തദാത്മദ്രവ്യമായുഷ്മന്ദേഹസംശ്രയണാന്വിതമ്। കരണാധിഷ്ഠിതം ഭോഗാനുപഭുങ്ക്തേ യഥാവിഥി
അപ്പോൾ, സ്വന്തം സ്വഭാവവും ആയുസ്സും ശരീരത്തിന്റെ ആധാരവും ഉള്ളവൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, അനുഭവങ്ങൾ ഓരോന്നായി അനുഭവിക്കുന്നു.
ജ്ഞാനം ചൈവാത്ര ബുദ്ധിശ്ച കമശ്ച ഭരതര്ഷഭ। തസ്യ ഭോഗാധികരണേ കരണാനി നിബോധ മേ
ഇവിടെ, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, അറിവും ബുദ്ധിയും ആഗ്രഹവും ഉണ്ടാകുന്നു; ആനന്ദം അനുഭവിക്കാൻ ഉപകരണങ്ങളായ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെക്കുറിച്ച് എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ.
മനസാ താത പര്യേതി ക്രമശോ വിഷയാനിമാന്। വിഷയായതനത്വേന ഭൂതാത്മാ ക്ഷേത്രവിഷ്ഠിതഃ
പ്രിയനേ, മനസ്സ് ഇവിടെയുള്ള വിഷയങ്ങളിൽ ക്രമമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു; വിഷയങ്ങളുടെ ആധാരമായി, ശരീരത്തിൽ പാർക്കുന്ന ആത്മാവ് അവയിൽ ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്നു.
തത്രചാപി നരവ്യാഘ്ര മനോ ജന്തോര്വിധീയതേ। തസ്മാദ്യുഗപദത്രാസ്യ ഗ്രഹണം നോപപദ്യതേ
മനുഷ്യസിംഹാ, അവിടെ ജീവിയുടെ മനസ്സ് ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ, അതിന് ഒരേസമയം എല്ലാം പിടികൂടാൻ കഴിയില്ല.
സ ആത്മാ പുരുഷവ്യാഘ്ര ഭ്രുവോരന്തരമാശ്രിതഃ। ബുദ്ധിം ദ്രവ്യേഷു സൃജതി വിവിധേഷു പരാവരാമ്
മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ, ഭ്രൂക്കൂട്ടത്തിനിടയിൽ പാർക്കുന്ന ആ ആത്മാവ്, ബുദ്ധിയെ വിവിധ വസ്തുക്കളിലേക്കും ഉയർന്നതിലേക്കും താഴ്ന്നതിലേക്കും അയക്കുന്നു.
ബുദ്ധേരുത്തരകാലം ച വേദനാ ദൃശ്യതേ ബുധൈഃ। ഏഷ വൈ രാജശാര്ദൂല വിധിഃ ക്ഷേത്രജ്ഞഭാവനഃ
ബുദ്ധിക്ക് ശേഷം അനുഭവം ഉണ്ടാകുന്നതായി ജ്ഞാനികൾ കാണുന്നു; രാജസിംഹാ, ഇതാണ് ക്ഷേത്രജ്ഞന്റെ സ്ഥിതി നേടുന്ന വിധി.
മനസശ്ചാപി ബുദ്ധേശ്ച ബ്രൂഹി മേ ലക്ഷണം പരമ്। ഏതദധ്യാത്മവിദുഷാം പരം കാര്യം വിധീയതേ
മനസ്സിന്റെയും ബുദ്ധിയുടെയും ഉന്നത ലക്ഷണങ്ങൾ എന്നോട് പറയൂ; ആത്മവിദ്യയുള്ളവർക്ക് ഇതാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനമായ കര്മ്മം.
ബുദ്ധിരാത്മാനുഗാഽതീവ ഉത്പാതേന വിധീയതേ। തദാശ്രിതാ ഹി സാ ജ്ഞേയാ ബുദ്ധിസ്തസ്യൈഷിണീ ഭവേത്
ബുദ്ധി ആത്മാവിനെ അടുത്ത് അനുഗമിച്ച്, അതിന്റെ പ്രേരണയാൽ ഉദയിക്കുന്നു; അതിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന ബുദ്ധിയാണ് അതിനെ തേടുന്നത്.
ബുദ്ധിരുത്പദ്യതേ കാര്യാന്മനസ്തൂത്പന്നമേവ ഹി। ബുദ്ധേര്ഗുണവിധാനേന മനസ്തദ്ഗുണവദ്ഭവേത്
ബുദ്ധി പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉദയിക്കുന്നു, മനസ്സ് ബുദ്ധിയിൽ നിന്ന് ഉദയിക്കുന്നു; ബുദ്ധിയുടെ ഗുണങ്ങൾ മനസ്സിലും പ്രതിഫലിക്കുന്നു.
ഏതദ്വിശേഷണം താത മനോബുദ്ധ്യോര്മയേരിതമ്। ത്വമപ്യത്രാഭിസംബുദ്ധഃ കഥം വാ മന്യസേ സ്വയമ്
പ്രിയനേ, മനസ്സിനും ബുദ്ധിക്കും ഇടയിലെ വ്യത്യാസം ഇതാ വിശദമായി പറഞ്ഞു; നീയും ഇതറിയുന്നവനായി, നീയോതെന്താണ് വിചാരിക്കുന്നത്?
അഹോ ബുദ്ധിമതാംശ്രേഷ്ഠ ശുഭാ ബുദ്ധിരിയം തവ। വിദിതം വേദിതവ്യം തേ കസ്മാന്നഹുഷ പൃച്ഛസി
അയ്യോ, ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നിന്റെ ബുദ്ധി വളരെ ശുഭമായതാണ്; അറിയേണ്ടതെല്ലാം നീ അറിയുന്നു—എന്തുകൊണ്ടാണ്, നഹുഷാ, എന്നോട് ചോദിക്കുന്നത്?
സര്വജ്ഞം ത്വാം കഥം മോഹ ആവിശത്സ്വര്ഗവാസിനമ്। ഏവമദ്ഭുതകര്മാണമിതി മേ സംശയോ മഹാന്
സ്വർഗത്തിൽ പാർക്കുന്നവനും എല്ലാം അറിയുന്നവനും അത്ഭുതകരമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നവനുമായ നിന്നെ എങ്ങനെ മോഹം പിടിച്ചുവെന്നതിലാണ് എന്റെ വലിയ സംശയം.
സുപ്രജ്ഞമപി ചേച്ഛൂരമൃദ്ധിര്മോഹയതേ നരമ്। വര്തമാനഃ സുഖേ സര്വോ നാവൈതീതി മതിര്മമ
വളരെ ജ്ഞാനിയും ധൈര്യശാലിയും ആയവനെയും ഐശ്വര്യം മോഹിപ്പിക്കാം; സുഖത്തിൽ കഴിയുമ്പോൾ ആരും അതിന്റെ യഥാർത്ഥം തിരിച്ചറിയുന്നില്ല—ഇതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.
സോഹമൈശ്വര്യമോഹേന മദാവിഷ്ടോ യുധിഷ്ഠിര। പതിതഃ പ്രതിസംബുദ്ധസ്ത്വാം തു സംബോധയാമ്യഹമ്
ഐശ്വര്യത്തിന്റെ അഹങ്കാരത്തിൽ ഞാൻ മോഹം പിടിക്കപ്പെട്ടു, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ; വീണുപോയ ശേഷം ഞാൻ തിരിച്ചറിയുകയും, ഇപ്പോൾ നിന്നെയും ഉണർത്തുകയാണ്.
കൃതംകാര്യം മഹാരാജ ത്വയാ മമ പരംതപ। ക്ഷീണഃ ശാപ സുകൃച്ഛ്രോ മേ ത്വയാ സംഭാഷ്യ സാധുനാ
മഹാരാജാവേ, നീ എന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാക്കി, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ; നല്ലവനുമായ് സംസാരിച്ചതിനാൽ എന്റെ കഠിനശാപം അവസാനിച്ചു.
അഹം ഹി ദിവി ദിവ്യേന വിമാനന ചരന്പുരാ। അഭിമാനേന മത്തഃ സന്കംചിന്നാന്യമചിന്തയമ്
ഞാൻ ഒരു കാലത്ത് സ്വർഗത്തിൽ ദിവ്യമായ വിമാനം കയറി സഞ്ചരിച്ചു; അഹങ്കാരത്തിൽ മുഴുകി, മറ്റൊന്നും ചിന്തിച്ചില്ല.
ബ്രഹ്മര്ഷിദേഘഗന്ധര്വയക്ഷരാക്ഷസപന്നഗാഃ। വരം മമ പ്രയച്ഛന്തി സര്വേ ത്രൈലോക്യവാസിനഃ
ബ്രഹ്മർഷിമാർ, ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, പാമ്പുകൾ—മൂന്നു ലോകത്തെയും എല്ലാവരും എനിക്ക് വരം നൽകിയിരുന്നു.
ചക്ഷുഷാ യം പ്രപശ്യാമി പ്രാണിനം പൃഥിവീപതേ। തസ്യ തേജോ ഹരാമ്യാശു തദ്ധി ദൃഷ്ടേര്ബലം മമ
ഭൂമിയുടെ രാജാവേ, ഞാൻ ആരെയും കണ്ണുകൊണ്ട് നോക്കിയാൽ, അവന്റെ ശക്തി ഉടൻ ഞാൻ എടുത്തുകളയുമായിരുന്നു; അതാണ് എന്റെ ദൃഷ്ടിയുടെ ശക്തി.
ബ്രഹ്മര്ഷീണാം സരസ്രം ഹി ഉവാഹ ശിബികാം മമ। കസ മാമപനയോ രാജന്ഭ്രംശയാമാസ വൈ ശ്രിയഃ
ബ്രഹ്മർഷിമാരുടെ പല്ലക്കു ഞാൻ ചുമന്നിരുന്നു; രാജാവേ, ആ ചുമട്ടു എന്റെ മേൽ അമർത്തിയപ്പോൾ എന്റെ തേജസ് നഷ്ടപ്പെട്ടു.
തത്ര ഹ്യഗസ്ത്യഃ പാദേന വഹന്സ്പൃഷ്ടോ മഹാമുനിഃ। അഗസ്ത്യേന തതോസ്മ്യുക്തോ ധ്വംസ സര്പേതി വൈരുഷാ
അവിടെ ഞാൻ ചുമക്കുമ്പോൾ മഹർഷി അഗസ്ത്യൻ തന്റെ കാലുകൊണ്ട് എന്നെ തൊട്ടു; അപ്പോൾ അഗസ്ത്യൻ കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'നശിച്ചുപോകു, പാമ്പായിക്കളയു.'
തതസ്തസ്മാദ്വിമാനാഗ്ര്യാത്പ്രച്യുതശ്ച്യുതലക്ഷണഃ। പ്രപതന്ബുബുധേഽഽത്മാനം വ്യാലീഭൂതമധോമുഖമ്
അതിനുശേഷം ആ ഉത്തമമായ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ വീണു, എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളും നഷ്ടപ്പെട്ടു; വീഴുമ്പോൾ ഞാൻ താഴോട്ടു മുഖംകാണിച്ചുകൊണ്ട് പാമ്പായിപ്പോയതായി മനസ്സിലായി.
അയാചം തമഹം വിപ്രം ശാപസ്യാന്തോ ഭവേദിതി। പ്രമാദാത്സംപ്രമൂഢസ്യ ഭഗവന്ക്ഷന്തുമര്ഹസി
അപ്പോൾ ഞാൻ ആ ബ്രാഹ്മണനോട് അപേക്ഷിച്ചു: 'ഈ ശാപം അവസാനിക്കട്ടെ; ഭഗവനെ, എന്റെ അജ്ഞതയാൽ വന്ന പിഴവ് ക്ഷമിക്കണമേ.'
തതഃ സ മാമുവാചേദം പ്രപതന്തം കൃപാനവിതഃ। യുധിഷ്ഠിരോ ധര്മരാജഃ ശാപാത്ത്വാം മോക്ഷയിഷ്യതി
അപ്പോൾ ഞാൻ വീഴുമ്പോൾ, കരുണയോടെ അഗസ്ത്യൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'ധർമ്മരാജാവായ യുദിഷ്ഠിരൻ നിന്നെ ഈ ശാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കും.'
അഭിമാനസ്യ വൈ തസ്യ ബലസ്യ ച നരാധിപ। ഫലേ ക്ഷീണേ മഹാരാജ ഫലം പുണ്യമവാപ്സ്യസി
മഹാരാജാവേ, അഗസ്ത്യന്റെ ആ അഹങ്കാരത്തിന്റെയും ബലത്തിന്റെയും ഫലം തീർന്നാൽ, നീ ശുഭഫലം പ്രാപിക്കും.
തതോ മേ വിസ്മയോ ജാതസ്തദ്ദൃഷ്ട്വാ തപസോ ബലമ്। ബ്രഹ്മ ച ബ്രാഹ്മണത്വം ച യേന ത്വാഽഹമചൂചുദമ്
അപ്പോൾ ഞാൻ അത്ഭുതപ്പെട്ടു; തപസ്സിന്റെ ശക്തിയും, ബ്രഹ്മത്വവും, ബ്രാഹ്മണത്വവും, അതിനാൽ ഞാൻ സ്പർശിക്കപ്പെട്ടതും കണ്ടു.
സത്യം ദമസ്തപോ യോഗമഹിംസാ ജ്ഞാനനിത്യതാ। സാധകാനി സതാം പുംസാം ന ജാതിര്നകുലം നൃപ
സത്യവും, ആത്മനിയന്ത്രണവും, തപസ്സും, യോഗവും, അഹിംസയും, ജ്ഞാനത്തിൽ സ്ഥിരതയും—ഇവയാണ് നല്ലവരുടെ മാർഗങ്ങൾ, രാജാവേ; ജന്മം അല്ല, വംശം അല്ല.
അരിഷ്ട കഏഷ തേ ഭ്രാതാ മുക്തോ ബീമോ മഹാഭുജ। സ്വസ്തി തേഽസ്തു മഹാരാജ ഗമിഷ്യാമി ദിവം പുനഃ
നിന്റെ സഹോദരനായ വീരനായ ഭീമൻ അപകടമൊന്നുമില്ലാതെ മോചിതനായി; മഹാരാജാവേ, നിനക്ക് സുഖം ഉണ്ടാകട്ടെ, ഞാൻ വീണ്ടും സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
സ ചായം പുരുഷവ്യാഘ്ര കാലഃ പുണ്യ ഉപാഗതഃ। തദസ്മാത്കാരണാത്പാര്ഥ കാര്യം തന്മേ മഹത്കൃതമ്
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ പാർത്ഥാ, ഇപ്പോൾ ശുഭമായ സമയമെത്തിയിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് എന്റെ വലിയ കര്മ്മം പൂർത്തിയായി.
തതസ്തസ്മിന്മുഹൂര്തേ തു വിമാനം കാമഗാമി വൈ। അവപാതേന മഹതാ തത്രാവാപ തദുത്തമമ്
അപ്പോൾ അതേ സമയത്ത്, ആഗ്രഹപ്രദമായ ദിവ്യവിമാനം വലിയ ശബ്ദത്തോടെ അവിടെ ഇറങ്ങി, ആ ഉത്തമസ്ഥലത്ത് എത്തി.
ഇത്യുക്ത്വാഽഽജഗരം ദേഹം മുക്ത്വാ സ നഹുഷോ നൃപഃ। ദിവ്യം വപുഃ സമാസ്ഥായ ഗതസ്ത്രിദിവമേവ ഹ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, നഹുഷൻ ആ പാമ്പിന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു, ദിവ്യരൂപം സ്വീകരിച്ച് സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി.