പൂജയാമാസ ധൌമ്യം ച യമാഭ്യാമഭിവാദിതഃ। പരിഷ്വജ്യമഹാഭാഗാം ദ്രൌപദീം പര്യസാന്ത്വയത്
കൃഷ്ണന് യമദ്വയത്തിന്റെ അഭിവാദ്യം സ്വീകരിച്ച്, ധൗമ്യനെ ആദരിച്ചു. മഹാഭാഗയായ ദ്രൗപദിയെ ആലിംഗനം ചെയ്തു, അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
സ ദൃഷ്ട്വാ ഫല്ഗുനം വീരം ചിരസ്യ പ്രിയമാഗതമ്। പര്യഷ്വജത ദാശാര്ഹഃ പുനഃ പുനരരിംദമഃ
ചിരകാലം കഴിഞ്ഞ് പ്രിയസുഹൃത്ത് ഫല്ഗുനനെ കണ്ട ദാശാര്ഹന്, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവന്, വീണ്ടും വീണ്ടും അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു.
തഥൈവ സത്യഭാമാഽപി ദ്രൌപദീം പരിഷസ്വജേ। പാണ്ഡവാനാം പ്രിയം ഭാര്യാം കൃഷ്ണസ്യ മഹിഷീ പ്രിയാ
അതു പോലെ തന്നെ, കൃഷ്ണന്റെ പ്രിയഭാര്യയായ സത്യഭാമയും, പാണ്ഡവരുടെ പ്രിയഭാര്യയായ ദ്രൗപദിയെ ആലിംഗനം ചെയ്തു.
തതസ്തേ പാണ്ഡവാഃ സര്വേസഭാര്യാഃ സപുരോഹിതാഃ। ആനര്ചുഃ പുണ്ഡരീകാക്ഷം പരിവവ്രുശ്ച സര്വശഃ
പിന്നീട് പാണ്ഡവര് എല്ലാവരും, അവരുടെ ഭാര്യമാരും പുരോഹിതന്മാരും കൂടി, കമലനയനനായ കൃഷ്ണനെ ആരാധിച്ചു, ചുറ്റും വലയം ചെയ്തു.
കൃഷ്ണസ്തു പാര്ഥേന സമേത്യ വിദ്വാന് ധനംജയേനാസുരമര്ദനേന। ബഭൌ യഥാ ഭൂതപതിര്മഹാത്മാ സമേത്യ സാക്ഷാദ്ഭഗവാന്ഗുഹേന
കൃഷ്ണനും പാണ്ഡവനുമായ ധനഞ്ജയനും, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനും, തമ്മില് കണ്ടു. അതുപോലെ തന്നെ, മഹാത്മാവായ ഭൂതപതി ഗുഹനോടു നേരിട്ട് കൂടിച്ചേര്ന്നതുപോലെ അവര് പ്രകാശിച്ചു.
തതഃ സമസ്താനി കിരീടമാലീ വനേഷു വൃത്താനി ഗദാഗ്രജായ। ഉക്ത്വാ യഥാവത്പുനരന്വപൃച്ഛ- ത്തസ്മിന്സുഭദ്രാം ച തഥാഽഭിമന്യുമ്
പിന്നീട് കിരീടം ധരിച്ച ഭീമന് വനംവാസത്തില് സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങള് എല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞു. തുടര്ന്ന്, സുഭദ്രയെയും അഭിമന്യുവിനെയും കുറിച്ച് വീണ്ടും അന്വേഷിച്ചു.
ധൌമ്യം ച കൃഷ്ണാം ച യുധിഷ്ഠിരം ച യമൌ ച ഭീമം ച ദശാര്ഹസിംഹഃ। ഉവാച ദിഷ്ട്യാ ഭവതാം ശിവേന പ്രാപ്തഃ കിരീടീ മുദിതഃ കൃതാസ്ത്രഃ
ദശാര്ഹസിംഹനായ കൃഷ്ണന് ധൗമ്യനോടും ദ്രൗപദിയോടും യുദ്ധിഷ്ഠിരനോടും യമദ്വയത്തോടും ഭീമനോടും പറഞ്ഞു: 'നല്ല ഭാഗ്യത്താല് കിരീടധാരിയായ അര്ജുനന് ആയുധവിദ്യയില് പ്രാവീണ്യം നേടി സന്തോഷത്തോടെ നിങ്ങളോടു വീണ്ടും ചേർന്നിരിക്കുന്നു.'
സ പൂജയിത്വാ മധുഹാ യഥാവ- ത്പാര്ഥാംശ്ച കൃഷ്ണാം ച പുരോഹിതം ച। ഉവാച രാജാനമഭിപ്രശംസന് യുധിഷ്ഠിരം തേന സഹോപവിശ്യ
മധുസൂദനന് പാണ്ഡവര്ക്കും ദ്രൗപദിക്കും പുരോഹിതനും യഥാവിധി ആദരവ് നല്കി, രാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ പ്രശംസിച്ച് അവനോടൊപ്പം ഇരുന്ന് സംസാരിച്ചു.
ധര്മഃ പരഃ പാണ്ഡവ രാജ്യലാഭാ- ത്തസ്യാദിമാഹുസ്തപ ഏവ രാജന്। സത്യാര്ജവാഭ്യാം ചരതാ സ്വധര്മം ജിതസ്ത്വയാഽചം പരശ്ച ലോകഃ
'പാണ്ഡവാ, ധര്മം രാജ്യം നേടുന്നതിലും ഉന്നതമാണ്; അതിന്റെ ആരംഭം തപസ്സിലാണ് എന്നാണ് പറയുന്നത്. സത്യവും നേരത്തെയും പാലിച്ച്, സ്വധര്മം അനുസരിച്ച് നീ നടന്നതുകൊണ്ട്, ഈ ലോകവും പരലോകവും നീ ജയിച്ചു.'
അധീതമഗ്രേ ചരതാ വ്രതാനി സമ്യഗ്ധനുര്വേദമവാപ്യ കൃത്സ്നമ്। ക്ഷാത്രേണ ധര്മേണ വസൂനി ലബ്ധ്വാ സര്വേ ഹ്യവാപ്താഃ ക്രതവഃ പുരാണാഃ
'ആദ്യം വ്രതങ്ങള് അനുഷ്ഠിച്ച്, ധനുര്വേദം പൂര്ണമായി പഠിച്ച്, ക്ഷത്രധര്മം അനുസരിച്ച് സമ്പത്തും നേടിയതുകൊണ്ട്, പുരാതന യാഗങ്ങള് എല്ലാം പൂര്ത്തിയായതായി കണക്കാക്കാം.'
ന ഗ്രാമ്യധര്മേഷു രതിസ്തവാസ്തി കാമാന്ന കിംചിത്കുരുഷേ നരേന്ദ്ര। ന ചാര്തലോഭാത്പ്രജഹാസി ധര്മം തസ്മാത്പ്രഭാവാദസി ധര്മരാജഃ
'നരേന്ദ്രാ, ഗ്രാമ്യജീവിതത്തില് നിന്നു നിന്നു സന്തോഷം കണ്ടെത്തുന്നില്ല, ആഗ്രഹങ്ങള്ക്കായി നീ ശ്രമിക്കുന്നുമില്ല. ദു:ഖം കൊണ്ടോ, ലാഭം കൊണ്ടോ നീ ധര്മം ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് നീ ധര്മരാജാവായിരിക്കുന്നത്.'
ദാനം ച സത്യം ച തപശ്ച രാജന് ക്ഷമാ ച ശാന്തിശ്ച ദമോ ധൃതിശ്ച। അവാപ്യ രാഷ്ട്രാണി വസൂനി ഭോഗാ- നേഷാ പരാ പാര്ഥ സദാ രതിസ്തേ
'ദാനം, സത്യം, തപസ്, ക്ഷമ, സമാധാനം, ആത്മനിയന്ത്രണം, ധൈര്യം — രാജ്യങ്ങളും സമ്പത്തും അനുഭവങ്ങളും നേടിയിട്ടും, പാര്ഥാ, നിന്റെ പരമാനന്ദം എപ്പോഴും ഇതിലാണു.'
ഹൃതം ച ദേശം കുരുജാങ്ഗലാനാം കൃഷ്ണാം സഭായാമശാം ച പശ്യന്। അപേതധര്മവ്യവഹാരവൃത്തം സഹേത തത്പാണ്ഡവ കസ്ത്വദന്യഃ
കുരുജാംഗള ദേശം നഷ്ടമായതും, ദ്രൗപദിയെ സഭയില് അപമാനിപ്പിച്ചതും, ധര്മ്മവും നീതിയും ഇല്ലാതായതും കണ്ടിട്ട്, പാണ്ഡവ, ഇതൊക്കെ സഹിക്കാനാകുന്നത് നിന്നെക്കാള് വേറാരാണോ?
അസംശയം സര്വസമൃദ്ധകാമഃ ക്ഷിപ്രം പ്രജാഃ പാലയിതാസി സമ്യക്। അദ്യൈവ തന്നിഗ്രഹണം കുരൂണാം യദി പ്രതിജ്ഞാ ഭവതഃ സമാപ്താ
നിശ്ചയമായി, നീ ഉടന് തന്നെ സമ്പന്നതയോടും സുഖസമൃദ്ധിയോടും കൂടിയ രാജ്യം ഭരിക്കും; നിന്റെ പ്രതിജ്ഞ പൂര്ത്തിയായാല്, ഇന്നുതന്നെ നീ കുരുക്കളെ കീഴടക്കാം.
പ്രോവാച കൃഷ്ണാമപി യാജ്ഞസേനീം ദശാര്ഹഭര്താ സഹിതഃ സുഹൃദ്ഭിഃ। കദിഷ്ട്യാ സമഗ്രാഽസി ധനംജയേന സമാഗതേത്യേവമുവാച കൃഷ്ണഃ
ദശാര്ഹരുടെ നാഥനായ കൃഷ്ണന് തന്റെ സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം യജ്ഞസേനയുടെ മകളായ ദ്രൗപദിയോട് പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് ധനഞ്ജയനുമായി വീണ്ടും കൂടിക്കാഴ്ചയായത് വിധിയാലാണ്.'
കൃഷ്ണേ ധനുര്വേദരതിപ്രദാനാ- സ്തവാത്മജാസ്തേ ശിശവഃ ശുശീലാഃ। സദ്ഭിഃ സദൈവാചരിതം സമാധിം ചരന്തി പുത്രാസ്തവ യാജ്ഞസേനി
യജ്ഞസേനേ, കൃഷ്ണന് ധനുര്വിദ്യയില് പ്രിയം നല്കിയതുകൊണ്ടാണ് നിന്റെ മക്കള് നല്ല സ്വഭാവവും സദാചാരവും പാലിച്ച്, നല്ലവരുടെ പോലെ ധ്യാനത്തില് സ്ഥിരത കാണിക്കുന്നത്.
രാജ്യേ നിയുക്തൈശ്ച നിമന്ത്ര്യമാണാഃ പിത്രാ ച കൃഷ്ണേ തവ സോദരൈശ്ച। ന യജ്ഞസേനസ്യ ന മാതുലാനാം ഗൃഹേഷു ബാലാ രതിമാപ്നുവന്തി
കൃഷ്ണേ, രാജ്യം ഭരിക്കുന്നവര്, പിതാവും നിന്റെ സഹോദരന്മാരും നിന്റെ മക്കളെ വീട്ടിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചാലും, അവര് യജ്ഞസേനന്റെയും അമ്മാവന്മാരുടെയും വീടുകളില് ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തുന്നില്ല.
ആനര്തമേവാഭിമുഖാഃ ശിവേന ഗത്വാധനുര്വേദരതിപ്രധാനാഃ। തവാത്മജാ വൃഷ്ണിപുരം പ്രവിശ്യ ന ദൈവതേഭ്യഃ സ്പൃഹയന്തി കൃഷ്ണേ
ശുഭമായി ആനര്ത്തദേശത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞ്, ധനുര്വിദ്യയില് പ്രിയമുള്ള നിന്റെ മക്കള് വൃഷ്ണിപുരത്തിലേക്ക് കടന്നുപോകുന്നു, കൃഷ്ണേ, അവര് ദേവന്മാരെ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
യഥാ ത്വമേവാര്ഹസി തേഷു വൃത്തം പ്രയോക്തുമാര്യാ ച യഥൈവ കുന്തീ। തേഷ്വപ്രമാദേന തഥാ കരോതി തഥൈവ ഭൂയശ്ച തഥാ സുഭദ്രാ
നീയും മഹിളയായ കുഞ്ഞിയും അവരോടു ചെയ്യുന്ന പോലെ, സൂക്ഷ്മതയോടെ സുഭദ്രയും അവരോടു സ്നേഹപൂര്വം പെരുമാറുന്നു.
യഥാഽനിരുദ്ധസ്യ യഥാഽഭിമന്യോ- ര്യഥാ സുനീഥസ്യ യഥൈവ ഭാനോഃ। തഥാ വിനേതാ ച ഗതിശ്ച കൃഷ്ണേ തവാത്മജാനാമപി രൌക്മിണേയഃ
അനിരുദ്ധനും അഭിമന്യുവും സുനീതനും ഭാനുവും എങ്ങനെയോ, അതുപോലെ തന്നെ, രുക്മിണിയുടെ മകനായവന് നിന്റെ മക്കളുടെ വഴികാട്ടിയും നയകനുമാണ്, കൃഷ്ണേ.
ഗദാസിചര്മഗ്രഹണേഷു ശൂരാ- നസ്ത്രേഷു ശിക്ഷാസു രഥാശ്വയാനേ। സമ്യഗ്വിനേതാ വിനയേദതന്ദ്രീ- സ്താംശ്ചാഭിമന്യും ച സദാ കുമാരാന്
ഗദ, വാള്, കവചം കൈവശമാക്കുന്നതിലും, ആയുധവിദ്യകളിലും, രഥയാനത്തിലും കുതിരയോടിപ്പിക്കുന്നതിലും, അവന് എപ്പോഴും ഉത്സാഹത്തോടെ രാജകുമാരന്മാരെയും അഭിമന്യുവിനെയും ശരിയായി പരിശീലിപ്പിക്കുന്നു.
സ ചാപി സമ്യക്പ്രണിധായ ശിക്ഷാം ശസ്ത്രാണഇ ചൈഷാം വിധിവത്പ്രദായ। തവാത്മജാനാം ച തഥാഽഭിമന്യോഃ പരാക്രമൈസ്തുഷ്യതി രൌക്മിണേയഃ
അവന് മനസ്സോടെ പരിശീലനം ശ്രദ്ധിച്ച്, ആയുധവിദ്യ ശരിയായി പഠിപ്പിച്ച്, നിന്റെ മക്കളുടെയും അഭിമന്യുവിന്റെയും വീര്യത്തില് സന്തോഷിക്കുന്നു, രുക്മിണിയുടെ മകനേ.
യഥാ വിഹാരം പ്രസമീക്ഷമാണാഃ പ്രയാന്തി പുത്രാസ്തവ യാജ്ഞസേനി। ഏകൈകമേഷാമനുയാന്തി യത്ര രഥാശ്ച യാനാനി ച ദന്തിനശ്ച
യജ്ഞസേനേ, നിന്റെ മക്കള് വിനോദത്തിനായി പുറപ്പെടുമ്പോള്, ഓരോരുത്തരും എവിടേക്കു പോയാലും, അവരെ പിന്തുടര്ന്ന് രഥങ്ങളും വാഹനങ്ങളും ആനകളും പോകുന്നു.
അഥാബ്രവീദ്ധര്മരാജം തു കൃഷ്ണോ ദശാര്ഹയോധാഃ കുകുരാന്ധകാശ്ച। ഏതേ നിദേശം തവ പാലയന്ത- സ്തിഷ്ഠന്തു യത്രേച്ഛസി തത്ര രാജന്
പിന്നീട് കൃഷ്ണന് ധര്മ്മരാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിക്കുന്ന ദശാര്ഹ സൈനികരും കുകുരരും അന്ധകരും, രാജാവേ, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നിടത്ത് നില്ക്കട്ടെ.'
ആവര്തതാം കാര്മുകവേഗവാതാ ഹലായുധപ്രഗ്രണാ മധൂനാമ്। സേനാ തവാര്ഥേഷു നരേന്ദ്ര യത്താ സസാദിപത്ത്യശ്വരഥാ സനാഗാ
വേഗമുള്ള വില്ലുകളുടെ കാറ്റും, ഹലായുധധാരിയായ മധുക്കളുടെ സൈന്യവും, അവരുടെ നായകരോടൊപ്പം, പടയാളികളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും ആനകളും, രാജാവേ, നിന്റെ കാര്യത്തിനായി സജ്ജമാകട്ടെ.
പ്രസ്ഥാപ്യതാം പാണ്ഡവ ധാര്തരാഷ്ട്രഃ സുയോധനഃ പാപകൃതാം വരിഷ്ഠഃ। സ സാനുബന്ധഃ സസുഹദ്ഗണശ്ച ഭൌമസ്യ സൌബാധിപതേശ്ച മാര്ഗമ്
പാണ്ഡവ, പാപികളില് പ്രധാനനായ ദുര്യോധനനും അവന്റെ കൂട്ടരും സുഹൃത്തുക്കളും, ഭൂമിയുടെ രാജാവായ സൗഭയുടെ വഴിയിലേക്ക് അയക്കപ്പെടട്ടെ.
കാമം തഥാ തിഷ്ഠ നരേന്ദ്ര തസ്മി- ന്യഥാ കൃതസ്തേ സമയഃ സഭായാമ്। ദാശാര്ഹയോധൈസ്തു ഹതാരിയോധം പ്രതീക്ഷതാം നാഗപുരം പ്രഭഗ്നമ്
രാജാവേ, നീ സഭയില് ചെയ്ത ഉടമ്പടിക്ക് അനുസരിച്ച് അവിടെ എങ്ങിനെയും നില്ക്കുക; ദശാര്ഹ സൈനികര് ശത്രുസൈന്യത്തെ തോല്പിച്ച്, തകര്ന്ന നാഗപുരം കാത്തിരിക്കട്ടെ.
വ്യപേതമന്യുര്വ്യപനീതപാപ്മാ വിഹൃത് യത്രേച്ഛസി തത്ര കാമമ്। തതഃ സമൃദ്ധിപ്രഭവം വിശോകഃ പ്രപത്സ്യസേ നാഗപുരം സരാഷ്ട്രമ്
കോപവും പാപവും വിട്ട്, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നിടത്ത് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കൂ; പിന്നെ സമ്പത്തും സന്തോഷവും നിറഞ്ഞ്, ദുഃഖമില്ലാതെ, നാഗപുരത്തെയും സൗരാഷ്ട്രദേശത്തെയും എത്തും.
തതസ്തദാജ്ഞായ മതം മഹാത്മാ യഥാവദുക്തം പുരുഷോത്തമേന। പ്രശസ്യ വിപ്രേക്ഷ്യ ച ധര്മരാജഃ കൃതാഞ്ജലിഃ കേശവമിത്യുവാച
പിന്നീട് മഹാത്മാവായ കൃഷ്ണന് പറഞ്ഞ ഉപദേശം മനസ്സിലാക്കി, ധര്മ്മരാജാവ് അതിനെ പ്രശംസിച്ച് ആലോചിച്ചു, കൈകൂപ്പി കേശവനോട് പറഞ്ഞു.
അസംശയം കേശവ പാണ്ഡവാനാം ഭവാന്ഗതിസ്ത്വച്ഛരണാ ഹി പാര്ഥാഃ। കാലോദയേ തച്ച തതശ്ച ഭൂയഃ കര്താ ഭവാന്കര്മ ന സംശയോസ്തി
കേശവ, സംശയമില്ല, പാണ്ഡവര്ക്ക് നീയാണ് ആശ്രയം; പൃഥയുടെ മക്കള് നിന്നില് അഭയം തേടുന്നു. കാലം മാറുമ്പോഴും അതിന് ശേഷം എന്നും, കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്യുന്നവന് നീയാണെന്ന് സംശയമില്ല.