കൃതകൃത്യാഃ സര്വവര്ണാ യദി വൃത്തം ന പശ്യതി। സംകരസ്ത്വത്ര നാഗേന്ദ്ര ബലവാന്പ്രസമീക്ഷിതഃ
എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങളും തങ്ങളുടെ കര്ത്തവ്യം ചെയ്തിട്ടും നല്ല പെരുമാറ്റം പാലിക്കാതിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അയ്യാ പാമ്പേ, വർണ്ണസംകരം അതീവ ശക്തമാണ് എന്ന് കാണാം.
യത്രേദാനീം മഹാസര്പ സംസ്കൃതം വൃത്തമിഷ്യതേ। തം ബ്രാഹ്മണമഹം പൂര്വമുക്തവാന്ഭുജഗോത്തമ
മഹാപാമ്പേ, ഇപ്പോൾ നല്ല പെരുമാറ്റം ആഗ്രഹിക്കുന്നിടത്ത്, ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, അവനെയാണ് ബ്രാഹ്മണൻ എന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു, പാമ്പുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ.
ശ്രുതം വിദിതവേദ്യസ്യ തവ വാക്യം യുധിഷ്ഠിര। ഭക്ഷയേയമഹം കസ്മാദ്ഭ്രാതരം തേ വൃകോദരമ്
വേദങ്ങളിൽ അറിയേണ്ടതെല്ലാം അറിയുന്ന യുദ്ധിഷ്ഠിര, നിന്റെ വാക്കുകൾ ഞാൻ കേട്ടു. എന്നാൽ, ഞാൻ നിന്റെ സഹോദരനായ ഭീമസേനനെ എന്തുകൊണ്ട് ഭക്ഷിക്കണം എന്ന് പറയൂ.
ഭവാനേതാദൃശോ ലോകേ വേദവേദാങ്ഗപാരഗഃ। ബ്രൂഹി കിം കുര്വതഃ കര്മ ഭവേദ്ഗതിരനുത്തമാ ।। 1
നീ വേദങ്ങളും അതിന്റെ ശാഖകളും പൂർണ്ണമായി പഠിച്ചവനെന്നു ലോകത്ത് പ്രശസ്തനാണ്. ഏറ്റവും ഉന്നതമായ സ്ഥിതിയിലേക്കു നയിക്കുന്ന പ്രവൃത്തിയേത് എന്നെ പറയൂ.
പാത്രേ ദത്ത്വാ പ്രിയാണ്യുക്ത്വാ സത്യമുക്ത്വാ ച ഭാരത। അഹിംസാനിരതഃ സ്വര്ഗം ഗച്ഛേദിതി മതിര്മമ
യോഗ്യനു ദാനം ചെയ്യുകയും, സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുകയും, സത്യം പറയുകയും, അഹിംസയിൽ സ്ഥിരനായി നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തുന്നു എന്നതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം, ഭാരത.
ദാനാദ്വാ സര്പ സത്യാദ്വാ കിമതോ ഗുരു ദൃശ്യതേ। അഹിംസാപ്രിയയോശ്ചൈവ ഗുരുലാഘവമുച്യതാമ്
സർപ്പാ, ദാനത്തിനും സത്യത്തിനും ഇടയിൽ ഏതാണ് വലിയത്? അഹിംസക്കും സ്നേഹത്തിനും ഇടയിൽ ഏതാണ് ഭാരമുള്ളത് എന്ന് പറയൂ.
ദാനം ച സത്യം തത്ത്വം വാ അഹിംസാ പ്രിയമേവ ച। ഏഷാം കാര്യഗരീയസ്ത്വാദ്ദൃശ്യതേ ഗുരുലാഘവമ്
ദാനം, സത്യം, യാഥാർത്ഥ്യം, അഹിംസ, സ്നേഹം — ഇവയിൽ ഏത് പ്രധാനമാണെന്നത് അവസ്ഥയെ ആശ്രയിച്ചാണ് തീരുമാനിക്കപ്പെടുന്നത്.
ക്വചിദ്ദാനപ്രയോഗാദ്ധി സത്യമേവ വിശിഷ്യതേ। സത്യവാക്യാച്ച രാജേനദ്ര ക്വചിദ്ദാനം വിശിഷ്യതേ
ചിലപ്പോഴൊക്കെ ദാനത്തിന്റെ പ്രാധാന്യത്തിൽ സത്യം മേലാണ്; ചിലപ്പോൾ സത്യവാക്യത്തിന്റെ മൂല്യത്തിൽ ദാനം മേലാണ്, രാജാവേ.
ഏവമേവ മഹേഷ്വാസ പ്രിയവാക്യാന്മഹീപതേ। അഹിംസാ ദൃശ്യതേ ഗുര്വീ തതശ്ച പ്രിയമിഷ്യതേ
അതുപോലെ തന്നെ, മഹാബാഹുവായ രാജാവേ, സ്നേഹപൂർവ്വമായ വാക്കുകളിൽ അഹിംസയ്ക്ക് കൂടുതൽ ഭാരമുണ്ട്; അതിന് ശേഷം സ്നേഹമാണ് പ്രധാനമാകുന്നത്.
ഏവമേതദ്ഭവേദ്രാജന്കാര്യാപേക്ഷമനന്തരമ്। യദഭിപ്രേതമന്യത്തേ ബ്രൂഹി യാവദ്ബ്രവീമ്യഹമ്
ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ്, രാജാവേ; പ്രവൃത്തിയുടെ സാഹചര്യത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ് അതിന്റെ പ്രാധാന്യം. വേറെ എന്തെങ്കിലും ചോദിക്കാൻ ഉദ്ദേശമുണ്ടെങ്കിൽ പറയൂ, ഞാൻ ഉത്തരം പറയും.
കഥം സ്വര്ഗേ ഗതിഃ സര്പ കര്മണാം ച ഫലം ധ്രുവമ്। അശരീരസ്യ ദൃശ്യേത പ്രബ്രൂഹി വിഷയാംശ്ച മേ
സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എങ്ങനെ എത്താം, സർപ്പാ? പ്രവൃത്തികളുടെ ഉറപ്പായ ഫലം എന്താണ്? ശരീരമില്ലാത്തവർക്കു ഇത് എങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നു? ഈ കാര്യങ്ങൾ എനിക്ക് വിശദീകരിക്കൂ.
തിസ്രോ വൈ ഗതയോ രാജന്പരിദൃഷ്ടാഃ സ്വകര്മഭിഃ। മാനുഷം സ്വര്ഗവാസശ്ച തിര്യഗ്യോനിശ്ച തത്രിധാ
രാജാവേ, ഓരോരുത്തരുടെ പ്രവൃത്തികൾ പ്രകാരം മൂന്നു വഴികളാണ് കാണപ്പെടുന്നത്: മനുഷ്യജന്മം, സ്വർഗ്ഗവാസം, മൃഗജന്മം — ഈ മൂന്നു.
തത്ര വൈ മാനുഷാല്ലോകാദ്ദാനാദിഭിരനാദിഭിഃ। അഹിംസാര്ഥസമായുക്തൈഃ കാരണൈഃ സ്വര്ഗമശ്നുതേ
മനുഷ്യലോകത്തിൽ നിന്ന്, ദാനം പോലുള്ള അനാദികാലം നിലനിൽക്കുന്ന പ്രവൃത്തികളാൽ, അഹിംസയുടെ അർത്ഥം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന കാരണങ്ങളാൽ, ഒരാൾക്ക് സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കുന്നു.
വിപരീതൈശ്ച രാജേന്ദ്ര കാരണൈര്മാനുഷോ ഭവേത്। തിര്യഗ്യോനിസ്തഥാ താത വിശേഷശ്ചാത്ര വക്ഷ്യതേ
അതിനോടു വിപരീതമായ കാരണങ്ങളാൽ, രാജാവേ, മനുഷ്യജന്മം ലഭിക്കും; അതുപോലെ തന്നെ, പ്രിയനേ, മൃഗജന്മവും ഉണ്ടാകും — അതിന്റെ വ്യത്യാസം ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം.
ക്രാമക്രോധസമായുക്തോ ഹിംസാലോഭസമനവിതഃ। മനുഷ്യത്വാത്പരിബ്രഷ്ടസ്തിര്യഗ്യോനൌ പ്രസൂയതേ
കോപവും ക്രൂരതയും നിറഞ്ഞ്, ഹിംസയും ലോഭവും ചേർന്നവൻ, മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോയി മൃഗജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു.
തിര്യഗ്യോന്യാഃ പൃഥഗ്ഭാവോ മനുഷ്യാര്ഥേ വിധീയതേ। ഗവാദിഭ്യസ്തഥാഽശ്വേഭ്യോ ദേവത്വമപി ദൃശ്യതേ
മൃഗജന്മങ്ങളിൽ വ്യത്യാസം മനുഷ്യരുടെ ഗുണാർത്ഥം ഉണ്ടാക്കിയതാണ്; പശുക്കളിൽ നിന്നോ കുതിരകളിൽ നിന്നോ, ചിലപ്പോൾ ദൈവത്വം പോലും കാണപ്പെടുന്നു.
സോയമേതാ ഗതീസ്താത ജന്തുശ്ചരതി കാര്യവാന്। നിമ്നേ മഹതി ചാത്മാനമവസ്ഥാപ്യ ച വൈ നൃപ
ഇങ്ങനെ, പ്രിയനേ, ഓരോ ജീവിയും ഈ നിലകളിലൂടെ കടന്നു പോകുന്നു, തക്കതായ പ്രവൃത്തി അനുസരിച്ച്, ഉയർന്നതിലോ താഴ്ന്നതിലോ അവനെ സ്ഥാപിച്ച്, രാജാവേ.
ജാതോ ജാതശ്ച ബലവാന്ഭുങ്ക്തേ നാമ്നാഽഥ ദേഹവാന്। ഫലാര്ഥസ്താത നിഷ്പൃക്തഃ പ്രജാലക്ഷണഭാവനഃ
പുനർജന്മം കൊണ്ടും ശക്തിയോടെ, അവൻ ശരീരവും പേരും ഉള്ളവനായി അനുഭവിക്കുന്നു; ഫലത്തിനായി, പ്രിയനേ, ജീവികളുടെ സ്വഭാവത്തിൽ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
ശബ്ദേ സ്പര്ശേ ച രൂപേ ച തഥൈവ രസഗന്ധയോഃ। തസ്യാധിഷ്ഠാനമവ്യഗ്രോ ബ്രൂഹി സര്പ യഥാതഥമ്
ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രുചി, ഗന്ധം — ഇവയുടെ അശാന്തമായ അടിസ്ഥാനമോ അടിസ്ഥാനം എന്താണെന്ന് ശരിയായി പറയൂ, സർപ്പാ.
കിം ന ഗൃഹ്ണാസി വിഷയാന്യുഗപത്ത്വം മഹാമതേ। ഏതാവദുച്യതാം ചോക്തം സര്വം പന്നഗസത്തമ
നീ മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, എല്ലാം ഒരുമിച്ച് എടുക്കാൻ കഴിയാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? ഇതെല്ലാം പറഞ്ഞതുപോലെ വിശദീകരിക്കണമെന്നു ഞാൻ അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു, സർപ്പഗണത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ.
തദാത്മദ്രവ്യമായുഷ്മന്ദേഹസംശ്രയണാന്വിതമ്। കരണാധിഷ്ഠിതം ഭോഗാനുപഭുങ്ക്തേ യഥാവിഥി
അപ്പോൾ, സ്വന്തം സ്വഭാവവും ആയുസ്സും ശരീരത്തിന്റെ ആധാരവും ഉള്ളവൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, അനുഭവങ്ങൾ ഓരോന്നായി അനുഭവിക്കുന്നു.
ജ്ഞാനം ചൈവാത്ര ബുദ്ധിശ്ച കമശ്ച ഭരതര്ഷഭ। തസ്യ ഭോഗാധികരണേ കരണാനി നിബോധ മേ
ഇവിടെ, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, അറിവും ബുദ്ധിയും ആഗ്രഹവും ഉണ്ടാകുന്നു; ആനന്ദം അനുഭവിക്കാൻ ഉപകരണങ്ങളായ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെക്കുറിച്ച് എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ.
മനസാ താത പര്യേതി ക്രമശോ വിഷയാനിമാന്। വിഷയായതനത്വേന ഭൂതാത്മാ ക്ഷേത്രവിഷ്ഠിതഃ
പ്രിയനേ, മനസ്സ് ഇവിടെയുള്ള വിഷയങ്ങളിൽ ക്രമമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു; വിഷയങ്ങളുടെ ആധാരമായി, ശരീരത്തിൽ പാർക്കുന്ന ആത്മാവ് അവയിൽ ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്നു.
തത്രചാപി നരവ്യാഘ്ര മനോ ജന്തോര്വിധീയതേ। തസ്മാദ്യുഗപദത്രാസ്യ ഗ്രഹണം നോപപദ്യതേ
മനുഷ്യസിംഹാ, അവിടെ ജീവിയുടെ മനസ്സ് ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ, അതിന് ഒരേസമയം എല്ലാം പിടികൂടാൻ കഴിയില്ല.
സ ആത്മാ പുരുഷവ്യാഘ്ര ഭ്രുവോരന്തരമാശ്രിതഃ। ബുദ്ധിം ദ്രവ്യേഷു സൃജതി വിവിധേഷു പരാവരാമ്
മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ, ഭ്രൂക്കൂട്ടത്തിനിടയിൽ പാർക്കുന്ന ആ ആത്മാവ്, ബുദ്ധിയെ വിവിധ വസ്തുക്കളിലേക്കും ഉയർന്നതിലേക്കും താഴ്ന്നതിലേക്കും അയക്കുന്നു.
ബുദ്ധേരുത്തരകാലം ച വേദനാ ദൃശ്യതേ ബുധൈഃ। ഏഷ വൈ രാജശാര്ദൂല വിധിഃ ക്ഷേത്രജ്ഞഭാവനഃ
ബുദ്ധിക്ക് ശേഷം അനുഭവം ഉണ്ടാകുന്നതായി ജ്ഞാനികൾ കാണുന്നു; രാജസിംഹാ, ഇതാണ് ക്ഷേത്രജ്ഞന്റെ സ്ഥിതി നേടുന്ന വിധി.
മനസശ്ചാപി ബുദ്ധേശ്ച ബ്രൂഹി മേ ലക്ഷണം പരമ്। ഏതദധ്യാത്മവിദുഷാം പരം കാര്യം വിധീയതേ
മനസ്സിന്റെയും ബുദ്ധിയുടെയും ഉന്നത ലക്ഷണങ്ങൾ എന്നോട് പറയൂ; ആത്മവിദ്യയുള്ളവർക്ക് ഇതാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനമായ കര്മ്മം.
ബുദ്ധിരാത്മാനുഗാഽതീവ ഉത്പാതേന വിധീയതേ। തദാശ്രിതാ ഹി സാ ജ്ഞേയാ ബുദ്ധിസ്തസ്യൈഷിണീ ഭവേത്
ബുദ്ധി ആത്മാവിനെ അടുത്ത് അനുഗമിച്ച്, അതിന്റെ പ്രേരണയാൽ ഉദയിക്കുന്നു; അതിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന ബുദ്ധിയാണ് അതിനെ തേടുന്നത്.
ബുദ്ധിരുത്പദ്യതേ കാര്യാന്മനസ്തൂത്പന്നമേവ ഹി। ബുദ്ധേര്ഗുണവിധാനേന മനസ്തദ്ഗുണവദ്ഭവേത്
ബുദ്ധി പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉദയിക്കുന്നു, മനസ്സ് ബുദ്ധിയിൽ നിന്ന് ഉദയിക്കുന്നു; ബുദ്ധിയുടെ ഗുണങ്ങൾ മനസ്സിലും പ്രതിഫലിക്കുന്നു.
ഏതദ്വിശേഷണം താത മനോബുദ്ധ്യോര്മയേരിതമ്। ത്വമപ്യത്രാഭിസംബുദ്ധഃ കഥം വാ മന്യസേ സ്വയമ്
പ്രിയനേ, മനസ്സിനും ബുദ്ധിക്കും ഇടയിലെ വ്യത്യാസം ഇതാ വിശദമായി പറഞ്ഞു; നീയും ഇതറിയുന്നവനായി, നീയോതെന്താണ് വിചാരിക്കുന്നത്?