗത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു.
ബ്രവീതു ഭഗവാന്സമയമിതി
"നിങ്ങൾ പറയുന്ന സന്ധി എന്താണെന്ന് വ്യക്തമാക്കൂ," എന്ന് രാജാവ് പറഞ്ഞു.
വിദ്വേഷണം പരമം ജീവലോകേ കുര്യാന്നരഃ പാര്ഥിവ യാച്യമാനഃ। തം ത്വാം പൃച്ഛാമി കഥം തു രാജ- ന്ദദ്യാദ്വാന്ദയിതം ച മേഽദ്യ
"ജീവജാലങ്ങളിൽ പരമമായ ദോഷം വൈരമാണ്; രാജാവായാൽ ആരെങ്കിലും ചോദിച്ചാൽ അങ്ങനെ ദ്വേഷം ഉണ്ടാക്കരുത്. അതിനാൽ, രാജാവേ, എങ്ങനെ ദാനം ചെയ്യണം, എങ്ങനെ ഞാൻ ഇന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നതു സ്വീകരിക്കണം എന്ന് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു."
നചാനുകീര്തയേ ദദ്യ ദത്ത്വാ അയാച്യമര്ഥം ന ച സംശൃണോമി। പ്രാപ്യമര്ഥം ച സംശ്രുത്യ തം ചാപി ദത്ത്വാ സുസുഖീ ഭവാമി
"ദാനം ചെയ്തതിനു ഞാൻ പ്രശംസിക്കാറില്ല, ചോദിക്കാത്തതും ഞാൻ തരാറില്ല, അത്തരം അപേക്ഷകൾ ഞാൻ കേൾക്കാറുമില്ല. നേടാൻ കഴിയുന്നതാണെങ്കിൽ മാത്രം വാഗ്ദാനം ചെയ്യും; അതു നൽകി കഴിഞ്ഞാൽ ഞാൻ മനസ്സിൽ സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു."
ഇദമന്യച്ഛ്രൂതാം യയാതിര്നാഹുഷോ രാജാ രാജ്യസ്ഥഃ പൌരജനാവൃത ആസാംചക്രേ ।। ഗുര്വര്ഥീ ബ്രാഹ്മണ ഉപേത്യാബ്രവീത് ഭോ രാജന്ഗുര്വര്ഥം ഭിക്ഷേയം സമയാദിതി രാജോവാച
ഇനി മറ്റൊരു കഥയും കേൾക്കൂ. നഹുഷന്റെ മകൻ യയാതി രാജാവായി ഭരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ജനങ്ങൾ ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരുന്നപ്പോൾ, ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ഗുരുവിനായി എന്തോ ആവശ്യമായിട്ട് രാജാവിനോടു വന്നു പറഞ്ഞു: "രാജാവേ, ഗുരുവിന്റെ കാര്യത്തിന് ഞാൻ ഭിക്ഷയെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഞാനാവശ്യപ്പെടുന്നതു നിങ്ങൾ സമ്മതിച്ച പ്രകാരം ദയവായി തരണമെന്നു." രാജാവ് ഉത്തരം പറഞ്ഞു: