രബ്രാഹ്മണാനാം കിലാര്ഥായ നനു ത്വം തപ്തവാംസ്തപഃ। ദ്വിജാനാമനധീതാ വൈ വേദാഃ സംപ്രതിഭാന്ത്വിതി
ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കായി തന്നെയല്ലയോ നീ തപസ്സു ചെയ്തതു? ഇപ്പോൾ വേദം പഠിക്കാത്ത ദ്വിജന്മാർക്കു തന്നെ വേദങ്ങൾ പ്രകാശിക്കുന്നു.
തഥാ കല്യാണശീലസ്ത്വം ബ്രാഹ്മണേഷുമഹാത്മസു। അനാഗാഃ സര്വഭൂതേഷു കര്കശത്വമുപേയിവാന്
നീ മഹാത്മാക്കളായ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ നല്ല സ്വഭാവമുള്ളവനായിരുന്നു, എല്ലാ ജീവികളോടും അപരാധമില്ലാത്തവനും; എങ്കിലും നീ കഠിനത്വം സ്വീകരിച്ചു.
പ്രതിഷിദ്ധോ മയാ താത രൈഭ്യാവസഥദര്ശനാത്। ഗതവാനേവ തം ക്ഷുദ്രം കാലാന്തകയമോപമമ്
രൈഭ്യന്റെ വീട്ടിലേക്കു പോകരുതെന്ന് ഞാൻ വിലക്കി പറഞ്ഞിട്ടും, മകനേ, നീ ആ ദുഷ്ടന്റെ അടുക്കൽ മരണത്തോടു തുല്യമായി പോയി.
യഃ സ ജാനന്മഹാതേജാ വൃദ്ധസ്യൈകം മമാത്മജമ്। ഗതവാനേവ കോപസ്യ വശം പരമദുര്മതിഃ
അവൻ, മഹാതേജസ്സുള്ളവൻ, എന്റെ ഏകമകനെന്നു അറിയുകയും, പ്രായം ചെന്നവൻ ആയിട്ടും, അത്യന്തം ദുഷ്ടബുദ്ധിയോടെ കോപത്തിന്റെ അടിമയായി പോയി.
പുത്രശോകമനുപ്രാപ്ത ഏഷ രൈഭ്യസ്യ കര്മണാ। ത്യക്ഷ്യാമി ത്വാമൃതേപുത്ര പ്രാണാനിഷ്ടതമാന്ഭുവി
രൈഭ്യന്റെ പ്രവൃത്തിയിൽ, മകന്റെ ദു:ഖത്തിൽ ആകുലനായി, മകനില്ലാതെ ഭൂമിയിൽ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട ഈ ജീവൻ ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കും.
യഥാഽഹം പുത്രശോകേന ദേഹം ത്യക്ഷ്യാമി കില്വിഷീ। തഥാ ജ്യേഷ്ഠഃ സുതോ രൈഭ്യം ഹിംസ്യാച്ഛീഘ്രമനാഗസമ്
മകനിന്റെ ദു:ഖത്തിൽ പാപിയായ ഞാൻ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, രൈഭ്യന്റെ മൂത്തമകനും കുറ്റമില്ലാത്തവനായി അവനെ വേഗത്തിൽ ദുഃഖിപ്പിക്കട്ടെ.
സുഖിനോ വൈ നരാ യേഷാം ജായാ പുത്രോ ന വിദ്യതേ। യേ പുത്രശോകമപ്രാപ്യ വിചരന്തി യഥാസുഖമ്
ഭാര്യയോ മകനോ ഇല്ലാത്ത പുരുഷന്മാർ സത്യത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു; മകനെ നഷ്ടപ്പെട്ട ദുഃഖം ഇല്ലാതെ, അവർ ഇഷ്ടം പോലെ സുഖമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
യേ തു പുത്രകൃതാച്ഛോകാദ്ഭൃശം വ്യാകുലചേതസഃ। ശപന്തീഷ്ടാന്സഖീനാര്താസ്തേഭ്യഃ പാപതരോ നു കഃ
മക്കളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ദുഃഖത്തിൽ മനസ്സിൽ വലിയ കലഹം അനുഭവിച്ച്, വേദനയിൽ സുഹൃത്തുക്കളെ ശപിക്കുന്നവർക്ക് കാളാളുള്ളവരാരുണ്ട്?
പരാസുശ്ച സുതോ ദൃഷ്ടഃ ശപ്തശ്ചൈഷ്ടഃ സഖാ മയാ। ഈദൃശീമാപദം കോത്ര ദ്വിതീയോഽനുവിഷ്യതി
ഞാൻ എന്റെ മകനെ മറ്റൊരാളുടെ വീട്ടിൽ കണ്ടു, സുഹൃത്തിനെ ശപിച്ചു; ഇങ്ങനെയൊരു ദുർഭാഗ്യം അനുഭവിക്കുന്ന രണ്ടാമൻ ആരാണ്?
വിലപ്യൈവം ബഹുവിധം ഭരദ്വാജോഽദഹത്സുതമ്। സുസമിദ്ധം തതഃ പശ്ചാത്പ്രവിവേശ ഹുതാശനമ്
ഇങ്ങനെ പലവിധം വിലപിച്ച്, ഭരദ്വാജൻ തന്റെ മകനെ ചിതയിൽ വെച്ചു കത്തിച്ചു; തീ നന്നായി ജ്വലിച്ചപ്പോൾ, അവൻ തന്നെ അഗ്നിയിൽ ചാടിച്ചു.
ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു ബൃഹദ്ദ്യുമ്നോ മഹീപതിഃ। സത്രം തേനേ മഹാഭാഗോ രൈഭ്യയാജ്യഃ പ്രതാപവാന്
അത് തന്നെയായ സമയത്ത്, മഹാശക്തനും പ്രശസ്തനുമായ ബൃഹദ്ദ്യുമ്നൻ, റൈഭ്യൻ മുഖ്യയാജകനായി ഒരു യാഗം നടത്തി.
തേന രൈഭ്യസ്യ വൈ പുത്രാവര്വാവസുപരാസൂ। വൃതൌ സഹായൌ സത്രാര്ഥം ബൃഹദ്ദ്യുമ്നേന ധീമതാ
ആ യാഗത്തിനായി, റൈഭ്യന്റെ മക്കളായ അർവാവസുവും പരാവസുവും ബൃഹദ്ദ്യുമ്നനെ സഹായിച്ചു.
തത്ര തൌ സമനുജ്ഞാതൌ പിത്രാ കൌന്തേയ ജഗ്മതുഃ। ആശ്രമേ ത്വഭവദ്രൈഭ്യോ ഭാര്യാ ചൈവ പരാവസോഃ
അവിടെ, പിതാവിന്റെ അനുമതിയോടെ ആ ഇരുവരും പോയി; അതേസമയം, റൈഭ്യന്റെ ഭാര്യയും പരാവസുവിന്റെ ഭാര്യയും ആശ്രമത്തിൽ തന്നെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
അഥാവലോകകോഽഗച്ഛദ്ഗൃഹാനകഃ പരാവസുഃ। കൃഷ്ണാജിനേന സംവീതം ദദര്ശ പിതരം വനേ
അപ്പോൾ, എല്ലാം ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കുന്ന പരാവസു വീട്ടിലേക്ക് പോയി; കാട്ടിൽ കറുത്ത മാൻതോലിട്ട് നിന്ന പിതാവിനെ അവൻ കണ്ടു.
ജഘന്യരാത്രേ നിദ്രാന്ധഃ സാവശേഷേ തമസ്യാപി। ചരന്തം ഗഹനേഽരണ്യേ മേനേ സ പിതരം മൃഗമ്
രാത്രിയുടെ ഏറ്റവും ഇരുണ്ട സമയത്ത്, ഉറക്കത്താൽ കണ്ണടഞ്ഞ്, ഇരുട്ടിൽ കാട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന പിതാവിനെ അവൻ ഒരു മൃഗമായി തെറ്റിദ്ധരിച്ചു.
മൃഗം തു മന്യമാനേന പിതാ വൈ തേന ഹിംസിതഃ। അകാമയാനേന തദാ ശരീരത്രാണമിച്ഛതാ
മൃഗം എന്നു തെറ്റിദ്ധരിച്ചു, പരാവസു അവന്റെ പിതാവിനെ അന്യായമായി, തന്റെ ശരീരം രക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ച്, പരിക്കേൽപ്പിച്ചു.
തസ്യ സ പ്രേതകാര്യാണി കൃത്വാ സര്വാണി ഭാരത। പുനരാഗമ്യ തത്സത്രമബ്രവീദ്ധാതരം വചഃ
അവന്റെ എല്ലാ ശവസംസ്കാരങ്ങളും നടത്തി, ഭാരതാ, പരാവസു വീണ്ടും യാഗശാലയിൽ എത്തി പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു.
ഇദം കര്മ ന ശക്തസ്ത്വം വോഢുമേകഃ കഥംചന। മയാ ച ഹിംസിതസ്താതോ മന്യമാനേന വൈ മൃഗമ്
ഈ ജോലി നീ ഒരുവൻക്ക് താങ്ങാനാവില്ല; അച്ഛാ, ഞാൻ നിന്നെ മൃഗം എന്നു തെറ്റിദ്ധരിച്ചു ദോഷം ചെയ്തു.
സോഽസ്മദര്ഥേ വ്രതം താത ചര ത്വം ബ്രഹ്മഘാതിനാമ്। സമര്ഥോ ഹ്യഹമേകാകീ കര്മ കര്തുമിദം മുനേ
അതുകൊണ്ട്, ഞങ്ങളുടെ വേണ്ടി നീ ബ്രാഹ്മണഹത്യക്കുള്ള വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം; ഈ ജോലി ഞാൻ ഒരുവൻ തന്നെ ചെയ്യാൻ കഴിയും, മഹർഷേ.
കരോതു വൈ ഭവാന്സത്രം ബൃഹദ്ദ്യുമ്നസ്യ ധീമതഃ। ബ്രഹ്മഹത്യാം ചരിഷ്യേഽഹം ത്വദര്ഥം നിയതേന്ദ്രിയഃ
നീ ബൃഹദ്ദ്യുമ്നന്റെ യാഗം നടത്തണം; ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ പ്രായശ്ചിത്തം ഞാൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച്, നിന്റെ വേണ്ടി അനുഷ്ഠിക്കും.
സ തസ്യബ്രഹ്മഹത്യായാഃ പാരം ഗത്വാ യുധിഷ്ഠിര। അര്വാവസുസ്തദാ സത്രമാജഗാമ പുനര്മുനിഃ
ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ പാപം കടന്ന്, അർവാവസു വീണ്ടും യാഗശാലയിൽ എത്തി, മഹർഷിയായി.
തതഃ പരാവസുര്ദൃഷ്ട്വാ ഭ്രാതരം സമുപസ്ഥിതമ്। ബൃഹദ്ദ്യുമ്നമുവാചേദം വചനം ഹര്ഷഗദ്ഗദമ്
അപ്പോൾ, സഹോദരനെ കാണുമ്പോൾ പരാവസു ആനന്ദത്തിൽ വിറയച്ച്, ബൃഹദ്ദ്യുമ്നനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഏഷ തേ ബ്രഹ്മഹാ യജ്ഞം മാ ദ്രഷ്ടും പ്രവിശേദിതി। ബ്രഹ്മഹാ പ്രേക്ഷിതേനാപി പീഡയേത്ത്വാമസംശയമ്
ഇവൻ ബ്രാഹ്മണഹന്തകൻ ആണ്; അവൻ നിന്റെ യാഗം കാണാൻ അകത്തേക്ക് വരരുത്. ബ്രാഹ്മണഹന്തകനെ കണ്ടാലും നിനക്ക് ദോഷം സംഭവിക്കും.
തച്ഛ്രുത്വൈവ തദാ രാജാ പ്രേഷ്യാനാഹ സ വിട്പതേ। പ്രേഷ്യൈരുത്സാര്യമാണസ്തു രാജന്നര്വാവസുസ്തദാ। ന മയാ ബ്രഹ്മഹത്യേയം കൃതേത്യാഹ പുനഃപുനഃ
അത് കേട്ട രാജാവ് ഉടൻ ദാസന്മാരോട് പറഞ്ഞു; അർവാവസുവിനെ പുറത്താക്കുമ്പോൾ, 'ഞാൻ ബ്രാഹ്മണഹത്യ ചെയ്തിട്ടില്ല' എന്ന് അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
ഉച്യമാനോഽസകൃത്പ്രേഷ്യൈര്ബ്രഹ്മഹാ ഇതി ഭാരത। നൈവസ്മ പ്രതിജാനാമി ബ്ര്ഹമഹത്യാം സ്വയംകൃതാമ്। മമ ഭ്രാത്രാ കൃതമിദം മയാ സ പരിമോക്ഷിതഃ
സേവകരാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ബ്രാഹ്മണഹത്യക്കാരനെന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും, ഭാരത, ഞാൻ സ്വയം ബ്രാഹ്മണഹത്യ ചെയ്തിട്ടില്ലെന്ന് ഞാൻ സമ്മതിക്കുന്നില്ല. ഇത് എന്റെ സഹോദരൻ ചെയ്തതാണ്; ഇപ്പോൾ ഞാൻ അവനെ മോചിപ്പിച്ചു.
സ തഥാ പ്രവദന്ക്രോധാത്തൈശ്ച പ്രേഷ്യൈഃ പ്രഭാഷിതഃ। തൂഷ്ണീം ജഗാമ ബ്രഹ്മര്ഷിര്വനമേവ മഹാതപാഃ
അങ്ങനെ കോപത്തോടെ സംസാരിച്ചും സേവകർ അവനെ അപമാനിച്ചും, മഹത്തായ തപസ്സുകാരനായ ബ്രഹ്മർഷി മൗനമായി കാടിലേക്ക് പോയി.
ഉഗ്രം തപഃ സമാസ്ഥായ ദിവാകരമഥാശ്രിതഃ। രഹസ്യവേദം കൃതവാന്സൂര്യസ്യ ദ്വിജസത്തമഃ
കടുത്ത തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു, സൂര്യനെ ആശ്രയിച്ച്, ആ ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്വിജൻ രഹസ്യമായ അറിവ് നേടുകയും ചെയ്തു.
മൂര്തിമാംസ്തം ദദര്ശാഥ സ്വയമഗ്രഭുഗവ്യയഃ
അപ്പോൾ, അക്ഷയം ആയ ആദ്യഭോക്താവായ ദൈവം അവന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷമായി.
പ്രീതാസ്തസ്യാഭവന്ദേവാഃ കര്മണാഽര്വാവസോര്നൃപ। തം തേ പ്രവരയാമാസുര്നിരാസുശ്ച പരാവസുമ്
അവന്റെ പ്രവൃത്തിയിൽ സന്തോഷംകൊണ്ട്, രാജാവേ, ദേവന്മാർ അവനെ അനുഗ്രഹിച്ചു; അവർ അവനു വരങ്ങൾ നൽകി, പരാവസുവിനെ ജീവൻ തിരികെ നൽകി.
തതോ ദേവാ വരം തസ്മൈ ദദുരഗ്നിപുരോഗമാഃ
അതിനുശേഷം, അഗ്നിയെ മുന്നിൽ വെച്ച് ദേവന്മാർ അവനു ഒരു വരം നൽകി.