ബഹുതാലസമുത്സേഘാഃ ശൈലശൃങ്ഗപരിച്യുതാഃ। നാനാപ്രസ്രവണേഭ്യശ്ച വാരിധാരാഃ പതന്തി ച
പർവതശിഖരങ്ങളിൽ നിന്നു ഉയർന്ന് വിവിധ ഉറവകളിൽ നിന്നു വെള്ളം ശക്തിയായി ചാടിപ്പൊങ്ങി താഴേക്ക് വീഴുന്നു.
ഭാസ്കരാഭപ്രഭാ ഭീമാഃ ശാരദാഭ്രഘനോപമാഃ। ശോഭയന്തി മഹാശൈലം നാനാരജതധാതവഃ
സൂര്യനുപമമായ പ്രകാശമുള്ള, ശാരദകാലത്തിലെ മേഘങ്ങൾപോലെയുള്ള ഭയങ്കരമായ വെള്ളി ധാതുക്കൾ ആ മഹാപർവതത്തെ അലങ്കരിക്കുന്നു.
ക്വചിദഞ്ജനവര്ണാഭാഃ ക്വചിത്കാഞ്ചനസന്നിഭാഃ। ധാതവോ ഹരിതാലസ്യ ക്വചിദ്ധിങ്ഗുലകസ്യ ച
ചിലിടങ്ങളിൽ കജലപോലെയും മറ്റിടങ്ങളിൽ പൊന്നുപോലെയും, ചിലിടങ്ങളിൽ പച്ചമഞ്ഞളിന്റെയും ചുവപ്പുമഞ്ഞളിന്റെയും ധാതുക്കളും കാണാം.
മനഃശിലാഗുഹാശ്ചൈവ സംധ്യാഭ്രനികരോപമാഃ। ശശലോഹിതവര്ണാഭാഃ ക്വചിദ്ഗൈരികധാതവഃ
ചില ഗുഹകൾ ചുവന്ന മനശ്ശിലപോലെയും സന്ധ്യാകാല മേഘക്കൂട്ടംപോലെയും കാണാം; ചിലിടങ്ങളിൽ മുയലിന്റെ രക്തംപോലെയുള്ള ഗൈരികം എന്ന ധാതുവും കാണാം.
സിതാസിതാഭ്രപ്രതിമാ ബാലസൂര്യസമപ്രഭാഃ। ഏതേ ബഹുവിധാഃ ശൈലം ശോഭയന്തി മഹാപ്രഭാഃ
വെള്ളയും കറുപ്പും മേഘങ്ങൾപോലെയും, ഉദയസൂര്യനുപമമായ പ്രകാശമുള്ളവയും, ഇങ്ങനെ പലവിധത്തിലുള്ള പ്രകാശമുള്ള ധാതുക്കൾ ആ മഹാപർവതത്തെ ഭംഗിയാക്കുന്നു.
ഗന്ധര്വാഃ സഹ കാന്താഭിര്യഥേഷ്ടം ഭീമവിക്രമാഃ। ദൃശ്യന്തേ ശൈലശൃങ്ഗേഷു പാര്ഥ കിംപുരുഷൈഃ സഹ
പാർഥാ, ഭയങ്കരശക്തിയുള്ള ഗന്ധർവന്മാർ അവരുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവരോടൊപ്പം കിംപുരുഷന്മാരോടുകൂടി പർവതശിഖരങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു.
ഗീതാനാം സമതാലാനാം തഥാസാമ്നാം ച നിഃഖനഃ। ശ്രൂയതേ ബഹുധാ ഭീമ സര്വഭൂതമനോഹരഃ
ഭീമാ, പാട്ടുകളുടെ, വാദ്യങ്ങളുടെ, സമഗാനങ്ങളുടെ മനോഹരമായ ശബ്ദങ്ങൾ പലവിധത്തിലും മുഴങ്ങുന്നു; അതൊക്കെയും എല്ലാ ജീവികളെയും ആകർഷിക്കുന്നു.
മഹാഗങ്ഗാമുദീക്ഷഖ പുണ്യാം ദേവനദീം ശുഭാമ്। കലഹംസഗണൈര്ജുഷ്ടാമൃഷികിന്നരസേവിതാമ്
നീ മഹാപുണ്യമായ ദൈവീയമായ ഗംഗയെ കാണൂ; അതിൽ കലയ്ക്കളുകൾ നിറഞ്ഞു, കിനരന്മാരും ഋഷിമാരും സേവിക്കുന്നു.
ധാതുഭിശ്ച സരിദ്ഭിശ്ച കിന്നരൈര്മൃഗപക്ഷിഭിഃ। ഗന്ധര്വൈരപ്സരോഭിശ്ച കാനനൈശ്ച മനോരമൈഃ
അവിടെ ധാതുക്കളും നദികളും, കിനരന്മാരും കാട്ടുമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും, ഗന്ധർവന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും മനോഹരമായ കാടുകളും കാണാം.
വ്യാലൈശ്ച വിവിധാകാരൈഃ ശതശീര്ഷൈഃ സമന്തതഃ। ഉപേതം പശ്യ കൌന്തേയ ശൈലരാജമരിംദമ
കൗന്തേയാ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ, നാനാവിധ രൂപമുള്ള നൂറു തലകളുള്ള പാമ്പുകൾ ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്ന ഈ പർവതരാജാവിനെ നോക്കൂ.
തേ പ്രീതമനസഃ ശൂരാഃ പ്രാപ്താ ഗതിമനുത്തമാമ്। നാതൃപ്യന്പര്വതേന്ദ്രസ്യ ദര്ശനേന പരംതപാഃ
അവ ശൂരന്മാർ സന്തോഷപൂർവ്വം അതുല്യമായ ആനന്ദം അനുഭവിച്ചു; പർവതരാജാവിനെ കാണുന്നതിൽ അവർക്ക് തൃപ്തിയുണ്ടായില്ല.
ഉപേതമഥ മാല്യൈശ്ച ഫലവദ്ഭിശ്ച പാദപൈഃ। ആര്ഷ്ടിപേണസ് രാജര്ഷേരാശ്രമം ദദൃശുസ്തദാ
അപ്പോൾ അവർ പുഷ്പമാലകളും പഴമുള്ള വൃക്ഷങ്ങളും അലങ്കരിച്ചിരുന്ന രാജർഷി ആർഷ്ടിശേനന്റെ ആശ്രമം കണ്ടു.
തതസ്തേ തിഗ്മതപസം കൃശം ധമനിസംതതമ്। പാരഗം സര്വവിദ്യാനാമാര്ഷ്ടിഷേണമുപാഗമന്
ശക്തമായ തപസ്സുകൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ച, നാഡികൾ തെളിഞ്ഞ, എല്ലാ വിദ്യകളിലും നിപുണനായ ആർഷ്ടിശേനനെ അവർ സമീപിച്ചു.
യുധിഷ്ഠിരസ്തമാസാദ്യ തപസാ ദഗ്ധകില്ബിഷമ്। അഭ്യവാദയത പ്രീതഃ ശിരസാ നാമ കീര്തയന്
യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, തപസ്സുകൊണ്ട് പാപങ്ങൾ പൊള്ളിച്ചവനായ അദ്ദേഹത്തെ സമീപിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ തലകുനിഞ്ഞ് പേര് വിളിച്ചു വന്ദിച്ചു.
തതഃ കൃഷ്ണാ ച ഭീമശ്ച യമൌ ച സുതപസ്വിനൌ। ശിരോഭിഃ പ്രാപ്യ രാജര്ഷിം പരിവാര്യോപതസ്ഥിരേ
അതിനുശേഷം കൃഷ്ണയും ഭീമനും ധർമ്മപുത്രന്മാരായ ഇരുവരും, വലിയ തപസ്സുകാരായി തലകുനിഞ്ഞ് രാജർഷിയെ ചുറ്റി നിന്നു.
തഥൈവ ധൌമ്യോ ധര്മജ്ഞഃ പാണ്ഡവാനാം പുരോഹിതഃ। യഥാന്യായമുപാക്രാന്തസ്തമൃഷിം സംശിതവ്രതമ്
അതു പോലെ തന്നെ ധർമ്മത്തെ അറിയുന്ന പാണ്ഡവരുടെ പുരോഹിതനായ ധൗമ്യനും ആ വ്രതനിഷ്ഠനായ ഋഷിയെ യുക്തിയായി സമീപിച്ചു.
അന്വജാനാത്സ ധര്മജ്ഞോ മുനിര്ദിവ്യേന ചക്ഷുഷാ। പാണ്ഡോഃ പുത്രാന്കുരുശ്രേഷ്ഠാനാസ്യതാമിതി ചാബ്രവീത്
ആ ധർമ്മജ്ഞനായ മുനി ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാരെ, കുറുകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠന്മാരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു, 'ഇവിടെ ഇരിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
കുരൂണാമൃഷഭം പ്രാജ്ഞം പൂജയിത്വാ മഹാതപാഃ। സഹ ഭ്രാതൃഭിരസീനം പര്യപൃച്ഛദനാമയമ്
കുരുക്കുലത്തിലെ ജ്ഞാനിയെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരന്മാരെയും മഹാതപസ്സുകാരൻ ആദരപൂർവ്വം സ്നേഹത്തോടെ ആശംസിച്ചു.
നാനൃതേ കുരുഷേ ഭാവം കച്ചിദ്ധര്മേ പ്രവര്തസേ। മാതാപിത്രോശ്ച തേ വൃത്തിഃ കച്ചിത്പാര്ഥ ന സീദതി
നീ അസത്യത്തിലേക്ക് മനസ്സു തിരിക്കുന്നില്ലല്ലോ? നീ ധർമ്മം അനുസരിച്ചാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്, അല്ലേ? പാർത്ഥാ, അമ്മയോടും അച്ഛനോടും നീ കാണിക്കുന്ന പെരുമാറ്റം തളരുന്നില്ലല്ലോ?
കച്ചിത്തേ ഗുരവഃ സര്വേ വൃദ്ധാ വൈദ്യാശ്ച പൂജിതാഃ। കച്ചിന്ന കുരുഷേ ഭാവം പാര്ഥ പാപേഷു കര്മസു
നിന്റെ എല്ലാ ഗുരുക്കന്മാരെയും മുതിർന്നവരെയും വൈദ്യന്മാരെയും നീ ആദരിക്കുന്നു, അല്ലേ? പാർത്ഥാ, നീ പാപകരമായ പ്രവൃത്തികളിൽ മനസ്സിടുന്നില്ലല്ലോ?
സുകൃതം പ്രതികര്തും ച കച്ചിദ്ധാതും ച ദുഷ്കൃതമ്। യഥാന്യായം കുരുശ്രേഷ്ഠ ജാനാസി ന വികത്ഥസേ
നല്ലതിനു മറുപടി നൽകാനും ദുഷ്കര്യങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാനും നീ കഴിയുന്നുണ്ടോ? കുരുക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠനേ, നീ എന്താണ് നീതിയുള്ളത് എന്ന് മനസ്സിലാക്കി അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു, അതു പ്രദർശിപ്പിക്കാതെ, അല്ലേ?
യഥാര്ഹം മാനിതാഃ കച്ചിത്ത്വയാ നന്ദന്തി സാധവഃ। വനേഷ്വപി വസന്കച്ചിദ്ധര്മമേവാനുവര്തസേ
യോഗ്യമായി ആദരിക്കുമ്പോൾ സദാചാരികൾ സന്തോഷിക്കുന്നു, അല്ലേ? കാടിൽ താമസിക്കുമ്പോഴും നീ ധർമ്മപഥം വിട്ടുപോകുന്നില്ലല്ലോ?
കച്ചിദ്ധൌമ്യസ്ത്വദാചാരൈര്ന പാര്ഥ പരിതപ്യതേ। ദാനധര്മതപഃശൌചൈരാര്ജവേന തിതിക്ഷയാ
പാർത്ഥാ, നിന്റെ ദാനം, ധർമ്മം, തപസ്, ശുദ്ധി, നേരുമുഖം, സഹിഷ്ണുത എന്നിവ കൊണ്ടു ധൗമ്യൻ വിഷമിക്കുന്നില്ലല്ലോ?
പിതൃപൈതാമഹം വൃത്തം കച്ചിത്പാര്ഥാനുവര്തസേ। കച്ചിദ്രാജര്ഷിയാതേന പഥാ ഗച്ഛസി പാണ്ഡവ
പാർത്ഥാ, നീ അപ്പനും അപ്പന്റെ അപ്പനും ചെയ്തതുപോലെ പെരുമാറുന്നുണ്ടോ? പാണ്ഡവാ, നീ രാജർഷിമാരുടെ വഴിയിൽ നടക്കുന്നു, അല്ലേ?
സ്വേസ്വേ കില കുലേ ജാതേ പുത്രേ നപ്തരി വാ പുനഃ। പിതരഃ പിതൃലോകസ്ഥാഃ ശോചന്തി ച രമന്തി ച
ഓരോ കുടുംബത്തിലും മകനോ മകന്മക്കളോ ജനിക്കുമ്പോൾ പിതൃലോകത്തിൽ താമസിക്കുന്ന പിതാക്കന്മാർക്ക് ഒരുപാട് സന്തോഷവും ചിലപ്പോൾ ദുഃഖവും ഉണ്ടാകുന്നു.
കിം തസ്യ ദുഷ്കൃതേഽസ്മാഭിഃ സംപ്രാപ്തവ്യം ഭവിഷ്യതി। കിം ചാസ്യ സുകൃതേഽസ്മാഭിഃ പ്രാപ്തവ്യമിതി ശോഭനം
നമ്മുടെ ദുഷ്കര്യങ്ങൾ കൊണ്ട് അവന് എന്ത് ദു:ഖം വരും? നമ്മുടെ നല്ല പ്രവൃത്തികൾ കൊണ്ട് അവന് എന്ത് നല്ലത് ലഭിക്കും? ഇതാണ് ഉത്തമചിന്ത.
പിതാ മാതാ തഥൈവാഗ്നിര്ഗുരുരാത്മാ ച പഞ്ചമഃ। യസ്യൈതേപൂജിതാഃ പാര്ഥ തസ്യ ലോകാവുഭൌ ജിതൌ
അച്ഛൻ, അമ്മ, അഗ്നി, ഗുരു, സ്വയം എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചുപേരെ പാർത്ഥാ, ആരെങ്കിലും ആദരിച്ചാൽ അവന് ഇഹലോകവും പരലോകവും ജയിക്കാം.
ഭഗവന്നാര്യ മാഽഽഹൈതദ്യഥാവദ്ധര്മനിശ്ചയമ്। യഥാശക്തി യഥാന്യായം ക്രിയതേ വിധിവന്മയാ
ഭഗവാനേ, നിങ്ങൾ സംശയിക്കേണ്ട; ഞാനെല്ലാം ധർമ്മം അനുസരിച്ച്, എന്റെ കഴിവിനനുസരിച്ച്, ക്രമമായി ചെയ്യുന്നു.
അബ്ഭക്ഷാ വായുഭക്ഷാശ്ച പ്ലവമാനാ വിഹായസാ। ജുഷന്തേ പര്വതശ്രേഷ്ഠമൃഷയഃ പര്വസന്ധിഷു
പർവ്വതശിഖരങ്ങളിൽ വെള്ളം മാത്രം കുടിച്ചോ വായു മാത്രം ആഹാരമാക്കി ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഋഷിമാർ പർവ്വതങ്ങളുടെ ഇടവേളകളിൽ വസിക്കുന്നു.
കാമിനഃ സഹ കാന്താഭിഃ പരസ്പരമനുവ്രതാഃ। ദൃശ്യന്തേ ശൈലശൃങ്ഗസ്ഥാ യഥാ കിംപുരുഷാ നൃപ
രാജാവേ, കാമഭാവമുള്ളവർ, തങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവരോടൊപ്പം പരസ്പരം വിശ്വസ്തരായി പർവ്വതശിഖരങ്ങളിൽ കിംപുരുഷന്മാരെപ്പോലെ കാണപ്പെടുന്നു.