ത്വമേവ ശക്തസ്താം ലങ്കാം സയോധാം സഹരാവണാമ്। സ്വബാഹുബലമാശ്രിത് വിനാശയിതുമഞ്ജസാ
'നിന്റെ സ്വന്തം കൈശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച്, നീ മാത്രം ലങ്കയും അവിടത്തെ സൈന്യവും രാവണനെയും ഒരുമിച്ച് നശിപ്പിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനായിരുന്നു.'
ന ഹി തേ കിംചിദപ്രാപ്യം മാരുതാത്മജ വിദ്യതേ। ന ചൈവ തവ പര്യാപ്തോ രാവയണഃ സഗണോ യുധി
'വായുവിന്റെ മകനേ, നിന്നെക്കുറിച്ച് നേടാനാവാത്തതൊന്നുമില്ല; യുദ്ധത്തിൽ രാവണനും അവന്റെ കൂട്ടരും നിന്നെ നേരിടാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.'
ഏവമുക്തസ്തു ഭീമേന ഹനൂമാന്പ്ലവഗോത്തമഃ। പ്രത്യുവാച തതോ വാക്യം സ്നിഗ്ധഗമ്ഭീരയാ ഗിരാ
ഇങ്ങനെ ഭീമൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ കുരങ്ങന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഹനുമാൻ, മൃദുലവും ഗൗരവമുള്ളവുമായ വാക്കുകളിൽ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ഏവമേതന്മഹാബാഹോ യഥാ വദസി ഭാരത। ഭീമസേന ന പര്യാപ്തോ മമാസൌ രാക്ഷസാധമഃ
'മഹാബാഹുവായ ഭീമസേനാ, നീ പറഞ്ഞതുപോലെയാണ് സത്യം, ഭാരതകുലജനായവനേ; ആ ദുഷ്ടരാക്ഷസൻ എനിക്ക് സമമായിരുന്നില്ല.'
വേദാചാരവിധാനോക്തൈര്യജ്ഞൈര്ധാര്യന്തി ദേവതാഃ। ബൃഹസ്പത്യുശനഃപ്രോക്തൈര്നയൈര്ധാര്യന്തി മാനവാഃ
'വേദങ്ങളിൽ പറയുന്ന യാഗങ്ങളാലും ക്രമങ്ങളാലും ദേവന്മാർ നിലനിൽക്കുന്നു; ബൃഹസ്പതിയും ഉശനസും പഠിപ്പിച്ച നയങ്ങളാൽ മനുഷ്യർ നിലനിൽക്കുന്നു.'
തേന വീരേണ തം ഹത്വാ സഗണം രാക്ഷസാധമമ്। ആനീതാ സ്വപുരം സീതാ കീര്തിശ്ച സ്ഥാപിതാ നൃഷു
'അങ്ങനെ ആ വീരൻ ആ ദുഷ്ടരാക്ഷസനെയും കൂട്ടരെയും സംഹരിച്ചു, സീതയെ സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു, അവന്റെ കീർത്തി ലോകത്ത് നിലനിൽക്കുന്നു.'
തദ്ഗച്ഛ വിപുലപ്രജ്ഞ ഭ്രാതുഃ പ്രിയഹിതേ രതഃ। അരിഷ്ടം ക്ഷേമമധ്വാനം വായുനാ പരിരക്ഷിതഃ
നിന്റെ സഹോദരന്റെ സുഖത്തിനും ക്ഷേമത്തിനും ആത്മാർത്ഥമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ജ്ഞാനശാലിയായവനേ, നീ യാത്രയ്ക്കു പോവുക. വായുവിന്റെ സംരക്ഷണത്തോടെ നിന്റെ യാത്ര സുരക്ഷിതവും നിർവിനോദവുമാകട്ടെ.
ഏഷ പന്ഥാഃ കുരുശ്രേഷ്ഠ സൌഗന്ധികവനായ തേ। ദ്രക്ഷ്യസേ ധനദോദ്യാനം രക്ഷിതം യക്ഷരാക്ഷസൈഃ
കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഇതാണ് സൗഗന്ധികവനം കാണാൻ പോകുന്ന വഴി. നീ യക്ഷന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും കാത്തിരിക്കുന്ന കുബേരന്റെ തോട്ടം അവിടെ കാണും.
ന ച തേ തരസാ കാര്യഃ കുസുമാപചയഃ സ്വയമ്। ദൈവതാനി ഹി മാന്യാനി പുരുഷേണ വിശേഷതഃ
നീ സ്വയം ബലം പ്രയോഗിച്ച് പൂക്കൾ പറിക്കരുത്. ദേവന്മാരെ ആദരിക്കേണ്ടത് മനുഷ്യർക്ക് പ്രത്യേകമായി നിർബന്ധമാണ്.
ബലിഹോമനമസ്കാരൈര്മന്ത്രൈശ്ച ഭരതര്ഷഭ। ദൈവതാനി പ്രസാദം ഹി ഭക്ത്യാ കുര്വന്തി ഭാരത
ബലി, ഹോമം, നമസ്കാരം, മന്ത്രങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ ഭരതവംശത്തിലെ മഹാനേ, ഭക്തിയോടെ ദേവന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിക്കാം.
മാ താത സാഹസം കാര്ഷീഃ സ്വധര്മം പരിപാലയ। സ്വധര്മസ്ഥാപനം ധര്മം ബുധ്യസ്വാഗമയസ്വ ച
മകനേ, നീ ആവേശത്താൽ പണികൾ ചെയ്യരുത്. നിന്റെ സ്വധർമ്മം പാലിക്കണം. സ്വധർമ്മത്തിലൂടെ നീ ധർമ്മം മനസ്സിലാക്കി നിലനിറുത്തുകയും അതിനെ സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യണം.
ന ഹി ധര്മമവിജ്ഞായ വൃദ്ധാനനുപസേവ്യ ച। ധര്മോ വൈ വേദിതും ശക്യോ ബൃഹസ്പതിസമൈരപി
ധർമ്മം മനസ്സിലാക്കാതെ, മുതിർന്നവരെ സേവിക്കാതെ, ബൃഹസ്പതിയോടു തുല്യമായവർക്കും ധർമ്മം യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയാൻ കഴിയില്ല.
അധര്മോ യത്ര ധര്മാഖ്യോ ധര്മശ്ചാധര്മസംജ്ഞിതഃ। സ വിജ്ഞേയോ വിഭാഗേന യത്രമുഹ്യന്ത്യബുദ്ധയഃ
അധർമ്മം ധർമ്മം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നിടത്തും, ധർമ്മം അധർമ്മം എന്ന് പറയുന്നിടത്തും, അവയെ സൂക്ഷ്മമായി തിരിച്ചറിയണം, കാരണം അവിടെ അജ്ഞാനികൾ വഴിതെറ്റും.
ആചാരസംഭവോ ധര്മോ ധര്മാദ്വേദാഃ സമുത്ഥിതാഃ। വേദൈര്യജ്ഞാഃ സമുത്പന്നാ യജ്ഞൈര്ദേവാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ
നല്ല ആചാരങ്ങളിൽ നിന്ന് ധർമ്മം ഉത്ഭവിക്കുന്നു; ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വേദങ്ങൾ ഉത്ഭവിച്ചു; വേദങ്ങളിൽ നിന്ന് യജ്ഞങ്ങൾ ജനിച്ചു; യജ്ഞങ്ങൾകൊണ്ട് ദേവന്മാർ നിലനിൽക്കുന്നു.
ബല്യാകരവണിജ്യാഭിഃ കൃഷ്യര്ഥൈര്യോനിപോഷണൈഃ। വാര്തയാ ധാര്യതേ സര്വം ധര്മൈരേതൈര്ദ്വിജാതിഭിഃ
ബലി, വ്യാപാരം, കൃഷി, സന്തതികളുടെ പോഷണം എന്നിവയിലൂടെ ഈ ലോകം ജീവിക്കുന്നു; ഈ കർമ്മങ്ങൾ കൊണ്ട് ദ്വിജന്മാർ ജീവിതം നടത്തുന്നു.
ത്രയീ വാര്താ ദണ്ഡനീതിസ്തിസ്രോ വിദ്യാ വിജാനതാമ്। താഭിഃ സമ്യക്പ്രവൃത്താഭിര്ലോകയാത്രാ വിധീയതേ
മൂന്നു വേദങ്ങൾ, ഉപജീവനം, ശാസനശാസ്ത്രം — ഇവയാണ് ജ്ഞാനികൾക്കുള്ള മൂന്നു പ്രധാന വിദ്യകൾ. ഇവ ശരിയായി അനുഷ്ഠിച്ചാൽ ലോകം ക്രമത്തിൽ നടക്കും.
സാ ചേദ്ധര്മകൃതാ ന സ്യാത്രയീധര്മമൃതേ ഭുവി। ദണ്ഡനീതിമൃതേചാപി നിര്മര്യാദമിദം ഭവേത്
ഈ കർമ്മങ്ങൾ ധർമ്മപ്രകാരം നടക്കാതിരുന്നാൽ, ഭൂമിയിൽ വേദങ്ങളും ധർമ്മവും ഇല്ലാതിരുന്നാൽ, ശാസനശാസ്ത്രവും ഇല്ലെങ്കിൽ, ഈ ലോകം അക്രമത്തിലാകും.
വാര്താധര്മേ ഹ്യവര്തിന്യോ വിനശ്യേയുരിമാഃ പ്രജാഃ। സുപ്രവൃത്തൈസ്ത്രിഭിര്ഹ്യേതൈര്ധര്മൈഃ സൂയന്തി വൈ പ്രജാഃ
ഉപജീവനധർമ്മം അനുസരിക്കാതെ ജീവികൾ നിലനിൽക്കില്ല; എന്നാൽ ഈ മൂന്നു ധർമ്മങ്ങൾ ശരിയായി അനുഷ്ഠിച്ചാൽ ജീവികൾ ജനിക്കും.
ദ്വിജാനാമമൃതം ധര്മോ ഹ്യേകശ്ചൈവൈകവര്ണകഃ। യജ്ഞാധ്യയനദാനാനി ത്രയഃ സാധാരണാഃ സ്മൃതാഃ
ദ്വിജന്മാർക്ക് ധർമ്മം അമൃതംപോലെയാണ്; ഏകവർണ്ണക്കാർക്ക് അത് ഒറ്റതായിരിക്കും. യജ്ഞം, പഠനം, ദാനം — ഇവ മൂവരും എല്ലാവർക്കും പൊതുവായവയാണ്.
യാജനാധ്യാപനേ ചോഭേ ബ്രാഹ്മണാനാം പരിഗ്രഹഃ। പാലനം ക്ഷത്രിയാണാം വൈ വൈശ്യധര്മശ്ച പോഷണമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് യജ്ഞം നടത്തുകയും പഠിപ്പിക്കുകയും ദാനം സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യാം; ക്ഷത്രിയന്മാർക്ക് സംരക്ഷണം ആണ് ധർമ്മം; വൈശ്യന്മാർക്ക് പോഷണം ആണ് കർമ്മം.
ശുശ്രൂഷാ ച ദ്വിജാതീനാം ശൂദ്രാണആം ധര്മ ഉച്യതേ। ഭൈക്ഷഹോമവ്രതൈര്ഹീനാസ്തഥൈവ ഗുരുവാസിതാഃ
ദ്വിജന്മാരെ സേവിക്കൽ ആണ് ശൂദ്രന്മാരുടെ ധർമ്മം; ഭിക്ഷ, ഹോമം, വ്രതം, ഗുരുവിന്റെ അടുക്കളയിൽ താമസം എന്നിവ ഇല്ലാത്തവരും അങ്ങനെ തന്നെ.
ക്ഷത്രധര്മോഽത്രകൌന്തേയ തവ ധര്മോഽത്ര രക്ഷണമ്। സ്വധര്മം പ്രതിപദ്യസ്വ വിനീതോ നിയതേന്ദ്രിയഃ
കൗന്തേയ, ഇവിടെ ക്ഷത്രിയന്റെ ധർമ്മം സംരക്ഷണമാണ്. നീ നിന്റെ സ്വധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കണം, വിനയത്തോടെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച്.
വൃദ്ധൈഃ സംമന്ത്ര്യ സദ്ഭിശ്ച ബുദ്ധിമദ്ഭിഃ ശ്രുതാന്വിതൈഃ। ആസ്ഥിതഃ ശാസ്തിദണ്ഡേന വ്യസനീ പരിഭൂയതേ
മുതിർന്നവരോടും സദാചാരമുള്ളവരോടും ജ്ഞാനികളോടും വേദപാരായണരോടും ആലോചിച്ചശേഷം, ശാസനശാസ്ത്രത്തിൽ ഉറച്ചവൻ കഷ്ടതകൾ വന്നാലും തോൽക്കില്ല.
നിഗ്രഹാനുഗ്രഹൈഃ സമ്യഗ്യദാ നേതാ പ്രവര്തതേ। തദാ ഭവന്തി ലോകസ്യ മര്യാദാഃ സുവ്യവസ്ഥിതാഃ
നല്ല നേതാവ് നിയന്ത്രണവും അനുകൂലതയും ശരിയായി ഉപയോഗിച്ചാൽ, ജനങ്ങളുടെ ക്രമവും നന്നായി നിലനിൽക്കും.
തസ്മാദ്ദേശേ ച ദുര്ഗേ ച ശത്രുമിത്രബലേഷു ച। നിത്യം ചാരേണ ബോദ്ധവ്യം സ്ഥാനം വൃദ്ധിഃ ക്ഷയസ്തഥാ
അതിനാല് ദേശങ്ങളിലും കോട്ടകളിലും ശത്രുവിന്റെയും മിത്രന്റെയും സൈന്യങ്ങളിലും എപ്പോഴും സൂക്ഷ്മബുദ്ധിയോടെ അവയുടെ നില, വളര്ച്ച, ക്ഷയം എന്നിവ മനസ്സിലാക്കണം.
രാജ്ഞാമുപായശ്ചാരശ്ച ബുദ്ധിമന്ത്രപരാക്രമാഃ। നിഗ്രഹപ്രഗ്രഹൌ ചൈവ ദാക്ഷ്യം വൈ കാര്യസാധകമ്
രാജാക്കന്മാരുടെ തന്ത്രങ്ങള്, രഹസ്യാന്വേഷണം, ബുദ്ധിമാന്മാരുടെ ഉപദേശവും ധൈര്യവും, നിയന്ത്രണവും വിട്ടുവിടലും, കഴിവും—ഇവയൊക്കെയാണ് കാര്യങ്ങള് വിജയിപ്പിക്കാന് അത്യാവശ്യമായത്.
സാമ്നാ ദാനേന ഭേദേന ദണ്ഡേനോപേക്ഷണേന ച। സാധനീയാനി കാര്യാണി സമാസവ്യാസയോഗതഃ
സമാധാനം, ദാനം, ഭേദം, ശിക്ഷ, അവഗണന—ഇവ ഉപയോഗിച്ച് കാര്യങ്ങള് ചുരുക്കമായും വിശദമായും നടത്തണം.
മന്ത്രമൂലാ നയാഃ സര്വേചാരാശ്ച ഭരതര്ഷഭ। സുമന്ത്രിതനയൈഃ സദ്ഭിസ്തദ്വിധൈഃ സഹ മന്ത്രയേത്
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, എല്ലാ നയങ്ങളും രഹസ്യാന്വേഷണവും ഉപദേശത്തിലാണ് അടിസ്ഥാനമിടുന്നത്; നല്ല ഉപദേശകരോടും നയപരമായ പരിചയമുള്ളവരോടും സമാനമായ അറിവുള്ളവരോടും കൂടെ ആലോചിക്കണം.
സ്ത്രിയാ മൂഢേന ബാലേന ലുബ്ധേന ലഘുനാഽപി വാ। ന മന്ത്രയീത ഗുഹ്യാനി യേഷു ചാസ്പനദലക്ഷണമ്
സ്ത്രീയോടോ, മണ്ടനോടോ, ബാലനോടോ, അത്യല്പസ്വഭാവിയോടോ, സ്വാര്ഥിയോടോ, വിവേകമില്ലാത്തവരോടോ രഹസ്യങ്ങള് ആലോചിക്കരുത്.
മന്ത്രയേത്സഹ വിദ്വദ്ഭിഃ ശക്തൈഃ കര്മാണി കാരയേത്। സ്നിഗ്ധൈശ്ച നീതിവിന്യാസൈര്മൂര്ഖാന്സര്വത്ര വര്ജയേത്
വിദ്വാന്മാരോടും കഴിവുള്ളവരോടും ആലോചിക്കണം; ശക്തരായവരെ ജോലികളില് നിയോഗിക്കണം; സ്നേഹമുള്ള നയപരിചയമുള്ളവരെ ആശ്രയിക്കണം; മണ്ടന്മാരെ എല്ലായിടത്തും ഒഴിവാക്കണം.