രാക്ഷസാധിപതിഃ ശ്രീമാന്മണിമാന്നാമ മേ സഖാ। മൌര്ക്യാദജ്ഞാനഭാവാച്ച ദര്പാന്മോഹാച്ച പാര്ഥിവ
രാക്ഷസാധിപതിയായ മനിമാൻ എന്ന എന്റെ സുഹൃത്ത്, അജ്ഞതയും അഹങ്കാരവും മൂഢതയും കൊണ്ടു, രാജാവേ—
ന്യഷ്ഠീവദാകാശഗതോ മഹര്ഷേസ്തസ്യ മൂര്ധനി। തതഃ ക്രുദ്ധഃ സ ഭഗവാനുവാചേദം തപോധനഃ
അവൻ ഒരു ഉലക്കുപോലെ ആകാശത്തിലൂടെ പറന്ന് ആ മഹർഷിയുടെ തലയിൽ വീണു; അതോടെ കോപിതനായ ആ മഹാതപസ്വി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മാമവജ്ഞായ ദുഷ്ടാത്മാ യസ്മാദേഷ സഖാ തവ। ധര്ഷണാം കൃതവാനേതാം പശ്യതസ്തേ ധനേശ്വര
നിന്റെ ഈ ദുഷ്ടഹൃദയനായ സുഹൃത്ത് എന്നെ അവഗണിച്ച് ഈ അപമാനം ചെയ്തതിനാൽ, ധനേശ്വരാ, അതിന്റെ ഫലം കാണുക.
ത്വം ചാപ്യേഭിര്ഹതൈഃ സൈന്യൈഃ ക്ലേശം പ്രാപ്നുഹി ദുര്ഭതേ। തമേവ മാനുഷം ദൃഷ്ട്വാകില്വിഷാദ്വിപ്രമോക്ഷ്യസേ
നിന്റെ സൈന്യങ്ങൾ കൊല്ലപ്പെട്ട് നീയും വലിയ കഷ്ടം അനുഭവിക്കും, ദുഭാഗ്യവാനേ; ആ മനുഷ്യനെ കണ്ടാൽ നീ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.
സൈന്യാനാം തു തവൈതേഷാം പുത്രപൌത്രബലാന്വിതമ്। ന ശാപം പ്രാപ്യതേ ഘോരം ഗച്ഛ തേഽഽജ്ഞാം കരിഷ്യതി
എന്നാൽ നിന്റെ സൈന്യങ്ങളിൽ പുത്രന്മാരും മക്കളും ഉള്ളവർക്ക് ഈ ഭയങ്കര ശാപം ബാധിക്കില്ല; നീ പോവുക, അവൻ തന്റെ അജ്ഞതപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കും.
ഏഷ ശാപോ മയാ പ്രാപ്തഃ പ്രാക്തസ്മാദൃഷിസത്തമാത്। സ ഭീമേന മഹാരാജ ഭ്രാത്രാ തവ വിമോക്ഷിതഃ
ഈ ശാപം ഞാൻ മുമ്പ് ആ മഹർഷിയിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചതാണ്; ഭീമൻ, രാജാവേ, നിന്റെ സഹോദരൻ, അതിൽ നിന്ന് എന്നെ മോചിപ്പിച്ചു.
യുധിഷ്ഠിര ധൃതിര്ദാക്ഷ്യം ദേശകാലപരാക്രമാഃ। ലോകതന്ത്രവിധാനാനാമേഷ പഞ്ചവിധോ വിധിഃ
യുധിഷ്ഠിരാ, ധൈര്യവും കഴിവും ദേശകാലത്തിന് അനുയോജ്യമായ വീര്യവും ലോകരീതികളുടെ ക്രമീകരണവും—ഇവയാണ് അഞ്ചു വിധത്തിലുള്ള നിയമങ്ങൾ.
ധൃതിമന്തശ്ച ദക്ഷാശ്ച സ്വേ സ്വേ കര്മണി ഭാരത। പരാക്രമവിധാനജ്ഞാ നരാഃ കൃതയുഗേഽഭവന്
ഭാരതാ, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ കര്മ്മത്തിൽ സ്ഥിരതയും കഴിവും കാണിച്ചും വീര്യത്തിന്റെ രീതി അറിയുകയും ചെയ്തവരാണ് കൃതയുഗത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്നത്.
ധൃതിമാന്ദേശകാലജ്ഞഃ സര്വധര്മവിധാനവിത്। ക്ഷത്രിയഃ ക്ഷത്രിയശ്രേഷ്ഠ ശാസ്തി വൈ പൃഥിവീമനു
സ്ഥിരമായ മനസ്സും, സമയവും സ്ഥലവും അറിയുന്നവനും, എല്ലാ ധർമ്മനിയമങ്ങളും അറിയുന്നവനും ആയ ഒരു ക്ഷത്രിയൻ, ക്ഷത്രിയന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഭൂമി യഥാർത്ഥത്തിൽ ഭരിക്കുന്നത്.
യ ഏവം വര്തതേ പാര്ഥ പുരുഷഃ സര്വകര്മസു। സ ലോകേ ലഭതേ വീര യശഃ പ്രേത്യ ച സദ്ഗതിമ്
പാർത്താ, എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും ഇങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ, വീരനായവനേ, ഈ ലോകത്ത് പ്രശസ്തിയും മരണത്തിന് ശേഷം നല്ല ഗതിയും നേടുന്നു.
ദേശകാലാന്തരപ്രേപ്സുഃ കൃത്വാ ശക്രഃ പരാക്രമമ്। സംപ്രാപ്തസ്ത്രിദിവേ രാജ്യം വൃത്രഹാ വസുഭിഃ സഹ
മറ്റൊരു സ്ഥലം, മറ്റൊരു സമയത്തെ ആഗ്രഹിച്ച്, ഇന്ദ്രൻ തന്റെ വീര്യം കാണിച്ചു, വസുക്കളോടൊപ്പം മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും രാജ്യം നേടി.
[യസ്തു കേവലസംരമ്ഭാത്പ്രപാതം ന നിരീക്ഷതേ।] പാപാത്മാ പാപബുദ്ധിര്യഃ പാപമേവാനുവര്തതേ। കര്മണാമവിഭാഗജ്ഞഃ പ്രേത്യ ചേഹ വിനശ്യതി
ആലോചനയില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനും, ദുഷ്ടഹൃദയവും ദുഷ്ടബുദ്ധിയും ഉള്ളവനും, പാപം മാത്രം പിന്തുടരുന്നവനും, പ്രവൃത്തികളുടെ ഭേദം തിരിച്ചറിയാത്തവനും, ഈ ലോകത്തും മരണത്തിന് ശേഷവും നശിക്കുന്നു.
അകാലജ്ഞഃ സുദുര്മേധാഃ കാര്യാണാമവിശേഷവിത്। വൃഥാചാരസമാരമ്ഭഃ പ്രേത്യ ചേഹ വിനശ്യതി
സമയമറിയാത്തവനും, മൂഢബുദ്ധിയുള്ളവനും, പ്രവൃത്തികളുടെ വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയാത്തവനും, ഫലമില്ലാത്ത ശ്രമങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവനും, ഈ ലോകത്തും മരണത്തിന് ശേഷവും നശിക്കുന്നു.
സാഹസേ വര്തമാനാനാം നികൃതീനാം ദുരാത്മനാമ്। സര്വേഷാമര്ഥലിപ്സൂനാം പാപോ ഭവതി നിശ്ചയഃ
അവിവേകത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവർക്കും, കപടവും ദുഷ്ടഹൃദയവുമുള്ളവർക്കും, ധനലോഭികൾക്കുമാണ് പാപം ഉറപ്പായുള്ളത്.
അധര്മജ്ഞോഽവലിപ്തശ്ച ബാലബുദ്ധിരമര്ഷണഃ। നിര്ഭയോ ഭീമസേനോഽയം തം ശാധി പുരുഷര്ഷഭ
ധർമ്മം അറിയാത്തവനും, അഹങ്കാരമുള്ളവനും, ബാലബുദ്ധിയുള്ളവനും, ക്ഷമയില്ലാത്തവനും, ഭയമില്ലാത്ത ഭീമസേനനാണ് ഈയാൾ; മനുഷ്യന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അവനെ നിയന്ത്രിക്കണം.
ആര്ഷ്ടിഷേണസ് രാജര്ഷേഃ പ്രാപ്യ ഭൂയസ്ത്വമാശ്രമമ്। തമിസ്രാം പ്രഥമാം തത്ര വീതശോകഭയോ വസ
ആർഷ്ടിഷേണ എന്ന രാജർഷിയുടെ വലിയ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി, അവിടെ ആദ്യമായ ഇരുട്ടിൽ ദുഃഖവും ഭയവും ഇല്ലാതെ താമസിക്കൂ.
അലകാം സഹ ഗന്ധര്വൈര്യക്ഷൈശ്ച സഹ കിന്നരൈഃ। `ഗമിഷ്യാമി മഹാബാഹോ ത്വം ചാപി ബദരീം വ്രജ
മഹാബാഹുവേ, ഞാൻ ഗന്ധർവന്മാരോടും യക്ഷന്മാരോടും കിന്നരന്മാരോടും കൂടെ അലകാ നഗരത്തിലേക്ക് പോകും; നീ ബദരിക്ക് പോവണം.
മന്നിയുക്താ മനുഷ്യേന്ദ്ര സര്വേ ച ഗിരിവാസിനഃ। രക്ഷന്തു ത്വാം മഹാബാഹോ സഹിതം ദ്വിജസത്തമൈഃ
മനുഷ്യരിൽ രാജാവേ, എന്റെ നിയോഗപ്രകാരം എല്ലാ മലവാസികളും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരോടൊപ്പം, മഹാബാഹുവേ, നിന്നെ സംരക്ഷിക്കും.
സാഹസേഷു ച സംതിഷ്ഠംസ്ത്വയാ ശൈലേ വൃകോദരഃ। വാര്യതാം സാധ്വയം രാജംസ്ത്വയാ ധര്മഭൃതാംവര
വൃക്കോദരൻ മലയിൽ ധൈര്യപ്രവൃത്തിക്ക് തയ്യാറായി നിൽക്കുമ്പോൾ, ധർമ്മഭൃത്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവേ, ഈ മഹാനായവനെ നീ നിയന്ത്രിക്കണം.
ഇതഃ പരം ച വോ രാജന്ദ്രക്ഷ്യന്തി വനഗോചരാഃ। ഉപശ്ഥാസ്യന്തി വോ രാജന്രക്ഷിഷ്യന്തേ ച വഃ സദാ
ഇനി മുതൽ, രാജാവേ, വനവാസികൾ നിങ്ങളെ കാണുകയും, സേവിക്കുകയും, എല്ലായ്പ്പോഴും നിങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യും.
തഥൈവ ചാന്നപാനാനി സ്വാദൂനി ച ബബൂനി ച। ആഹരിഷ്യന്തി മത്പ്രേഷ്യാഃ സദാ വഃ പുരുഷര്ഷഭാഃ
അതു പോലെ തന്നെ, പുരുഷരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, എന്റെ സേവകർ എപ്പോഴും രുചികരവും വിഭിന്നവുമായ അന്നപാനങ്ങൾ നിങ്ങൾക്കു കൊണ്ടുവരും.
യഥാ ജിഷ്ണുര്മഹേന്ദ്രസ്യ യഥാ വായോര്വൃകോദരഃ। ധര്മസ്യ ത്വം യഥാ താത യോഗോത്പന്നോ നിജഃ സുതഃ
ജിഷ്ണു മഹേന്ദ്രന്റെ പുത്രനാണതുപോലെ, വൃക്കോദരൻ വായുവിന്റെ പുത്രനാണതുപോലെ, അപ്പാ, നീയും യോഗശക്തിയാൽ ജനിച്ച ധർമ്മന്റെ യഥാർത്ഥ പുത്രനാണ്.
ആത്മജാവാത്മസംപന്നൌ യമൌ ചോഭൌ യഥാശ്വിനോഃ। രക്ഷ്യാസ്തദ്വന്മമാപീഹ യൂയം സര്വേ യുധിഷ്ഠിര
അശ്വിനീദേവന്മാരുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാർ സ്വഭാവഗുണങ്ങളോടെ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, ഇവിടെ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്നാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടട്ടെ.
അര്ഥതത്ത്വവിധാനജ്ഞഃ സര്വധര്മവിധാനവിത്। ഭീമസേനാദവരജഃ പല്ഗുനഃ കുശലീ ദിവി
സമ്പത്തിന്റെ താത്പര്യവും എല്ലാ ധർമ്മനിയമങ്ങളും അറിയുന്നവനും, ഭീമസേനന്റെ ഇളയാനായ അർജ്ജുനൻ, സ്വർഗത്തിൽ സുഖത്തോടെ ഉണ്ട്.
യാഃ കാശ്ചന മതാ ലോകേ സ്വര്ഗ്യാഃ പരമസംപദഃ। ജനമപ്രഭൃതി താഃ സര്വാഃ സ്ഥിതാസ്താത ധനംജയേ
ലോകത്തിൽ മഹത്തായ സ്വർഗീയ സമ്പത്തുകൾ എത്രയൊക്കെയുണ്ടോ, ജനങ്ങളിൽ നിന്നാരംഭിച്ച് എല്ലാം, പ്രിയനേ, അവയെല്ലാം ധനഞ്ജയനിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ദ്രമോ ദാനം ബലം ബുദ്ധിര്ഹ്രീര്ധൃതിസ്തേജ ഉത്തമമ്। ഏതാന്യപി മഹാസത്വേ സ്ഥിതാന്യമിതതേജസി
ആത്മനിയന്ത്രണം, ദാനം, ശക്തി, ബുദ്ധി, ലജ്ജ, ധൈര്യം, ഉജ്ജ്വലമായ തേജസ് — ഈ സകല ഗുണങ്ങളും ആ മഹാത്മാവിൽ, അളവറ്റ തേജസ്സുള്ളവനിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ന മോഹാത്കുരുതേ ജിഷ്ണുഃ കര്മ പാണ്ഡവ ഗര്ഹിതമ്। ന പാര്ഥസ് മൃഷോക്താനി കഥയന്തി നരാ നൃഷു
പാണ്ഡവാ, ജിഷ്ണു ഭ്രമത്തിലായി ഒരിക്കലും കുറ്റം ചൊരിയുന്ന പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യില്ല; പാർഥൻ മനുഷ്യരോടു കള്ളം പറയുന്നതുമില്ല.
സ ദേവപിതൃഗന്ധര്വൈഃ കുരൂണആം കീര്തിവര്ധനഃ। ആനീതഃ കുരുതേഽസ്ത്രാണി ശക്രസദ്മനി ഭാരത
കുരുവംശത്തിന്റെ മഹത്വം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവൻ, ദേവന്മാരും പിതൃകളും ഗന്ധർവന്മാരും ഇന്ദ്രന്റെ ആലയം വരെ കൊണ്ടുപോയി, അവിടെ ആയുധങ്ങൾ നേടുന്നു, ഭാരതാ.
യോഽസൌ സര്വാന്മഹീപാലാന്ധര്മേണ വശമാനയത്। സ ശന്തനുര്മഹാതേജാഃ പിതുസ്തവ പിതാമഹഃ
ഭൂമിയിലെ എല്ലാ രാജാക്കളെയും ധർമ്മപാതത്തിൽ കീഴടക്കിയ മഹാതേജസ്സുള്ള ശാന്തനു, നിന്റെ പിതാവിന്റെ പിതാവാണ്.
പ്രീയതേ പാര്ഥ പാര്ഥേന ദിവി ഗാണ്ഡീവധന്വനാ। സമ്യക്വാസൌ മഹാവീര്യഃ കുലധുര്യ ഇവ സ്ഥിതഃ
ഗാണ്ഡീവധാരിയായ പാർഥൻ സ്വർഗത്തിൽ പ്രിയപ്പെട്ടവനാണ്; മഹാശക്തിയോടെ, തന്റെ വംശത്തിന്റെ പ്രധാന ആധാരമായി ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.