സ്ഥാവരാണാം ച ഭൂതാനാം ജങ്ഗമാനാം ച തേജസാ। തേജാംസി സമുപാദത്തേ നിവൃത്തഃ സ വിഭാവസുഃ
നിശ്ചലമായ ജീവികളും ചലിക്കുന്ന ജീവികളും ഉള്ളിലെ ഊർജ്ജം അഗ്നി പിൻവലിക്കുമ്പോൾ, അതെല്ലാം തന്റെ ഉള്ളിലേക്ക് ആഗ്രഹിച്ച് സമാഹരിക്കുന്നു.
തതഃ സ്വേദഃ ക്ലമസ്തന്ദ്രീ ഗ്ലാനിശ്ച ഭജതേ നരാന്। പ്രാണിഭിഃ സതതം സ്വപ്നോഹ്യഭീക്ഷ്ണം ച നിപേവ്യതേ
അപ്പോൾ മനുഷ്യരെ വിയർപ്പ്, ക്ഷീണം, മന്ദത, തളർച്ച എന്നിവ പിടികൂടുന്നു; എല്ലാ ജീവികളും എപ്പോഴും ഉറക്കം അനുഭവിക്കുന്നു.
ഏവമേതമനിര്ദേശ്യം മാര്ഗമാവൃത്യ ഭാനുമാന്। പുനഃ സൃജതി വര്ഷാണി ഭഗവാന്ഭാസയന്പ്രജാഃ
അങ്ങനെ, ഈ വിവരണമറ്റ വഴിയെ മറച്ച് സൂര്യൻ വീണ്ടും മഴ വരുത്തുന്നു, സകല ജീവികളെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.
വൃഷ്ടിമാരുതസംതാപൈഃ സുഖൈഃ സ്ഥാവരജങ്ഗമാന്। വര്ധയനസുമഹാതേജാഃ പുനഃ പ്രതിനിവര്തതേ
മഴ, കാറ്റ്, ചൂട്, ആനന്ദം എന്നിവകൊണ്ട് അതിവിശാലമായ പ്രകാശമുള്ളവൻ ചലനമില്ലാത്തവരെയും ചലിക്കുന്നവരെയും പോഷിപ്പിച്ച് വീണ്ടും അപ്രത്യക്ഷനാകുന്നു.
ഏവമേഷ ചരന്പാര്ഥ കാലചക്രമതന്ദ്രിതഃ। പ്രകര്ഷന്സര്വഭൂതാനി സവിതാ പരിവര്തതേ
പാർത്താ, ഇങ്ങനെ ഈ സവിതാ അശ്രാന്തമായി കാലചക്രത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച് എല്ലാ ജീവികളെയും മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നു.
സംതതാ ഗതിരേതസ്യ നൈഷ തിഷ്ഠതി പാണ്ഡവ। ആദായൈവ തു ഭൂതാനാം തേജോ വിസൃജതേ പുനഃ
പാണ്ഡവാ, ഇതിന്റെ സഞ്ചാരം ഒരിക്കലും നിൽക്കില്ല; ജീവികളുടെ ഊർജ്ജം ഏറ്റെടുത്ത് വീണ്ടും അതു വിട്ടുനൽകുന്നു.
വിഭജന്സര്വഭൂതാനാമായുഃ കര്മ ച ഭാരത। അഹോരാത്രം കലാഃ കാഷ്ഠാഃ സൃജത്യേഷ സദാ വിഭുഃ
ഭാരതാ, എല്ലാ ജീവികളുടെ ആയുസ്സും പ്രവൃത്തിയും വിഭജിച്ച്, ഈ മഹാത്മാവ് എപ്പോഴും പകലും രാത്രിയും, നിമിഷങ്ങളും മണിക്കൂറുകളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
തസ്മിന്നഗേന്ദ്രേ വസതാം തു തേഷാം മഹാത്മനാം സദ്വ്രതമാസ്ഥിതാനാമ്। രതിഃ പ്രമോദശ്ച ബഭൂവ തേഷാ- മാകാങ്ക്ഷതാം ദര്ശനമര്ജുനസ്യ
ആ മഹാഗിരിയിൽ വാസം ചെയ്ത മഹാത്മാക്കളും സദാചാരത്തിൽ നിലകൊണ്ടവരും അർജുനന്റെ ദർശനം ആഗ്രഹിച്ച് ആനന്ദത്തിലും സന്തോഷത്തിലും മുങ്ങി ജീവിച്ചു.
താന്വീര്യയുക്താന്സുവിശുദ്ധസത്വാം- സ്തേജസ്വിനഃ സത്യധൃതിപ്രധാനാന്। സംപ്രീയമാണാ ബഹവോഽബിജഗ്മു- ര്ഗന്ധര്വസങ്ഘാശ്ച മഹര്ഷയശ്ച
വീര്യശാലികളും ശുദ്ധഹൃദയങ്ങളുമായ, പ്രകാശമുള്ള, സത്യനിഷ്ഠരായ ആ മഹാത്മാക്കളെ കാണാൻ അനേകം ഗന്ധർവസംഘങ്ങളും മഹർഷികളും സന്തോഷത്തോടെ സമീപിച്ചു.
തം പാദപൈഃ പുഷ്പഫലൈരുപേതം നഗോത്തമം പ്രാപ്യ മഹാരഥാനാമ്। മനഃപ്രസാദഃ പരമോ ബഭൂവ യഥാ ദിവം പ്രാപ്യ മരുദ്ഗണാനാമ്
പുഷ്പഫലങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച വൃക്ഷങ്ങളുള്ള ആ ഉത്തമഗിരിയിൽ എത്തിയ മഹാരഥന്മാർക്ക് അത്യന്തം സന്തോഷം ലഭിച്ചു; മരുത്ഗണങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തുന്നതുപോലെ.
മയൂരഹംസസ്വനനാദിതാനി പുഷ്പോപകീര്ണാനി മഹാചലസ്യ। ശൃങ്ഗാണി സാനൂനി ച പശ്യമാനാ ഗിരേഃ പരം ഹര്ഷമവാപ്യ തസ്ഥുഃ
മയിലുകളും ഹംസകളും മുഴങ്ങുന്ന, പുഷ്പങ്ങൾ വീണുകിടക്കുന്ന ആ മഹാഗിരിയുടെ ശിഖരങ്ങളും ചാരലുകളും കണ്ടു, അവർ അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ അവിടെ നിന്നു.
സാക്ഷാത്കുബേരേണ കൃതാശ്ച തസ്മി- ന്നഗോത്തമേ സംവൃതകൂടഗുല്മാഃ। കാദമ്ബകാരണ്ഡവഹംസജുഷ്ടാഃ പദ്മാകുലാഃ പുഷ്കരിണീരപശ്യന്
കുബേരൻ തന്നെ നിർമ്മിച്ച, കാടുകളും തടികളും മറച്ചിരിക്കുന്ന, കടംബ, കരണ്ടവ, ഹംസ എന്നിവ നിറഞ്ഞ, താമരപൂക്കളാൽ നിറഞ്ഞ തടാകങ്ങൾ അവർ ആ മഹാഗിരിയിൽ കണ്ടു.
ക്രീഡാപ്രദേശാംസ്ച സമൃദ്ധരൂപാ- ന്സവേദികാംസ്തേ ന്യവസന്സുവേശാന്। മണിപ്രകീര്ണാംശ്ച മനോരമാംശ്ച യഥാ ഭവേയുര്നദസ്യ രാജ്ഞഃ
അവർ മനോഹരമായ, വേദികകളും രത്നങ്ങൾ ചിതറുന്ന കളിസ്ഥലങ്ങളിലും, നദിരാജാവിന് യോജിച്ചതുപോലെയുള്ള മനോഹരമായ ഇടങ്ങളിലും വസിച്ചു.
അനേകവര്ണൈശ് സുഗന്ധിഭിശ്ച മഹാദ്രുമൈഃ സംതതമഭ്രജാലൈഃ। തപഃപ്രധാനാഃ സതതം ചരന്തഃ ശൃങ്ഗം ഗിരേശ്ചിന്തയിതും ന ശേകുഃ
നാനാവർണ്ണവും സുഗന്ധവുമുള്ള മഹാവൃക്ഷങ്ങൾ മേഘങ്ങളുപോലെ നിറഞ്ഞ ആ സ്ഥലത്ത്, തപസ്സിൽ ലീനരായവർ എപ്പോഴും സഞ്ചരിച്ചു; എങ്കിലും ആ പർവ്വതത്തിന്റെ ശിഖരം ആലോചിക്കാൻ അവർക്കു കഴിഞ്ഞില്ല.
സ്വതേജസാ തസ്യ നഗോത്തമസ്യ മഹൌഷധീനാം ച തഥാ പ്രഭാവാത്। വിഭക്തരൂപഃ സവിതാ ബഭൂവ നിശാമുഖം പ്രാപ്യ നരര്ഷഭാണാമ്
ആ ഉത്തമഗിരിയുടെ പ്രകാശത്താലും മഹൗഷധികളുടെ ശക്തിയാലും, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠന്മാരുടെ ഇടയിൽ രാവിന്റെ അവസാനം സവിതാ വ്യക്തമായ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
യമാസ്ഥിതഃ സ്ഥാവരജങ്ഗമാനാം വിഭാവസുര്ഭാവിതാ ഹരീശഃ। തസ്യോദയം ചാസ്തമനം ച വീര- സ്തത്രസ്ഥിതാസ്തേ ദദൃശുര്നൃസിംഹാഃ
സ്ഥാവരജംഗമജീവികളെ പോഷിപ്പിക്കുന്ന രൂപം ധരിച്ച്, ഹരിയുടെയും അഗ്നിയുടെയും പ്രഭാവം അവരിൽ ഉണർത്തി, ആ സിംഹഹൃദയന്മാർ അവിടെയെ സവിതാവിന്റെ ഉദയവും അസ്തമയവും കണ്ടു.
രവേസ്തമിസ്രാഗമനിര്ഗമാംസ്തേ തഥോദയം ചാസ്തമനം ച വീരാഃ। സമാവൃതാഃ പ്രേക്ഷ്യ തമോനുദസ്യ ഗഭസ്തിജാലൈഃ പ്രദിശോ ദിശശ്ച
രാവിന്റെ വരവും പോകലും, സൂര്യന്റെ ഉദയവും അസ്തമയവും, അഗ്നിയുടെ കിരണങ്ങൾ അകലം പരത്തുമ്പോൾ ദിശകളും ദിക്കുകളും പ്രകാശം നിറഞ്ഞതും അവർ കണ്ടു.
സ്വാധ്യായവന്തഃ സതതക്രിയാശ്ച ധര്മപ്രധാനാശ്ച ശുചിവ്രതാശ്ച। സത്യേ സ്ഥിതാസ്തസ്യ മഹാരഥസ്യ സത്യവ്രതസ്യാഗമനപ്രതീക്ഷാഃ
സ്വാധ്യായത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ള, നിരന്തരമായി കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന, ധർമ്മത്തിൽ പ്രധാന്യം നൽകുന്ന, ശുദ്ധവ്രതമുള്ള, സത്യത്തിൽ നിലകൊണ്ട, ആ മഹാരഥിയുടെ വരവിനായി കാത്തിരുന്നവരായിരുന്നു അവർ.
ഇഹൈവ ഹര്ഷോഽസ്തു സമാഗതാനാം ക്ഷിപ്രം കൃതാസ്ത്രേണ ധനംജയേന। ഇതി ബ്രുവന്തഃ പരമാശിപസ്തേ പാര്ഥാസ്തപോയോഗപരാ ബഭൂവുഃ
ഇവിടെയുള്ള എല്ലാവർക്കും സന്തോഷം ഉണ്ടാകട്ടെ; ധനഞ്ജയൻ ആയുധകലയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയതുകൊണ്ട് ഉടൻ തന്നെ സമ്പത്ത് നേടും. ഇങ്ങനെ പരസ്പരം പറഞ്ഞു, പാണ്ഡവന്മാർ തപസ്സിലും യോഗത്തിലും മുഴുകി.
ദൃഷ്ട്വാ വിചിത്രാണി ഗിരൌ വനാനി കിരീടിനം ചിന്തയതാമഭീക്ഷ്ണമ്। ബഭൂവ രാവിര്ദിവസശ്ച തേഷാം സംവത്സരേണൈവ സമാനരൂപഃ
കിരീടധാരി അത്ഭുതകരമായ കാടുകൾ കണ്ട് ആലോചനയിൽ ആഴപ്പെട്ടു; അവർക്കു വർഷം മുഴുവൻ സൂര്യനും പകലും ഒരുപോലെയായി.
യദൈവ ധൌമ്യാനുമതേ മഹാത്മാ കൃത്വാ ജടാം പ്രവ്രജിതഃ സ ജിഷ്ണുഃ। തദൈവ തേഷാം നബഭൂവ ഹര്ഷഃ കുതോ രതിസ്തദ്ഗതമാനസാനാമ്
ധൗമ്യന്റെ സമ്മതത്തോടെ മഹാത്മാവായ ജിഷ്ണു ജടകൾ ചൂടി സന്യാസിയായി മാറിയപ്പോൾ, അവർക്കുള്ള സന്തോഷം അപ്പോൾ തന്നെ അകന്നു; മനസ്സ് അവനോടൊപ്പം പോയവർക്കു എങ്ങനെയാണു സന്തോഷം ഉണ്ടാകാൻ കഴിയുക?
ഭ്രാതുര്നിയോഗാത്തു യുധിഷ്ഠിരസ്യ വനാദസൌ വാരണമത്തഗാമീ। യത്കാമ്യകാത്പ്രവ്രജിതഃ സ ജിഷ്ണു- സ്തദൈവ തേ ശോകഹതാ ബഭൂവുഃ
യുധിഷ്ഠിരന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം, കാട്ടിൽ നിന്ന് വലിയ ആനപോലെ ജിഷ്ണു കാമ്യകവനം വിട്ടു പോയപ്പോൾ, അവർക്കു അതേ സമയത്ത് ദു:ഖം പിടിച്ചു.
തഥൈവ തം ചിന്തയതാം സിതാശ്വ- മസ്ത്രാര്ഥിനം വാസവമഭ്യുപേതമ്। കാലഃ സ കൃച്ഛ്രേണ മഹാനതീത- സ്തസ്മിന്നഗേ ഭാരത ഭാരതാനാമ്
വെള്ളയാന കുതിരകളുമായി ആയുധങ്ങൾ നേടാൻ ശ്രമിക്കുന്നവനെയും വാസവനോടൊപ്പം പോകുന്നവനെയും ഓർത്ത്, ആ മലയിൽ ഭാരതവർമ്മാക്കാർക്ക് സമയം വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടോടെ കടന്നു.
[ഉഷിത്വാ പഞ്ചവര്ഷാണി സഹസ്രാക്ഷനിവേശനേ। അവാപ്യ ദിവ്യാന്യസ്ത്രാണി സര്വാണി വിബുധേശ്വരാത്
അയിരം കണ്ണുള്ളവന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് അഞ്ചു വർഷം കഴിഞ്ഞ്, ദേവന്മാരുടെ അധിപതിയിൽ നിന്ന് അവൻ ദിവ്യായുധങ്ങൾ എല്ലാം നേടി.
ആഗ്നേയം വാരുണം സൌമ്യം വായവ്യമഥ വൈഷ്ണവമ്। ഐന്ദ്രം പാശുപതം ബ്രാഹ്മം പാരമേഷ്ഠ്യം പ്രജാപതേഃ
അഗ്നിയുടെ, വരുണന്റെ, സോമന്റെ, വായുവിന്റെ, വിഷ്ണുവിന്റെ, ഇന്ദ്രന്റെ, പാശുപതത്തിന്റെ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ, പരമേശ്വരന്റെ, പ്രജാപതിയുടെ ആയുധങ്ങൾ അവൻ നേടി.
യമസ്യ ധാതുഃ സവിതുസ്ത്വഷ്ടുര്വൈശ്രവണസ്യ ചം। താനി പ്രാപ്യ സഹസ്രാക്ഷാദഭിവാദ്യ ശതക്രതുമ്
യമന്റെ, ധാതാവിന്റെ, സവിതാവിന്റെ, ത്വഷ്ടാവിന്റെ, വൈശ്രവണന്റെ ആയുധങ്ങളും അവൻ നേടി; അവയെ അയിരം കണ്ണുള്ളവനിൽ നിന്ന് വാങ്ങി, ശതക്രതുവിനെ വന്ദിച്ചു.
അനുജ്ഞാതസ്തദാ തേന കൃത്വാ ചാപി പ്രദക്ഷിണമ്। ആഗച്ഛദര്ജുനഃ പ്രീതഃ പ്രഹൃഷ്ടോ ഗന്ധപാദനമ്
അവനാൽ അനുമതി ലഭിച്ച്, പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തശേഷം, അർജുനൻ സന്തോഷത്തോടും ആനന്ദത്തോടും കൂടി ഗന്ധമാദനപർവതത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
തതഃ കദാചിദ്ധരിസംപ്രയുക്തം മഹേന്ദ്രവാഹം സഹസോപയാതമ്। വിദ്യുത്പ്രഭം പ്രേക്ഷ്യ മഹാരഥാനാം ഹര്ഷോഽര്ജുനം ചിന്തയതാം ബഭൂവ
അപ്പോൾ ഒരിക്കൽ, ഹരിയാൽ ചേർത്ത മഹേന്ദ്രവാഹനം പെട്ടെന്ന് അവിടെയെത്തി; അതിന്റെ മിന്നുന്ന പ്രകാശം കണ്ട മഹാരഥന്മാർ അർജുനനെ ഓർത്ത് സന്തോഷിച്ചു.
സ ദീപ്യമാനഃ സഹസാഽന്തരിക്ഷം പ്രകാശയന്മാതലിസംഗൃഹീതഃ। ബഭൌ മഹോല്കേവ ഘനാന്തരസ്ഥാ ശിഖേവ ചാഗ്നേര്ജ്വലിതാ വിധൂമാ
അതിന്റെ പ്രകാശം ആകാശം മുഴുവൻ തിളക്കിച്ചു, മാതലി നിയന്ത്രിച്ചിരുന്ന ആ രഥം, മേഘങ്ങൾക്കിടയിൽ വലിയ ഉല്കപോലെയും, പുകയില്ലാത്ത അഗ്നിശിഖപോലെയും തെളിഞ്ഞു.
തമാസ്ഥിതഃ സംദദൃശേ കിരീടീ സ്രഗ്വീ നവാന്യാഭരണാനി ബിഭ്രത്। ധനംജയോ വജ്രധരപ്രഭാവഃ ശ്രിയാ ജ്വലന്പര്വതമാജഗാമ്
ആ രഥത്തിൽ കിരീടവും പുഷ്പമാലയും പുതുമണികൾ അണിഞ്ഞ് ധനഞ്ജയൻ, ഇന്ദ്രന്റെ തേജസ്സോടെ, മഹത്വത്തോടെ പർവതത്തിലേക്ക് എത്തി.