പശ്യേമാം നലിനീം ചാന്യാം കമലോത്പലമാലിനീമ്। സ്രഗ്ധരാം വിഗ്രഹവതീം സാക്ഷാച്ഛ്രിയമിവാപരാമ്
ഇനി നോക്കൂ, മറ്റൊരു തടാകം താമരകളും നീലനീർമ്മലകളും അലങ്കരിച്ച്, പൂമാലകൾ ധരിച്ച്, സാക്ഷാൽ ലക്ഷ്മി ദേവിയെപ്പോലെയാണ്.
നാനാകുസുമഗന്ധാഢ്യാസ്തസ്യേമാഃ കാനനോത്തമേ। ഉപഗീയമാനാ ഭ്രമരൈ രാജന്തേ വനരാജയഃ
ഈ ഉത്തമമായ കാട്ടിൽ, പലവിധ പുഷ്പങ്ങളുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ വനം, തേൻചീറ്റികൾ പാടുമ്പോൾ പ്രകാശിക്കുന്നു.
പശ്യ ഭീമ ശുഭാന്ദേശാന്ദേവാക്രീഡാന്സമന്തതഃ। അമാനുഷഗതിം പ്രാപ്താഃ സംസിദ്ധാഃ സ്മ വൃകോദര
ഭീമാ, ചുറ്റും ഈ മനോഹരമായ പ്രദേശങ്ങൾ നോക്കൂ, ദേവന്മാർ കളിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ; വൃകോദരാ, നമുക്ക് മനുഷ്യരെക്കാൾ മേലുള്ള സ്ഥിതി ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു.
ലതാഭിഃ പുഷ്പിതാഗ്രാഭിഃ പുഷ്പിതാഃ പാദപോത്തമാഃ। സംശ്ലിഷ്ടാഃ പാര്ഥ ശോഭന്തേ ഗന്ധമാദനസാനുഷു
പാർഥാ, ഗന്ധമാദനത്തിന്റെ ചരിവുകളിൽ പുഷ്പിച്ച ലതകൾ ചുറ്റിപ്പിടിച്ച ഉത്തമവൃക്ഷങ്ങൾ അത്യന്തം ഭംഗിയായി കാണപ്പെടുന്നു.
ശിഖണ്ഡിനീഭിശ്ചരതാം സഹിതാനാം ശിഖണ്ഡിനാമ്। നദതാം ശൃണു നിര്ഘോഷം ഭീമ പര്വതസാനുഷു
ഭീമാ, മലയുടെ ചരിവുകളിൽ കൂട്ടമായി സഞ്ചരിക്കുന്ന മയിൽക്കൂട്ടങ്ങളുടെ ഉച്ചത്തിലുള്ള ശബ്ദം കേൾക്കൂ.
ചകോരാഃ ശതപത്രാശ്ച മത്തകോകിലശാരികാഃ। പത്രിണഃ പുഷ്പിതാനേതാന്സംപതന്തി മഹാദ്രുമാന്
ചകോരകൾ, ശതപത്രപക്ഷികൾ, മദ്യപമായ കുയിലുകളും ശാരികകളും—ഇവയെല്ലാം ഈ പുഷ്പിച്ച വലിയ വൃക്ഷങ്ങളിലേക്ക് കൂട്ടമായി പറക്കുന്നു.
രക്തപീതാരുണാഃ പാര്ഥ പാദപാഗ്രഗതാഃ ഖഗാഃ। പരസ്പരമുദീന്തേ ബഹവോ ജീവജീവകാഃ
പാർഥാ, ചുവപ്പും മഞ്ഞയും ചുവപ്പുനിറം കലർന്നതുമായ ജീവജീവകപക്ഷികൾ വൃക്ഷങ്ങളുടെ മുകളിൽ ഇരുന്നു പരസ്പരം വിളിക്കുന്നു.
ഹരിതാരുണവര്ണാനാം ശാഡ്വലാനാം സമീപതഃ। സാരസാഃ പ്രതിദൃശ്യന്തേ ശൈലപ്രസ്രവണേഷ്വപി
പച്ചയും ചുവപ്പും കലർന്ന പുല്മേടുകളുടെ സമീപവും മലപ്രവാഹങ്ങളിലും സാരസങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും കാണാം.
വദന്തി മധുരാ വാചഃ സര്വഭൂതമനോരമാഃ। ഭൃങ്ഗരാജോപചക്രാശ്ച ലോഹപൃഷ്ഠാഃ പതത്രിണഃ
തേനീച്ചകളുടെ രാജാവും ഇരുമ്പുനിറമുള്ള പക്ഷികളും, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും ഇഷ്ടമായവ, മധുരമായ ശബ്ദങ്ങൾ ഉരുത്തിരിയുന്നു.
ചതുര്വിഷാണാഃ പദ്മാഭാഃ കുഞ്ജരാഃ സകരേണവഃ। ഏതേ വൈഡൂര്യവര്ണാഭം ക്ഷോഭയന്തി മഹത്സരഃ
നാലു കൊമ്പുള്ള, താമരനിറമുള്ള, പൂപ്പൊടിയിൽ മൂടപ്പെട്ട കറിവാനുകൾ, വൈഡൂര്യനിറംപോലെയുള്ളവ, വലിയ തടാകം ഇളക്കുന്നു.
ബഹുതാലസമുത്സേഘാഃ ശൈലശൃങ്ഗപരിച്യുതാഃ। നാനാപ്രസ്രവണേഭ്യശ്ച വാരിധാരാഃ പതന്തി ച
പർവതശിഖരങ്ങളിൽ നിന്നു ഉയർന്ന് വിവിധ ഉറവകളിൽ നിന്നു വെള്ളം ശക്തിയായി ചാടിപ്പൊങ്ങി താഴേക്ക് വീഴുന്നു.
ഭാസ്കരാഭപ്രഭാ ഭീമാഃ ശാരദാഭ്രഘനോപമാഃ। ശോഭയന്തി മഹാശൈലം നാനാരജതധാതവഃ
സൂര്യനുപമമായ പ്രകാശമുള്ള, ശാരദകാലത്തിലെ മേഘങ്ങൾപോലെയുള്ള ഭയങ്കരമായ വെള്ളി ധാതുക്കൾ ആ മഹാപർവതത്തെ അലങ്കരിക്കുന്നു.
ക്വചിദഞ്ജനവര്ണാഭാഃ ക്വചിത്കാഞ്ചനസന്നിഭാഃ। ധാതവോ ഹരിതാലസ്യ ക്വചിദ്ധിങ്ഗുലകസ്യ ച
ചിലിടങ്ങളിൽ കജലപോലെയും മറ്റിടങ്ങളിൽ പൊന്നുപോലെയും, ചിലിടങ്ങളിൽ പച്ചമഞ്ഞളിന്റെയും ചുവപ്പുമഞ്ഞളിന്റെയും ധാതുക്കളും കാണാം.
മനഃശിലാഗുഹാശ്ചൈവ സംധ്യാഭ്രനികരോപമാഃ। ശശലോഹിതവര്ണാഭാഃ ക്വചിദ്ഗൈരികധാതവഃ
ചില ഗുഹകൾ ചുവന്ന മനശ്ശിലപോലെയും സന്ധ്യാകാല മേഘക്കൂട്ടംപോലെയും കാണാം; ചിലിടങ്ങളിൽ മുയലിന്റെ രക്തംപോലെയുള്ള ഗൈരികം എന്ന ധാതുവും കാണാം.
സിതാസിതാഭ്രപ്രതിമാ ബാലസൂര്യസമപ്രഭാഃ। ഏതേ ബഹുവിധാഃ ശൈലം ശോഭയന്തി മഹാപ്രഭാഃ
വെള്ളയും കറുപ്പും മേഘങ്ങൾപോലെയും, ഉദയസൂര്യനുപമമായ പ്രകാശമുള്ളവയും, ഇങ്ങനെ പലവിധത്തിലുള്ള പ്രകാശമുള്ള ധാതുക്കൾ ആ മഹാപർവതത്തെ ഭംഗിയാക്കുന്നു.
ഗന്ധര്വാഃ സഹ കാന്താഭിര്യഥേഷ്ടം ഭീമവിക്രമാഃ। ദൃശ്യന്തേ ശൈലശൃങ്ഗേഷു പാര്ഥ കിംപുരുഷൈഃ സഹ
പാർഥാ, ഭയങ്കരശക്തിയുള്ള ഗന്ധർവന്മാർ അവരുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവരോടൊപ്പം കിംപുരുഷന്മാരോടുകൂടി പർവതശിഖരങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു.
ഗീതാനാം സമതാലാനാം തഥാസാമ്നാം ച നിഃഖനഃ। ശ്രൂയതേ ബഹുധാ ഭീമ സര്വഭൂതമനോഹരഃ
ഭീമാ, പാട്ടുകളുടെ, വാദ്യങ്ങളുടെ, സമഗാനങ്ങളുടെ മനോഹരമായ ശബ്ദങ്ങൾ പലവിധത്തിലും മുഴങ്ങുന്നു; അതൊക്കെയും എല്ലാ ജീവികളെയും ആകർഷിക്കുന്നു.
മഹാഗങ്ഗാമുദീക്ഷഖ പുണ്യാം ദേവനദീം ശുഭാമ്। കലഹംസഗണൈര്ജുഷ്ടാമൃഷികിന്നരസേവിതാമ്
നീ മഹാപുണ്യമായ ദൈവീയമായ ഗംഗയെ കാണൂ; അതിൽ കലയ്ക്കളുകൾ നിറഞ്ഞു, കിനരന്മാരും ഋഷിമാരും സേവിക്കുന്നു.
ധാതുഭിശ്ച സരിദ്ഭിശ്ച കിന്നരൈര്മൃഗപക്ഷിഭിഃ। ഗന്ധര്വൈരപ്സരോഭിശ്ച കാനനൈശ്ച മനോരമൈഃ
അവിടെ ധാതുക്കളും നദികളും, കിനരന്മാരും കാട്ടുമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും, ഗന്ധർവന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും മനോഹരമായ കാടുകളും കാണാം.
വ്യാലൈശ്ച വിവിധാകാരൈഃ ശതശീര്ഷൈഃ സമന്തതഃ। ഉപേതം പശ്യ കൌന്തേയ ശൈലരാജമരിംദമ
കൗന്തേയാ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ, നാനാവിധ രൂപമുള്ള നൂറു തലകളുള്ള പാമ്പുകൾ ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്ന ഈ പർവതരാജാവിനെ നോക്കൂ.
തേ പ്രീതമനസഃ ശൂരാഃ പ്രാപ്താ ഗതിമനുത്തമാമ്। നാതൃപ്യന്പര്വതേന്ദ്രസ്യ ദര്ശനേന പരംതപാഃ
അവ ശൂരന്മാർ സന്തോഷപൂർവ്വം അതുല്യമായ ആനന്ദം അനുഭവിച്ചു; പർവതരാജാവിനെ കാണുന്നതിൽ അവർക്ക് തൃപ്തിയുണ്ടായില്ല.
ഉപേതമഥ മാല്യൈശ്ച ഫലവദ്ഭിശ്ച പാദപൈഃ। ആര്ഷ്ടിപേണസ് രാജര്ഷേരാശ്രമം ദദൃശുസ്തദാ
അപ്പോൾ അവർ പുഷ്പമാലകളും പഴമുള്ള വൃക്ഷങ്ങളും അലങ്കരിച്ചിരുന്ന രാജർഷി ആർഷ്ടിശേനന്റെ ആശ്രമം കണ്ടു.
തതസ്തേ തിഗ്മതപസം കൃശം ധമനിസംതതമ്। പാരഗം സര്വവിദ്യാനാമാര്ഷ്ടിഷേണമുപാഗമന്
ശക്തമായ തപസ്സുകൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ച, നാഡികൾ തെളിഞ്ഞ, എല്ലാ വിദ്യകളിലും നിപുണനായ ആർഷ്ടിശേനനെ അവർ സമീപിച്ചു.
യുധിഷ്ഠിരസ്തമാസാദ്യ തപസാ ദഗ്ധകില്ബിഷമ്। അഭ്യവാദയത പ്രീതഃ ശിരസാ നാമ കീര്തയന്
യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, തപസ്സുകൊണ്ട് പാപങ്ങൾ പൊള്ളിച്ചവനായ അദ്ദേഹത്തെ സമീപിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ തലകുനിഞ്ഞ് പേര് വിളിച്ചു വന്ദിച്ചു.
തതഃ കൃഷ്ണാ ച ഭീമശ്ച യമൌ ച സുതപസ്വിനൌ। ശിരോഭിഃ പ്രാപ്യ രാജര്ഷിം പരിവാര്യോപതസ്ഥിരേ
അതിനുശേഷം കൃഷ്ണയും ഭീമനും ധർമ്മപുത്രന്മാരായ ഇരുവരും, വലിയ തപസ്സുകാരായി തലകുനിഞ്ഞ് രാജർഷിയെ ചുറ്റി നിന്നു.
തഥൈവ ധൌമ്യോ ധര്മജ്ഞഃ പാണ്ഡവാനാം പുരോഹിതഃ। യഥാന്യായമുപാക്രാന്തസ്തമൃഷിം സംശിതവ്രതമ്
അതു പോലെ തന്നെ ധർമ്മത്തെ അറിയുന്ന പാണ്ഡവരുടെ പുരോഹിതനായ ധൗമ്യനും ആ വ്രതനിഷ്ഠനായ ഋഷിയെ യുക്തിയായി സമീപിച്ചു.
അന്വജാനാത്സ ധര്മജ്ഞോ മുനിര്ദിവ്യേന ചക്ഷുഷാ। പാണ്ഡോഃ പുത്രാന്കുരുശ്രേഷ്ഠാനാസ്യതാമിതി ചാബ്രവീത്
ആ ധർമ്മജ്ഞനായ മുനി ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാരെ, കുറുകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠന്മാരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു, 'ഇവിടെ ഇരിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
കുരൂണാമൃഷഭം പ്രാജ്ഞം പൂജയിത്വാ മഹാതപാഃ। സഹ ഭ്രാതൃഭിരസീനം പര്യപൃച്ഛദനാമയമ്
കുരുക്കുലത്തിലെ ജ്ഞാനിയെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരന്മാരെയും മഹാതപസ്സുകാരൻ ആദരപൂർവ്വം സ്നേഹത്തോടെ ആശംസിച്ചു.
നാനൃതേ കുരുഷേ ഭാവം കച്ചിദ്ധര്മേ പ്രവര്തസേ। മാതാപിത്രോശ്ച തേ വൃത്തിഃ കച്ചിത്പാര്ഥ ന സീദതി
നീ അസത്യത്തിലേക്ക് മനസ്സു തിരിക്കുന്നില്ലല്ലോ? നീ ധർമ്മം അനുസരിച്ചാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്, അല്ലേ? പാർത്ഥാ, അമ്മയോടും അച്ഛനോടും നീ കാണിക്കുന്ന പെരുമാറ്റം തളരുന്നില്ലല്ലോ?
കച്ചിത്തേ ഗുരവഃ സര്വേ വൃദ്ധാ വൈദ്യാശ്ച പൂജിതാഃ। കച്ചിന്ന കുരുഷേ ഭാവം പാര്ഥ പാപേഷു കര്മസു
നിന്റെ എല്ലാ ഗുരുക്കന്മാരെയും മുതിർന്നവരെയും വൈദ്യന്മാരെയും നീ ആദരിക്കുന്നു, അല്ലേ? പാർത്ഥാ, നീ പാപകരമായ പ്രവൃത്തികളിൽ മനസ്സിടുന്നില്ലല്ലോ?