പര്വതൈശ്ച വനാന്തൈശ്ച കാനനൈശ്ചൈവ ശോഭിതമ്। ഏതമാഹുര്മഹേന്ദ്രസ്യ രാജ്ഞോ വൈശ്രവണസ്യ ച। ഋഷയഃ സര്വധര്മജ്ഞാഃ സര്വേ താത മനീഷിണഃ
പര്വ്വതങ്ങളും കാടുകളും വനാന്തരങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കൃതമായ ഈ പ്രദേശം മഹേന്ദ്രനും വൈശ്രവണന് രാജാവിനും ഉള്ളതാണെന്ന് എല്ലാ ധര്മ്മജ്ഞരായ ഋഷികളും പറയുന്നു.
അതശ്ചോദ്യന്തമാദിത്യമുപതിഷ്ഠന്തി വൈ പ്രജാഃ। ഋഷയശ്ചാപി ധര്മജ്ഞാഃ സിദ്ധാഃ സാധ്യാശ്ച ദേവതാഃ
ഇവിടെ എല്ലാ ജീവികളും, ധര്മ്മം അറിയുന്ന ഋഷികളും, സിദ്ധന്മാരും സാദ്ധ്യദേവന്മാരും ഉദയിക്കുന്ന സൂര്യനെ ആരാധിക്കുന്നു.
യമസ്തു രാജാ ധര്മജ്ഞഃ സര്വപ്രാണഭൃതാം പ്രഭുഃ। പ്രേതസത്വഗതീമേതാം ദക്ഷിണാമാശ്രിതോ ദിശമ്
ധര്മ്മജ്ഞനുമായ യമരാജാവ്, എല്ലാ ജീവികളുടെ അധിപന്, പ്രേതലോകം ഉള്ള ദക്ഷിണ ദിശയില് വസിക്കുന്നു.
ഏതത്സംയമനം പുണ്യമതീവാദ്ഭുതദര്ശനമ്। പ്രേതരാജസ്യ ഭവനമൃദ്ധ്യാ പരമയാ യുതമ്
ഇതാണ് അത്യന്തം വിശുദ്ധവും അത്ഭുതകരമായ സംയമനലോകം, സമ്പത്തുകൊണ്ടു സമൃദ്ധമായ പ്രേതരാജാവിന്റെ ഭവനം.
യം പ്രാപ്യ സവിതാ രാജന്സത്യേന പ്രതിതിഷ്ഠതി। അസ്തം പര്വതരാജാനമേതമാഹുര്മനീഷിണഃ
രാജാവേ, ഈ സ്ഥലത്തെത്തുമ്പോള് സൂര്യന് സത്യത്തില് നിലകൊള്ളുന്നു; ജ്ഞാനികള് ഈ മലരാജാവിനെ അസ്തമയസ്ഥലം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
ഏവം പര്വതരാജാനം സമുദ്രം ച മഹോദധിമ്। അവസന്വരുണോ രാജാ ഭൂതാനി പരിരക്ഷതി
ഇങ്ങനെ മലരാജാവും മഹാസമുദ്രവും വരുണന് രാജാവിന്റെ വാസസ്ഥലമാണ്; അവന് എല്ലാ ജീവികളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നു.
ഉദീചീം ദീപയന്നേഷ ദിശം തിഷ്ഠതി കീര്തിമാന്। മഹാമേരുര്മഹാഭാഗ ശിവോ ബ്രഹ്മവിദാംഗതിഃ
ഉത്തരദിശ പ്രകാശിപ്പിച്ച് മഹാമേരു എന്ന മഹത്വമുള്ള മലശിഖരം അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു; അതാണ് ബ്രഹ്മജ്ഞാനികള്ക്ക് ശുഭമായ മാര്ഗ്ഗം.
യസ്മിന്ബ്രഹ്മസദശ്ചൈവ ഭൂതാത്മാ ചാവതിഷ്ഠതേ। പ്രജാപതിഃ സൃജന്സര്വം യത്കിംചിജ്ജങ്ഗമാഗമമ്
അവിടെ ബ്രഹ്മാസഭയും എല്ലാ ജീവികളുടെ ആത്മാവും വസിക്കുന്നു; പ്രജാപതി അവിടെ സകല ചലനസ്ഥിരങ്ങളെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
യാനാഹുര്ബ്രഹ്മണഃ പുത്രാന്മാനസാന്ദക്ഷസപ്തമാന്। തേഷാമപി മഹാമേരുഃ ശിവം സ്ഥാനമനാമയമ്
ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സില് നിന്നു ജനിച്ച ദക്ഷന്റെ ഏഴു പുത്രന്മാരെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു; അവര്ക്കും മഹാമേരു ശുഭവും ദോഷരഹിതവുമായ വാസസ്ഥലമാണ്.
അത്രൈവ പ്രതിതിഷ്ഠന്തി പുനരേഷോദയന്തി ച। സപ്ത ദേവര്ഷയസ്താത വസിഷ്ഠപ്രമുഖാസ്തദാ
വസിഷ്ഠന് മുതലായ ഏഴു ദേവര്ഷിമാര് ഇവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നതും വീണ്ടും ഉദയിക്കുന്നതും, പ്രിയനേ.
ദേശം വിരജസം പശ്യ മേരോഃ ശിഖരമുത്തമമ്। യത്രാത്മതൃപ്തൈരധ്യാസ്തേ ദേവൈഃ സഹ പിതാമഹഃ
മേരുവിന്റെ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ശിഖരമായ ആ വിശുദ്ധഭൂമി നോക്കൂ; അവിടെ പിതാമഹന് ദേവന്മാരോടൊപ്പം ആത്മതൃപ്തനായി വസിക്കുന്നു.
യമാഹുഃ സര്വഭൂതാനാം പ്രകൃതേഃ പ്രകൃതിം ധ്രുവമ്। അനാദിനിധനം ദേവം പ്രഭും നാരായണം പരമ്
അവനെ എല്ലാ ഭൂതങ്ങളുടെയും പ്രകൃതിയുടെയും അചഞ്ചലമായ മൂലമൂലവും, ആദിയില്ലാത്തതും അന്തമില്ലാത്തതുമായ പരമേശ്വരനായ നാരായണനുമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
ബ്രഹ്മണഃ സദനാത്തസ്യ പരം സ്ഥാനം പ്രകാശതേ। ദേവാശ്ച യത്നാത്പശ്യന്തി സര്വതേജോമയം ശുഭമ്
ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്തിൽനിന്ന് അത്യുന്നതമായ ഒരു സ്ഥലം തെളിഞ്ഞു കാണപ്പെടുന്നു. ദേവന്മാർ അതിനെ കാണാൻ വലിയ പരിശ്രമം ചെയ്യുന്നു. ആ സ്ഥലം മുഴുവനും പ്രകാശം നിറഞ്ഞതും പാവനവുമാണ്.
അത്യര്കാനലദീപ്തം തത്സ്ഥാനം വിഷ്ണോര്മഹാത്മനഃ। സ്വയൈവ പ്രഭയാ രാജന്ദുഷ്പ്രേക്ഷ്യം ദേവദാനവൈഃ
മഹാത്മാവായ വിഷ്ണുവിന്റെ ആ സ്ഥലം സൂര്യനും അഗ്നിയിലുംക്കാൾ കൂടുതൽ ദീപ്തിയോടെ പ്രകാശിക്കുന്നു. അതിന്റെ സ്വന്തം പ്രകാശം കൊണ്ടു ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും അതിനെ നേരിട്ട് നോക്കാൻ കഴിയില്ല.
പ്രാച്യാം നാരായണസ്ഥാനം മേരാവതിവിരാജതേ
കിഴക്കോട്ട്, മേരു പർവതത്തിൽ നാരായണന്റെ സന്നിധി അതീവ ഭംഗിയോടെ തെളിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു.
യത്ര ഭൂതേശ്വരസ്താത സര്വപ്രകൃതിരാത്മഭൂഃ। ഭാസയന്സര്വഭൂതാനി സുശ്രിയാഽഭിവിരാജതേ
അവിടെ, പ്രിയനായവാ, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും നാഥനും സകല പ്രകൃതികളുടെ ആധാരവുമായവൻ, തന്റെ അതുല്യമായ ഭംഗിയോടെ എല്ലാ സൃഷ്ടികളെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.
നാത്ര ബ്രഹ്മര്ഷയസ്താത കുത ഏവ മഹര്ഷയഃ। പ്രാപ്നുവന്തി ഗതിം ഹ്യേതാം യതീനാം ഭാവിതാത്മനാമ്
പ്രിയനായവാ, ഇവിടെ ബ്രഹ്മർഷിമാരോ മഹർഷിമാരോ എത്താൻ കഴിയില്ല. മനസ്സു ശുദ്ധരായ യതികൾക്കേ ഈ മാർഗം ലഭ്യമാകൂ.
ന തം ജ്യോതീംപി സര്വാണി പ്രാപ്യ ഭാസന്തി പാണ്ഡവ। സ്വയംപ്രഭുരചിന്ത്യാത്മാ തത്ര ഹ്യതിവിരാജതേ
പാണ്ഡവാ, ആ പ്രകാശം വരെ എത്തുമ്പോഴും മറ്റെല്ലാ പ്രകാശങ്ങളും അവിടെ തെളിയുന്നില്ല. അവിടെ സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്ന, മനസ്സിൽ പിടികൂടാനാകാത്ത ആ ആത്മാവ് അതീവ ഭംഗിയോടെ തെളിയുന്നു.
യതയസ്തത്ര ഗച്ഛന്തി ഭക്ത്യാ നാരായണം ഹരിമ്। പരേണ തപസാ യുക്താ ഭാവിതാഃ കര്മഭിഃ ശുഭൈഃ। യോഗസിദ്ധാ മഹാത്മാനസ്തമോമോഹവിവര്ജിതാഃ
ഭക്തിയോടെ നാരായണനായ ഹരിയെ ആരാധിക്കുന്ന, ഉത്തമമായ തപസ്സിൽ ലീനരായ, നല്ല പ്രവൃത്തികളാൽ ശുദ്ധരായ, യോഗത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയ, മഹാത്മാക്കളായ, അന്ധകാരവും ഭ്രമവും ഇല്ലാത്ത യതികൾ അവിടെ എത്തുന്നു.
തത്ര ഗത്വാ പുനര്നേമം ലോകമായാന്തി ഭാരത। സ്വയംഭുവം മഹാത്മാനം ദേവദേവം സനാതനമ്
അവിടെ എത്തിച്ചേരുന്നവർ, ഭാരതാ, വീണ്ടും ഈ ലോകത്തിലേക്ക് തിരികെ വരാറില്ല. അവർ സ്വയംഭുവായ, മഹാത്മാവായ, ദേവന്മാരുടെ ദൈവമായ ശാശ്വതനേ പ്രാപിക്കുന്നു.
സ്ഥാനമേതന്മഹാഭാവ ധ്രുവമക്ഷയമവ്യയമ്। ഈശ്വരസ്യ സദാ ഹ്യേതത്പ്രണമാത്ര യുധിഷ്ഠിര
മഹാഭാവാ, ഈ സ്ഥലം സ്ഥിരവുമാണ്, നശിക്കാത്തതും ശാശ്വതവുമാണ്. യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, ഇത് എപ്പോഴും ഈശ്വരന്റേതാണ്; വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചാൽ മതി.
[ഏനം ത്വഹരഹര്മേരും സൂര്യാചന്ദ്രമസൌ ധ്രുവമ്। പ്രദക്ഷിണമുപാവൃത്യകുരുതഃ കുരുനന്ദന
കുരുനന്ദനാ, എല്ലാ ദിവസവും മേരുവും സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ധ്രുവനക്ഷത്രവും അതിനെ ചുറ്റി വലതുവശത്തായി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നു.
ജ്യോതീംഷി ചാപ്യശേഷേണ സര്വാണ്യനഘ സര്വതഃ। പരിയാന്തി മഹാരാജ ഗിരിരാജം പ്രദക്ഷിണമ് ।।]
പാപരഹിതനായവാ, എല്ലാ പ്രകാശങ്ങളും, ഒരു ശേഷിയുമില്ലാതെ, എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നും ആ പർവതരാജനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നു.
ഏതം ജ്യോതീംഷി സര്വാണി പ്രകര്ഷന്ഭഗവാനപി। കുരുതേ വിതമസ്കര്മാ ആദിത്യോഽഭിപ്രദക്ഷിണമ്
ഈ പ്രകാശങ്ങളെല്ലാം കൂട്ടിക്കൊണ്ടു, പുണ്യശീലനായ ആദിത്യനും പാപരഹിതനായവനും അതിനെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നു.
അസ്തം പ്രാപ്യ തതഃ സന്ധ്യാമതിക്രമ്യ ദിവാകരഃ। ഉദീചീം ഭജതേ കാഷ്ഠാം ബഹുധാ പര്വസന്ധിഷു
അസ്തമയത്തിൽ എത്തി, സന്ധ്യയെ കടന്ന്, സൂര്യൻ കാലഘട്ടങ്ങളുടെ സന്ധികളിൽ പലവിധത്തിൽ വടക്കേ ദിശയിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
സുമേരുമനുവൃത്തഃ സ പുനര്ഗച്ഛതി പാണ്ഡവ। പ്രാങ്യുഖഃ സവിതാ ദേവഃ സര്വഭൂതഹിതേ രതഃ
പാണ്ഡവാ, സുമേരുവിനെ പിന്തുടർന്ന്, സൂര്യദേവൻ വീണ്ടും കിഴക്കോട്ട് മുന്നേറുന്നു, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി.
സ സമ്യഗ്വിഭജന്കാലാന്ബഹുധാ പര്വസന്ധിഷു। തഥൈവ ഭഗവാന്സോമോ നക്ഷത്രൈഃ സഹ ഗച്ഛതി
സൂര്യൻ കാലം ശരിയായി പലവിധത്തിൽ വിഭജിക്കുന്നതുപോലെ, ഭാഗ്യവാൻ ആയ സോമനും നക്ഷത്രങ്ങളോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ഏവമേതം ത്വതിക്രമ്യ മഹാമേരുമതന്ദ്രിതഃ। സോമശ്ച വിഭജന്കാലം ബഹുധാ പര്വസന്ധിഷു। ഭാസയന്സര്വഭൂതാനി പുനര്ഗച്ഛതി സാഗരമ്
ഇങ്ങനെ, മഹാമേരുവിനെ അറ്റകുറ്റമില്ലാതെ കടന്ന്, സോമനും കാലം പലവിധത്തിൽ വിഭജിച്ച്, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളെയും പ്രകാശിപ്പിച്ച് വീണ്ടും സമുദ്രത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
തഥാ തമിസ്രഹാ ദേവോ മയൂഖൈര്ഭാസയഞ്ജഗത്। മാര്ഗമേതമസംബാധമാദിത്യഃ പരിവര്തതേ
അങ്ങനെ, ഇരുട്ട് നീക്കുന്ന ദേവൻ തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ ലോകം പ്രകാശിപ്പിച്ച്, തടസ്സങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്ത ഈ മാർഗത്തിൽ സൂര്യൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
സിസൃക്ഷുഃ ശിശിരാണ്യേവ ദക്ഷിണാം ഭജതേ ദിശമ്। തതഃ സര്വാണി ഭൂതാനി കാലം ശിശിരമൃച്ഛതി
ശീതകാലം ഉണ്ടാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, സൂര്യൻ തെക്കേ ദിശയിലേക്ക് തിരിയുന്നു. അതിനുശേഷം എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളും ശിശിരം എന്ന കാലഘട്ടം അനുഭവിക്കുന്നു.