സ്ഥാനമേതന്മഹാഭാവ ധ്രുവമക്ഷയമവ്യയമ്। ഈശ്വരസ്യ സദാ ഹ്യേതത്പ്രണമാത്ര യുധിഷ്ഠിര
മഹാഭാവാ, ഈ സ്ഥലം സ്ഥിരവുമാണ്, നശിക്കാത്തതും ശാശ്വതവുമാണ്. യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, ഇത് എപ്പോഴും ഈശ്വരന്റേതാണ്; വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചാൽ മതി.
[ഏനം ത്വഹരഹര്മേരും സൂര്യാചന്ദ്രമസൌ ധ്രുവമ്। പ്രദക്ഷിണമുപാവൃത്യകുരുതഃ കുരുനന്ദന
കുരുനന്ദനാ, എല്ലാ ദിവസവും മേരുവും സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ധ്രുവനക്ഷത്രവും അതിനെ ചുറ്റി വലതുവശത്തായി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നു.
ജ്യോതീംഷി ചാപ്യശേഷേണ സര്വാണ്യനഘ സര്വതഃ। പരിയാന്തി മഹാരാജ ഗിരിരാജം പ്രദക്ഷിണമ് ।।]
പാപരഹിതനായവാ, എല്ലാ പ്രകാശങ്ങളും, ഒരു ശേഷിയുമില്ലാതെ, എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നും ആ പർവതരാജനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നു.
ഏതം ജ്യോതീംഷി സര്വാണി പ്രകര്ഷന്ഭഗവാനപി। കുരുതേ വിതമസ്കര്മാ ആദിത്യോഽഭിപ്രദക്ഷിണമ്
ഈ പ്രകാശങ്ങളെല്ലാം കൂട്ടിക്കൊണ്ടു, പുണ്യശീലനായ ആദിത്യനും പാപരഹിതനായവനും അതിനെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നു.
അസ്തം പ്രാപ്യ തതഃ സന്ധ്യാമതിക്രമ്യ ദിവാകരഃ। ഉദീചീം ഭജതേ കാഷ്ഠാം ബഹുധാ പര്വസന്ധിഷു
അസ്തമയത്തിൽ എത്തി, സന്ധ്യയെ കടന്ന്, സൂര്യൻ കാലഘട്ടങ്ങളുടെ സന്ധികളിൽ പലവിധത്തിൽ വടക്കേ ദിശയിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
സുമേരുമനുവൃത്തഃ സ പുനര്ഗച്ഛതി പാണ്ഡവ। പ്രാങ്യുഖഃ സവിതാ ദേവഃ സര്വഭൂതഹിതേ രതഃ
പാണ്ഡവാ, സുമേരുവിനെ പിന്തുടർന്ന്, സൂര്യദേവൻ വീണ്ടും കിഴക്കോട്ട് മുന്നേറുന്നു, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി.
സ സമ്യഗ്വിഭജന്കാലാന്ബഹുധാ പര്വസന്ധിഷു। തഥൈവ ഭഗവാന്സോമോ നക്ഷത്രൈഃ സഹ ഗച്ഛതി
സൂര്യൻ കാലം ശരിയായി പലവിധത്തിൽ വിഭജിക്കുന്നതുപോലെ, ഭാഗ്യവാൻ ആയ സോമനും നക്ഷത്രങ്ങളോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ഏവമേതം ത്വതിക്രമ്യ മഹാമേരുമതന്ദ്രിതഃ। സോമശ്ച വിഭജന്കാലം ബഹുധാ പര്വസന്ധിഷു। ഭാസയന്സര്വഭൂതാനി പുനര്ഗച്ഛതി സാഗരമ്
ഇങ്ങനെ, മഹാമേരുവിനെ അറ്റകുറ്റമില്ലാതെ കടന്ന്, സോമനും കാലം പലവിധത്തിൽ വിഭജിച്ച്, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളെയും പ്രകാശിപ്പിച്ച് വീണ്ടും സമുദ്രത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
തഥാ തമിസ്രഹാ ദേവോ മയൂഖൈര്ഭാസയഞ്ജഗത്। മാര്ഗമേതമസംബാധമാദിത്യഃ പരിവര്തതേ
അങ്ങനെ, ഇരുട്ട് നീക്കുന്ന ദേവൻ തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ ലോകം പ്രകാശിപ്പിച്ച്, തടസ്സങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്ത ഈ മാർഗത്തിൽ സൂര്യൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
സിസൃക്ഷുഃ ശിശിരാണ്യേവ ദക്ഷിണാം ഭജതേ ദിശമ്। തതഃ സര്വാണി ഭൂതാനി കാലം ശിശിരമൃച്ഛതി
ശീതകാലം ഉണ്ടാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, സൂര്യൻ തെക്കേ ദിശയിലേക്ക് തിരിയുന്നു. അതിനുശേഷം എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളും ശിശിരം എന്ന കാലഘട്ടം അനുഭവിക്കുന്നു.
സ്ഥാവരാണാം ച ഭൂതാനാം ജങ്ഗമാനാം ച തേജസാ। തേജാംസി സമുപാദത്തേ നിവൃത്തഃ സ വിഭാവസുഃ
നിശ്ചലമായ ജീവികളും ചലിക്കുന്ന ജീവികളും ഉള്ളിലെ ഊർജ്ജം അഗ്നി പിൻവലിക്കുമ്പോൾ, അതെല്ലാം തന്റെ ഉള്ളിലേക്ക് ആഗ്രഹിച്ച് സമാഹരിക്കുന്നു.
തതഃ സ്വേദഃ ക്ലമസ്തന്ദ്രീ ഗ്ലാനിശ്ച ഭജതേ നരാന്। പ്രാണിഭിഃ സതതം സ്വപ്നോഹ്യഭീക്ഷ്ണം ച നിപേവ്യതേ
അപ്പോൾ മനുഷ്യരെ വിയർപ്പ്, ക്ഷീണം, മന്ദത, തളർച്ച എന്നിവ പിടികൂടുന്നു; എല്ലാ ജീവികളും എപ്പോഴും ഉറക്കം അനുഭവിക്കുന്നു.
ഏവമേതമനിര്ദേശ്യം മാര്ഗമാവൃത്യ ഭാനുമാന്। പുനഃ സൃജതി വര്ഷാണി ഭഗവാന്ഭാസയന്പ്രജാഃ
അങ്ങനെ, ഈ വിവരണമറ്റ വഴിയെ മറച്ച് സൂര്യൻ വീണ്ടും മഴ വരുത്തുന്നു, സകല ജീവികളെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.
വൃഷ്ടിമാരുതസംതാപൈഃ സുഖൈഃ സ്ഥാവരജങ്ഗമാന്। വര്ധയനസുമഹാതേജാഃ പുനഃ പ്രതിനിവര്തതേ
മഴ, കാറ്റ്, ചൂട്, ആനന്ദം എന്നിവകൊണ്ട് അതിവിശാലമായ പ്രകാശമുള്ളവൻ ചലനമില്ലാത്തവരെയും ചലിക്കുന്നവരെയും പോഷിപ്പിച്ച് വീണ്ടും അപ്രത്യക്ഷനാകുന്നു.
ഏവമേഷ ചരന്പാര്ഥ കാലചക്രമതന്ദ്രിതഃ। പ്രകര്ഷന്സര്വഭൂതാനി സവിതാ പരിവര്തതേ
പാർത്താ, ഇങ്ങനെ ഈ സവിതാ അശ്രാന്തമായി കാലചക്രത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച് എല്ലാ ജീവികളെയും മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നു.
സംതതാ ഗതിരേതസ്യ നൈഷ തിഷ്ഠതി പാണ്ഡവ। ആദായൈവ തു ഭൂതാനാം തേജോ വിസൃജതേ പുനഃ
പാണ്ഡവാ, ഇതിന്റെ സഞ്ചാരം ഒരിക്കലും നിൽക്കില്ല; ജീവികളുടെ ഊർജ്ജം ഏറ്റെടുത്ത് വീണ്ടും അതു വിട്ടുനൽകുന്നു.
വിഭജന്സര്വഭൂതാനാമായുഃ കര്മ ച ഭാരത। അഹോരാത്രം കലാഃ കാഷ്ഠാഃ സൃജത്യേഷ സദാ വിഭുഃ
ഭാരതാ, എല്ലാ ജീവികളുടെ ആയുസ്സും പ്രവൃത്തിയും വിഭജിച്ച്, ഈ മഹാത്മാവ് എപ്പോഴും പകലും രാത്രിയും, നിമിഷങ്ങളും മണിക്കൂറുകളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
തസ്മിന്നഗേന്ദ്രേ വസതാം തു തേഷാം മഹാത്മനാം സദ്വ്രതമാസ്ഥിതാനാമ്। രതിഃ പ്രമോദശ്ച ബഭൂവ തേഷാ- മാകാങ്ക്ഷതാം ദര്ശനമര്ജുനസ്യ
ആ മഹാഗിരിയിൽ വാസം ചെയ്ത മഹാത്മാക്കളും സദാചാരത്തിൽ നിലകൊണ്ടവരും അർജുനന്റെ ദർശനം ആഗ്രഹിച്ച് ആനന്ദത്തിലും സന്തോഷത്തിലും മുങ്ങി ജീവിച്ചു.
താന്വീര്യയുക്താന്സുവിശുദ്ധസത്വാം- സ്തേജസ്വിനഃ സത്യധൃതിപ്രധാനാന്। സംപ്രീയമാണാ ബഹവോഽബിജഗ്മു- ര്ഗന്ധര്വസങ്ഘാശ്ച മഹര്ഷയശ്ച
വീര്യശാലികളും ശുദ്ധഹൃദയങ്ങളുമായ, പ്രകാശമുള്ള, സത്യനിഷ്ഠരായ ആ മഹാത്മാക്കളെ കാണാൻ അനേകം ഗന്ധർവസംഘങ്ങളും മഹർഷികളും സന്തോഷത്തോടെ സമീപിച്ചു.
തം പാദപൈഃ പുഷ്പഫലൈരുപേതം നഗോത്തമം പ്രാപ്യ മഹാരഥാനാമ്। മനഃപ്രസാദഃ പരമോ ബഭൂവ യഥാ ദിവം പ്രാപ്യ മരുദ്ഗണാനാമ്
പുഷ്പഫലങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച വൃക്ഷങ്ങളുള്ള ആ ഉത്തമഗിരിയിൽ എത്തിയ മഹാരഥന്മാർക്ക് അത്യന്തം സന്തോഷം ലഭിച്ചു; മരുത്ഗണങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തുന്നതുപോലെ.
മയൂരഹംസസ്വനനാദിതാനി പുഷ്പോപകീര്ണാനി മഹാചലസ്യ। ശൃങ്ഗാണി സാനൂനി ച പശ്യമാനാ ഗിരേഃ പരം ഹര്ഷമവാപ്യ തസ്ഥുഃ
മയിലുകളും ഹംസകളും മുഴങ്ങുന്ന, പുഷ്പങ്ങൾ വീണുകിടക്കുന്ന ആ മഹാഗിരിയുടെ ശിഖരങ്ങളും ചാരലുകളും കണ്ടു, അവർ അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ അവിടെ നിന്നു.
സാക്ഷാത്കുബേരേണ കൃതാശ്ച തസ്മി- ന്നഗോത്തമേ സംവൃതകൂടഗുല്മാഃ। കാദമ്ബകാരണ്ഡവഹംസജുഷ്ടാഃ പദ്മാകുലാഃ പുഷ്കരിണീരപശ്യന്
കുബേരൻ തന്നെ നിർമ്മിച്ച, കാടുകളും തടികളും മറച്ചിരിക്കുന്ന, കടംബ, കരണ്ടവ, ഹംസ എന്നിവ നിറഞ്ഞ, താമരപൂക്കളാൽ നിറഞ്ഞ തടാകങ്ങൾ അവർ ആ മഹാഗിരിയിൽ കണ്ടു.
ക്രീഡാപ്രദേശാംസ്ച സമൃദ്ധരൂപാ- ന്സവേദികാംസ്തേ ന്യവസന്സുവേശാന്। മണിപ്രകീര്ണാംശ്ച മനോരമാംശ്ച യഥാ ഭവേയുര്നദസ്യ രാജ്ഞഃ
അവർ മനോഹരമായ, വേദികകളും രത്നങ്ങൾ ചിതറുന്ന കളിസ്ഥലങ്ങളിലും, നദിരാജാവിന് യോജിച്ചതുപോലെയുള്ള മനോഹരമായ ഇടങ്ങളിലും വസിച്ചു.
അനേകവര്ണൈശ് സുഗന്ധിഭിശ്ച മഹാദ്രുമൈഃ സംതതമഭ്രജാലൈഃ। തപഃപ്രധാനാഃ സതതം ചരന്തഃ ശൃങ്ഗം ഗിരേശ്ചിന്തയിതും ന ശേകുഃ
നാനാവർണ്ണവും സുഗന്ധവുമുള്ള മഹാവൃക്ഷങ്ങൾ മേഘങ്ങളുപോലെ നിറഞ്ഞ ആ സ്ഥലത്ത്, തപസ്സിൽ ലീനരായവർ എപ്പോഴും സഞ്ചരിച്ചു; എങ്കിലും ആ പർവ്വതത്തിന്റെ ശിഖരം ആലോചിക്കാൻ അവർക്കു കഴിഞ്ഞില്ല.
സ്വതേജസാ തസ്യ നഗോത്തമസ്യ മഹൌഷധീനാം ച തഥാ പ്രഭാവാത്। വിഭക്തരൂപഃ സവിതാ ബഭൂവ നിശാമുഖം പ്രാപ്യ നരര്ഷഭാണാമ്
ആ ഉത്തമഗിരിയുടെ പ്രകാശത്താലും മഹൗഷധികളുടെ ശക്തിയാലും, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠന്മാരുടെ ഇടയിൽ രാവിന്റെ അവസാനം സവിതാ വ്യക്തമായ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
യമാസ്ഥിതഃ സ്ഥാവരജങ്ഗമാനാം വിഭാവസുര്ഭാവിതാ ഹരീശഃ। തസ്യോദയം ചാസ്തമനം ച വീര- സ്തത്രസ്ഥിതാസ്തേ ദദൃശുര്നൃസിംഹാഃ
സ്ഥാവരജംഗമജീവികളെ പോഷിപ്പിക്കുന്ന രൂപം ധരിച്ച്, ഹരിയുടെയും അഗ്നിയുടെയും പ്രഭാവം അവരിൽ ഉണർത്തി, ആ സിംഹഹൃദയന്മാർ അവിടെയെ സവിതാവിന്റെ ഉദയവും അസ്തമയവും കണ്ടു.
രവേസ്തമിസ്രാഗമനിര്ഗമാംസ്തേ തഥോദയം ചാസ്തമനം ച വീരാഃ। സമാവൃതാഃ പ്രേക്ഷ്യ തമോനുദസ്യ ഗഭസ്തിജാലൈഃ പ്രദിശോ ദിശശ്ച
രാവിന്റെ വരവും പോകലും, സൂര്യന്റെ ഉദയവും അസ്തമയവും, അഗ്നിയുടെ കിരണങ്ങൾ അകലം പരത്തുമ്പോൾ ദിശകളും ദിക്കുകളും പ്രകാശം നിറഞ്ഞതും അവർ കണ്ടു.
സ്വാധ്യായവന്തഃ സതതക്രിയാശ്ച ധര്മപ്രധാനാശ്ച ശുചിവ്രതാശ്ച। സത്യേ സ്ഥിതാസ്തസ്യ മഹാരഥസ്യ സത്യവ്രതസ്യാഗമനപ്രതീക്ഷാഃ
സ്വാധ്യായത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ള, നിരന്തരമായി കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന, ധർമ്മത്തിൽ പ്രധാന്യം നൽകുന്ന, ശുദ്ധവ്രതമുള്ള, സത്യത്തിൽ നിലകൊണ്ട, ആ മഹാരഥിയുടെ വരവിനായി കാത്തിരുന്നവരായിരുന്നു അവർ.
ഇഹൈവ ഹര്ഷോഽസ്തു സമാഗതാനാം ക്ഷിപ്രം കൃതാസ്ത്രേണ ധനംജയേന। ഇതി ബ്രുവന്തഃ പരമാശിപസ്തേ പാര്ഥാസ്തപോയോഗപരാ ബഭൂവുഃ
ഇവിടെയുള്ള എല്ലാവർക്കും സന്തോഷം ഉണ്ടാകട്ടെ; ധനഞ്ജയൻ ആയുധകലയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയതുകൊണ്ട് ഉടൻ തന്നെ സമ്പത്ത് നേടും. ഇങ്ങനെ പരസ്പരം പറഞ്ഞു, പാണ്ഡവന്മാർ തപസ്സിലും യോഗത്തിലും മുഴുകി.
ദൃഷ്ട്വാ വിചിത്രാണി ഗിരൌ വനാനി കിരീടിനം ചിന്തയതാമഭീക്ഷ്ണമ്। ബഭൂവ രാവിര്ദിവസശ്ച തേഷാം സംവത്സരേണൈവ സമാനരൂപഃ
കിരീടധാരി അത്ഭുതകരമായ കാടുകൾ കണ്ട് ആലോചനയിൽ ആഴപ്പെട്ടു; അവർക്കു വർഷം മുഴുവൻ സൂര്യനും പകലും ഒരുപോലെയായി.