കൃതാന്തവിധിസംയുക്തഃ സ ജന്തുര്ലക്ഷണൈഃ ശുഭൈഃ। അശുഭൈര്വാ നിരാദാനോ ലക്ഷ്യതേ ജ്ഞാനദൃഷ്ടിഭിഃ
മരണത്തിന്റെ നിയമം അനുസരിച്ച് ജീവി, നല്ലതോ മോശമോ ആയ ലക്ഷണങ്ങളോടെ, ജ്ഞാനമുള്ളവർക്ക് തിരിച്ചറിയാവുന്നതാണ്.
ഏഷാ താവദബുദ്ധീനാം ഗതിരുക്താ യുധിഷ്ഠിര। അതഃ പരം ജ്ഞാനവതാം നിബോധ ഗതിമുത്തമാമ്
യുധിഷ്ഠിരാ, ബുദ്ധിയില്ലാത്തവർക്കുള്ള മാർഗം ഇതാണ്. ഇനി ജ്ഞാനമുള്ളവർക്കുള്ള ഉത്തമമായ മാർഗം ഞാൻ പറയുന്നു, ശ്രദ്ധിക്കൂ.
മനുഷ്യാസ്തപ്തതപസഃ സര്വാഗമപരായണാഃ। സ്ഥിരവ്രതാഃ സത്യപരാ ഗുരുശുശ്രൂഷണേ രതാഃ
തീവ്രമായ തപസ്സിൽ ലീനരായ, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും വിശ്വാസമുള്ള, ഉറച്ച വ്രതങ്ങൾ പാലിക്കുന്ന, സത്യത്തിൽ അർപ്പിതരായ, ഗുരുസേവനത്തിൽ ആസ്വാദനമുള്ള പുരുഷന്മാർ,
സുശീലാഃ ശുക്ലജാതീയാഃ ക്ഷാന്താ ദാന്താഃ സുതേജസഃ। ശുചിയോന്യന്തരഗതാഃ പ്രായശഃ ശുഭലക്ഷണാഃ
നല്ല സ്വഭാവമുള്ളവർ, ശുദ്ധമായ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവർ, ക്ഷമയുള്ളവർ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നവർ, വലിയ ശക്തിയുള്ളവർ, ഭൂരിഭാഗവും ശുദ്ധഗർഭത്തിൽ ജനിച്ചവർ, നല്ല ലക്ഷണങ്ങളുള്ളവർ,
ജിതേനദ്രിയത്വാദ്വശിനഃ സത്കൃത്യാന്മന്ദരാഗിണഃ। അല്പാബാധപരിത്രാസാ ഭവന്തി നിരുപദ്രവാഃ
ആസക്തിയെ ജയിച്ചതിനാൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നവർ, മറ്റുള്ളവരെ ആദരിക്കുന്നവർ, അമിതമായ ആസക്തിയില്ലാത്തവർ, അല്പം മാത്രം ദുഃഖവും ഭയവും അനുഭവിക്കുന്നവർ, പ്രശ്നങ്ങളില്ലാതെ ജീവിക്കുന്നവർ,
ച്യവന്തം ജായമാനം ച ഗര്ഭസ്യം ചൈവ സര്വശഃ। സ്വമാത്മാനം പരം ചൈവ ബുധ്യന്തേ ജ്ഞാനചക്ഷുഷഃ
ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയുള്ളവർ, ആത്മാവിന്റെ പുറപ്പെടലും ജനനവും ഗർഭാവസ്ഥയും, തങ്ങളുടേയും മറ്റുള്ളവരുടേയും, എല്ലായ്പ്പോഴും വ്യക്തമായി കാണുന്നു.
ഋഷയസ്തേ മഹാത്മാനഃ പ്രത്യക്ഷാഗമബുദ്ധയഃ। കര്മഭൂമിമിമാം പ്രാപ്യ പുനര്യാന്തി സുരാലയമ്। `കൃത്വാ ശുഭാനി കര്മാണി ജ്ഞാനേന ഭരതര്ഷഭ
പ്രത്യക്ഷവും ശാസ്ത്രജ്ഞാനവുമുള്ള മഹാത്മാക്കളായ ഋഷിമാർ, ഈ കർമ്മഭൂമിയിൽ നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തു, ജ്ഞാനത്താൽ, ദേവലോകത്തിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തുന്നു, ഭാരതശ്രേഷ്ഠ.
കിംചിദ്ദൈവാദ്ധഠാത്കിംചിത്കിംചിദേവ സ്വകര്മഭിഃ। പ്രാപ്നുവന്തി നരാ രാജന്മാ തേഽസ്ത്വന്യാവിചാരണാ
ചിലർ ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ, ചിലർ പരിശ്രമത്താൽ, ചിലർ സ്വന്തം കർമ്മഫലത്താൽ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു; രാജാവേ, ഇതിൽ കൂടുതൽ ആലോചന ആവശ്യമില്ല.
ഇമാമത്രോപമാം ചാപി നിബോധ വദതാംവര। മനുഷ്യലോകേ യച്ഛ്രേയഃ പരംമന്യേ യുധിഷ്ഠിര
വാക്കിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവാ, ഇനി ഒരു ഉപമയും കേൾക്കൂ; മനുഷ്യലോകത്തിൽ ചിലർ ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്ന് കരുതുന്നതിനെ മറ്റുള്ളവർ പരമശ്രേയസ് എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു, യുധിഷ്ഠിരാ.
ഇഹൈവൈകസ്യ നാമുത്ര അമുത്രൈകസ്യ നോ ഇഹ। ഇഹ ചാമുത്ര ചൈകസ് നാമുത്രൈകസ്യ നോ ഇഹ
ഒരാളിന് ഈ ലോകം മാത്രമാണ്, പരലോകം ഇല്ല; മറ്റൊരാളിന് പരലോകം മാത്രം, ഈ ലോകം ഇല്ല; ചിലർക്കു ഇരുവരും ഉണ്ട്; മറ്റൊരാളിന് രണ്ടും ഇല്ല.
ധനാനി യേഷാം വിപുലാനി സന്തി നിത്യംരമന്തേ സുവിഭൂഷിതാങ്ഗാഃ। തേഷാമയം ശത്രുവരഘ്നലോകോ നാസൌ സദാ ഗ്രാമ്യസുഖേ രതാനാമ്
വളരെ ധനസമ്പത്തുള്ളവർ, എപ്പോഴും ആനന്ദിക്കുന്നവർ, മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ചവർ—ഇവർക്കാണ് ഈ ലോകം, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്ന ലോകം; എന്നാൽ, എപ്പോഴും ഇഹലൗകികസുഖത്തിൽ ആസ്വാദിക്കുന്നവർക്കു അത് ഇല്ല.
യേ യോഗയുക്താസ്തപസി പ്രസക്താഃ സ്വാധ്യായശീലാ ജരയന്തി ദേഹാന്। ജിതേന്ദ്രിയാ ഭൂതഹിതേ നിവിഷ്ടാ സ്തേഷാമസൌ നായമരിഘ്നലോകഃ
യോഗത്തിൽ ലീനരായ, തപസ്സിൽ ആസ്വാദിക്കുന്ന, സ്വാധ്യായത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട് ശരീരം ക്ഷയിപ്പിക്കുന്ന, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ച, സകലഭൂതങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർക്ക്, ആ ലോകം മാത്രമാണ്; ഈ ലോകം അല്ല.
യേ ധര്മമേവ പ്രഥമം ചരന്തി ധര്മേണ ലബ്ധ്വാ ച ധനാനി കാലേ। ദാരാനവാപ്യ ക്രതുഭിര്യജന്തേ തേഷാമയം ചൈവ പരശ്ച ലോകഃ
ആദ്യം ധർമ്മം ആചരിക്കുന്നവർ, സമയത്തിൽ ധർമ്മത്തിലൂടെ ധനം സമ്പാദിക്കുന്നവർ, ഭാര്യയെ പ്രാപിച്ച് യാഗങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവർ—ഇവർക്കാണ് ഈ ലോകവും പരലോകവും.
യേ നൈവ വിദ്യാം ന തപോ ന ദാനം ന ചാപി മൂഢാഃ പ്രജനേ യതന്തേ। ന ചാപിഗച്ഛന്തി ശുഭാന്യഭാഗ്യാ- സ്തേഷാമയം ചൈവ പരശ്ച നാസ്തി
വിദ്യയിലോ തപസ്സിലോ ദാനത്തിലോ ഏർപ്പെടാത്തവർ, ജനങ്ങളിൽ ശ്രമിക്കാത്തവരും, ദുർഭാഗ്യത്താൽ നല്ലതൊന്നും നേടാത്തവർക്കും ഈ ലോകവും പരലോകവും ഇല്ല.
സര്വേ ഭവന്തസ്ത്വതിവീര്യസത്വാ ദിവ്യൌജസഃ സംഹനനോപപന്നാഃ। ലോകാദമുഷ്മാദവനിം പ്രപന്നാഃ സ്വധീതവിദ്യാഃ സുരകാര്യഹേതോഃ
നിങ്ങളൊക്കെയും അത്യന്തം ശക്തിയും ധൈര്യവും ഉള്ളവർ, ദൈവിക ശക്തിയാൽ സമ്പന്നരായി, ദൃഢമായ ശരീരങ്ങളോടുകൂടി, ഈ ഭൂമിയിൽക്ക് മറ്റുലോകങ്ങളിൽ നിന്ന് വന്നു, ദൈവങ്ങളുടെ കാര്യത്തിനായി ശാസ്ത്രജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവരാണ്.
കൃത്വൈവ കര്മാണഇ മഹാന്തി ശൂരാ- സ്തപോദമാചാരവിഹാരശീലാഃ। ദേവാനൃഷീന്പ്രേതഗതാംസച് സര്വാ- ന്സംതര്പയിത്വാ വിധിനാ പരേണ
നിങ്ങൾ വീരന്മാർ മഹത്തായ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്തു, തപസ്സിലും ദാനത്തിലും സദാചാരത്തിലും സ്ഥിരത പുലർത്തി, ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും പിതൃപുരുഷന്മാരെയും ഉത്തമമായ രീതിയിൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
സ്വര്ഗം പരം പുണ്യകൃതാം നിവാസം ക്രമേണ സംപ്രാപ്സ്യഥ കര്മഭിഃ സ്വൈഃ। മാഭൂദ്വിശങ്കാ തവ കൌരവേന്ദ്ര ദൃഷ്ട്വാഽഽത്മനഃ ക്ലേശമിമം സുഖാര്ഥമ്
നിങ്ങളുടെ തന്നെ സത്കർമ്മങ്ങൾ കൊണ്ട്, നിങ്ങൾക്ക് ക്രമമായി പുണ്യവാന്മാരുടെ പരമസ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കും; കുരുവംശാധിപതിയായ രാജാവേ, ഈ കഷ്ടപ്പാട് സഹിച്ചുകൊണ്ട് സന്തോഷത്തിനായി ശ്രമിക്കുന്നതിനെ കണ്ടു സംശയം വേണ്ട.
മാര്കണ്ഡേയം മഹാത്മാനമൂചുഃ പാണ്ഡുസുതാസ്തദാ। മാഹാത്മ്യം ദ്വിജമുഖ്യാനാം ശ്രോതുമിച്ഛാമ കഥ്യതാമ്
അന്നപ്പോൾ പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാർ മഹാത്മാവായ മാർകണ്ടേയനോടു പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ പ്രധാനരായവരുടെ മഹത്വം ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി അതു പറയൂ.'
ഏവമുക്തഃ സ ഭഗവാന്മാര്കണ്ഡേയോ മഹാതപാഃ। ഉവാച സുമഹാതേജാഃ സര്വശാസ്ത്രവിശാരദഃ
അങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, മഹത്തായ തപസ്സുള്ള, അതിവിശാലമായ തേജസ്സും എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യവും ഉള്ള മാർകണ്ടേയൻ മഹർഷി സംസാരിച്ചു.
ഹേഹയാനാം കുലകരോ രാജാ പരപുരംജയഃ। കുമാരോ രൂപസംപനനോ മൃഗയാം വ്യചരദ്ബലീ
ഹേഹയ വംശത്തിന്റെ സ്ഥാപകനായ രാജാവും, ശത്രുനഗരങ്ങൾ ജയിച്ചവനും, സൗന്ദര്യവും ബലവും ഉള്ള രാജകുമാരനും, ഒരിക്കൽ കാട്ടിൽ വേട്ടയാടാൻ പോയി.
ചരമാണസ്തു സോഽരണ്യേ തൃണവീരുത്സമാവൃതേ। കൃഷ്ണാജിനോത്തരാസങ്ഗം ദദര്ശ മുനിമന്തികേ
അവൻ പുല്ലും ചെറുപലകകളും നിറഞ്ഞ കാട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, കൃഷ്ണമൃഗത്വച്ച ധരിച്ചിരുന്ന ഒരു മുനിയെ സമീപത്ത് കണ്ടു.
സ തേന ഹിംസിതോഽരണ്യേ മന്യമാനേന വൈ മൃഗമ്। വ്യഥിതഃ കര്മ തത്കൃത്വാ ശോകോപഹതചേതനഃ
അവിടെ, അവൻ ആ മുനിയെ ഒരു മൃഗം എന്ന് കരുതി, കാട്ടിൽ അവനെ ദുഃഖിപ്പിച്ചു; ആ പ്രവൃത്തി ചെയ്തതിനു ശേഷം, വലിയ ദുഃഖത്തിൽ ആകുലനായി മനസ്സിൽ വിഷാദം നിറഞ്ഞു.
ജഗാമ ഹേഹയാനാം വൈ സകാശം പ്രഥിതാത്മനാമ്। രാജ്ഞാം രാജീവനേത്രോസൌ കുമാരഃ പൃഥിവീപതേ
കുമാരൻ, താമരപ്പൂവുപോലെയുള്ള കണ്ണുകളോടെ, മഹത്വം നേടിയ ഹേഹയ രാജാക്കന്മാരുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു, ഭൂമിയുടെ അധിപനേ.
തേഷാം ച തദ്യഥാവൃത്തം കഥയാമാസ വൈ തദാ। `സ കുമാരോ മഹീപാലോ ഹേഹയാനാം മഹീഭൃതാമ്
അപ്പോൾ ആ രാജകുമാരൻ, ഹേഹയ വംശത്തിലെ ഭൂപതി, സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം അവരോട് യഥാർത്ഥത്തിൽ പറഞ്ഞു.
തം ചാപി ഹിംസിതം താത മുനിം മൂലഫലാശിനമ്। ശ്രുത്വാ ദൃഷ്ട്വാ ച തേ തത്ര ബഭൂവുര്ദീനമാനസാഃ
മൂലഫലങ്ങൾ മാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്ന ആ മുനിയെ ദുഃഖം സംഭവിച്ചുവെന്ന് കേട്ടും കണ്ടും, അവർക്കെല്ലാവർക്കും മനസ്സിൽ ദു:ഖം നിറഞ്ഞു.
കസ്യായമിതി തേ സര്വേ മാര്ഗമാണാസ്തതസ്തതഃ। ജഗ്മുശ്ചാരിഷ്ടനാമ്നോഽഥ താര്ക്ഷ്യസ്യാശ്രമമഞ്ജസാ
ഇത് ആരുടെ കാര്യമാണെന്ന് അന്വേഷിച്ച് അവരൊക്കെയും ഇവിടെ അവിടെ തിരഞ്ഞു; പിന്നെ അവർ നേരെ അരിഷ്ട എന്ന പേരിലുള്ള താർക്ഷ്യന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
തേഽഭിവാദ്യ മഹാത്മാനം തം മുനിം സംശിതവ്രതമ്। തസ്ഥുഃ സര്വേ സ തു മുനിസ്തേഷാം പൂജാമഥാഹരത്
അവർ ആ മഹാത്മാവായ, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചിരുന്ന മുനിയെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു, അവിടെ നിൽക്കുമ്പോൾ, ആ മുനി അവരെ സ്നേഹപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.
തേ തമൂചുര്മഹാത്മാനം ന വയം സക്രിയാം മുനേ। ത്വത്തോഽര്ഹാഃ കര്മദോഷേണ ബ്രാഹ്മണോ ഹിംസിതോ ഹി നഃ
അവർ ആ മഹാത്മാവായ മുനിയോട് പറഞ്ഞു: 'മുനിവരേ, ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ സ്വീകരണത്തിന് യോഗ്യർ അല്ല, കാരണം ഞങ്ങളുടെ പ്രവൃത്തിയിൽ ഒരു തെറ്റ് മൂലം ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ഞങ്ങളാൽ ദു:ഖം അനുഭവിച്ചു.'
താനബ്രവീത്സ വിപ്രര്ഷിഃ കഥം വോ ബ്രാഹ്മണോ ഹതഃ। ക്വ ചാസൌ ബ്രൂത സഹിതാഃ പശ്യധ്വം മേ രതപോബലമ്
അപ്പോൾ ആ മഹർഷി അവരോട് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ എങ്ങനെ ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ കൊല്ലപ്പെട്ടു? അവൻ എവിടെയാണ്? എല്ലാവരും ചേർന്ന് പറയൂ, എന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തി കാണൂ.'
തേ തു തത്സര്വമഖിലമാഖ്യായാസ്മൈ യഥാതഥമ്। നാപശ്യംസ്തമൃഷിം തത്ര ഗതാസും തേ സമാഗതാഃ
അവർ സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം സത്യസന്ധമായി അവനോട് പറഞ്ഞു; എന്നാൽ അവിടെ ചെന്നപ്പോൾ, ആ മുനിയെ ജീവൻ വിട്ട നിലയിൽ അവർ കണ്ടില്ല.