യവക്രീതം സ ഹത്വാ തു രാക്ഷസോ രൈഭ്യമാഗമത്। അനുജ്ഞാതസ്തു രൈഭ്യേണ തയാ നാര്യാ സഹാവസത്
യവകൃതനെ കൊല്ലുന്നതിന് ശേഷം, റാക്ഷസൻ റൈഭ്യന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു; റൈഭ്യൻ അനുമതി നൽകിയതോടെ, ആ സ്ത്രീയോടൊപ്പം അവിടെ താമസിച്ചു.
ഭരദ്വാജസ്തു കൌന്തേയ കൃത്വാ സ്വാധ്യായമാഹ്നികമ്। സമിത്കലാപമാദായ പ്രവിവേശ സ്വമാശ്രമമ്
കുന്തിദേവിയുടെ മകനേ, ഭരദ്വാജൻ തന്റെ ദൈനംദിന വേദപാഠവും കർമ്മങ്ങളും കഴിച്ചശേഷം, സമിത്കലാപം എടുത്ത് തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
തം സ്മ ദൃഷ്ട്വാ പുരാ സര്വേ പ്രത്യുത്തിഷ്ഠിന്തി പാവകാഃ। ന ത്വേനമുപതിഷ്ഠന്തി ഹതപുത്രം തദാഽഗ്നയഃ
മുമ്പ്, ഭരദ്വാജനെ കാണുമ്പോൾ എല്ലാ അഗ്നികളും എഴുന്നേറ്റു വരികയായിരുന്നു; പക്ഷേ, ഇപ്പോൾ മകൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് അഗ്നികൾ അവനെ സ്വീകരിച്ചില്ല.
വൈകൃതംത്വഗ്നിഹോത്രേ സ ലക്ഷയിത്വാ മഹാതപാഃ। തമന്ധം ശൂദ്രമാസീനം ഗൃഹപാലമഥാബ്രവീത്
അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ അസാധാരണത്വം കാണിച്ച്, മഹാതപസ്വിയായ ഭരദ്വാജൻ, വീട്ടുകാവൽക്കാരനായ കുരുടനായ ശൂദ്രനെ കണ്ടു, അവനോട് പറഞ്ഞു.
കിംനു മേ നാഗ്നയഃ ശൂദ്ര പ്രതിനന്ദന്തി ദര്ശനമ്। ത്വം ചാപി ന യഥാപൂര്വം കച്ചിത്ക്ഷേമമിഹാശ്രമേ
ശൂദ്രാ, എനിക്ക് അഗ്നികൾ എന്തുകൊണ്ട് വരവേൽക്കുന്നില്ല? നീയും പഴയപോലെ കാണുന്നില്ല—ഈ ആശ്രമത്തിൽ എല്ലാം സുഖമാണോ?
കച്ചിന്ന രൈഭ്യം പുത്രോ മേ ഗതവാനല്പചേതനഃ। ഏതദാചക്ഷ്വ മേ ശീഘ്രം ന ഹി ശുദ്ധ്യതി മേ മനഃ
എന്റെ മക്കളിൽ ബുദ്ധിയില്ലാത്തവൻ റൈഭ്യന്റെ അടുക്കൽ പോയോ? ഇതു വേഗം എന്നോട് പറയൂ, എന്റെ മനസിന് സമാധാനം ഇല്ല.
രൈഭ്യം യാതോ നൂനമയം പുത്രസ്തേ മന്ദചേതനഃ। തഥാഹി നിഹതഃ ശേതേ രാക്ഷസേന മഹാത്മനാ
നിശ്ചയം, ബുദ്ധിയില്ലാത്ത നിന്റെ മകൻ റൈഭ്യന്റെ അടുക്കലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടുതന്നെ, മഹാത്മാവായ റാക്ഷസൻ അവനെ കൊന്നു.
പ്രകാല്യമാനസ്തേനായം ശൂലഹസ്തേന രക്ഷസാ। അഗ്ന്യഗാരം പ്രതിദ്വാരി മയാ ദോര്ഭ്യാം നിവാരിതഃ
കുന്തം കൈയിൽ പിടിച്ച റാക്ഷസൻ അവനെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, ഞാൻ അഗ്നിഘൃഹത്തിന്റെ വാതിലിൽ എന്റെ കൈകളാൽ തടയാൻ ശ്രമിച്ചു.
തതഃ സ വിഹതാശോഽത്രജലകാമോശുചിര്ധ്രുവമ്। നിഹതഃ സോഽതിവേഗേന ശൂലഹസ്തേന രക്ഷസാ
അവൻ പ്രത്യാശ നഷ്ടപ്പെട്ട്, വെള്ളം ആഗ്രഹിച്ചു, അശുദ്ധനായി, കുന്തം കൈയിൽ പിടിച്ച റാക്ഷസൻ അതിവേഗത്തിൽ അവനെ കൊന്നു.
ഭരദ്വാജസ്തു തച്ഛ്രുത്വാ ശൂദ്രസ്യ വിപ്രിയം മഹത്। ഗതാസും പുത്രമാദായ വിലലാപ സുദുഃഖിതഃ
ശൂദ്രൻ പറഞ്ഞ ദു:ഖകരമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഭരദ്വാജൻ അതീവ ദു:ഖിതനായി, ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ട മകനെ എടുത്ത് വിലപിച്ചു.
രബ്രാഹ്മണാനാം കിലാര്ഥായ നനു ത്വം തപ്തവാംസ്തപഃ। ദ്വിജാനാമനധീതാ വൈ വേദാഃ സംപ്രതിഭാന്ത്വിതി
ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കായി തന്നെയല്ലയോ നീ തപസ്സു ചെയ്തതു? ഇപ്പോൾ വേദം പഠിക്കാത്ത ദ്വിജന്മാർക്കു തന്നെ വേദങ്ങൾ പ്രകാശിക്കുന്നു.
തഥാ കല്യാണശീലസ്ത്വം ബ്രാഹ്മണേഷുമഹാത്മസു। അനാഗാഃ സര്വഭൂതേഷു കര്കശത്വമുപേയിവാന്
നീ മഹാത്മാക്കളായ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ നല്ല സ്വഭാവമുള്ളവനായിരുന്നു, എല്ലാ ജീവികളോടും അപരാധമില്ലാത്തവനും; എങ്കിലും നീ കഠിനത്വം സ്വീകരിച്ചു.
പ്രതിഷിദ്ധോ മയാ താത രൈഭ്യാവസഥദര്ശനാത്। ഗതവാനേവ തം ക്ഷുദ്രം കാലാന്തകയമോപമമ്
രൈഭ്യന്റെ വീട്ടിലേക്കു പോകരുതെന്ന് ഞാൻ വിലക്കി പറഞ്ഞിട്ടും, മകനേ, നീ ആ ദുഷ്ടന്റെ അടുക്കൽ മരണത്തോടു തുല്യമായി പോയി.
യഃ സ ജാനന്മഹാതേജാ വൃദ്ധസ്യൈകം മമാത്മജമ്। ഗതവാനേവ കോപസ്യ വശം പരമദുര്മതിഃ
അവൻ, മഹാതേജസ്സുള്ളവൻ, എന്റെ ഏകമകനെന്നു അറിയുകയും, പ്രായം ചെന്നവൻ ആയിട്ടും, അത്യന്തം ദുഷ്ടബുദ്ധിയോടെ കോപത്തിന്റെ അടിമയായി പോയി.
പുത്രശോകമനുപ്രാപ്ത ഏഷ രൈഭ്യസ്യ കര്മണാ। ത്യക്ഷ്യാമി ത്വാമൃതേപുത്ര പ്രാണാനിഷ്ടതമാന്ഭുവി
രൈഭ്യന്റെ പ്രവൃത്തിയിൽ, മകന്റെ ദു:ഖത്തിൽ ആകുലനായി, മകനില്ലാതെ ഭൂമിയിൽ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട ഈ ജീവൻ ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കും.
യഥാഽഹം പുത്രശോകേന ദേഹം ത്യക്ഷ്യാമി കില്വിഷീ। തഥാ ജ്യേഷ്ഠഃ സുതോ രൈഭ്യം ഹിംസ്യാച്ഛീഘ്രമനാഗസമ്
മകനിന്റെ ദു:ഖത്തിൽ പാപിയായ ഞാൻ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, രൈഭ്യന്റെ മൂത്തമകനും കുറ്റമില്ലാത്തവനായി അവനെ വേഗത്തിൽ ദുഃഖിപ്പിക്കട്ടെ.
സുഖിനോ വൈ നരാ യേഷാം ജായാ പുത്രോ ന വിദ്യതേ। യേ പുത്രശോകമപ്രാപ്യ വിചരന്തി യഥാസുഖമ്
ഭാര്യയോ മകനോ ഇല്ലാത്ത പുരുഷന്മാർ സത്യത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു; മകനെ നഷ്ടപ്പെട്ട ദുഃഖം ഇല്ലാതെ, അവർ ഇഷ്ടം പോലെ സുഖമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
യേ തു പുത്രകൃതാച്ഛോകാദ്ഭൃശം വ്യാകുലചേതസഃ। ശപന്തീഷ്ടാന്സഖീനാര്താസ്തേഭ്യഃ പാപതരോ നു കഃ
മക്കളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ദുഃഖത്തിൽ മനസ്സിൽ വലിയ കലഹം അനുഭവിച്ച്, വേദനയിൽ സുഹൃത്തുക്കളെ ശപിക്കുന്നവർക്ക് കാളാളുള്ളവരാരുണ്ട്?
പരാസുശ്ച സുതോ ദൃഷ്ടഃ ശപ്തശ്ചൈഷ്ടഃ സഖാ മയാ। ഈദൃശീമാപദം കോത്ര ദ്വിതീയോഽനുവിഷ്യതി
ഞാൻ എന്റെ മകനെ മറ്റൊരാളുടെ വീട്ടിൽ കണ്ടു, സുഹൃത്തിനെ ശപിച്ചു; ഇങ്ങനെയൊരു ദുർഭാഗ്യം അനുഭവിക്കുന്ന രണ്ടാമൻ ആരാണ്?
വിലപ്യൈവം ബഹുവിധം ഭരദ്വാജോഽദഹത്സുതമ്। സുസമിദ്ധം തതഃ പശ്ചാത്പ്രവിവേശ ഹുതാശനമ്
ഇങ്ങനെ പലവിധം വിലപിച്ച്, ഭരദ്വാജൻ തന്റെ മകനെ ചിതയിൽ വെച്ചു കത്തിച്ചു; തീ നന്നായി ജ്വലിച്ചപ്പോൾ, അവൻ തന്നെ അഗ്നിയിൽ ചാടിച്ചു.
ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു ബൃഹദ്ദ്യുമ്നോ മഹീപതിഃ। സത്രം തേനേ മഹാഭാഗോ രൈഭ്യയാജ്യഃ പ്രതാപവാന്
അത് തന്നെയായ സമയത്ത്, മഹാശക്തനും പ്രശസ്തനുമായ ബൃഹദ്ദ്യുമ്നൻ, റൈഭ്യൻ മുഖ്യയാജകനായി ഒരു യാഗം നടത്തി.
തേന രൈഭ്യസ്യ വൈ പുത്രാവര്വാവസുപരാസൂ। വൃതൌ സഹായൌ സത്രാര്ഥം ബൃഹദ്ദ്യുമ്നേന ധീമതാ
ആ യാഗത്തിനായി, റൈഭ്യന്റെ മക്കളായ അർവാവസുവും പരാവസുവും ബൃഹദ്ദ്യുമ്നനെ സഹായിച്ചു.
തത്ര തൌ സമനുജ്ഞാതൌ പിത്രാ കൌന്തേയ ജഗ്മതുഃ। ആശ്രമേ ത്വഭവദ്രൈഭ്യോ ഭാര്യാ ചൈവ പരാവസോഃ
അവിടെ, പിതാവിന്റെ അനുമതിയോടെ ആ ഇരുവരും പോയി; അതേസമയം, റൈഭ്യന്റെ ഭാര്യയും പരാവസുവിന്റെ ഭാര്യയും ആശ്രമത്തിൽ തന്നെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
അഥാവലോകകോഽഗച്ഛദ്ഗൃഹാനകഃ പരാവസുഃ। കൃഷ്ണാജിനേന സംവീതം ദദര്ശ പിതരം വനേ
അപ്പോൾ, എല്ലാം ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കുന്ന പരാവസു വീട്ടിലേക്ക് പോയി; കാട്ടിൽ കറുത്ത മാൻതോലിട്ട് നിന്ന പിതാവിനെ അവൻ കണ്ടു.
ജഘന്യരാത്രേ നിദ്രാന്ധഃ സാവശേഷേ തമസ്യാപി। ചരന്തം ഗഹനേഽരണ്യേ മേനേ സ പിതരം മൃഗമ്
രാത്രിയുടെ ഏറ്റവും ഇരുണ്ട സമയത്ത്, ഉറക്കത്താൽ കണ്ണടഞ്ഞ്, ഇരുട്ടിൽ കാട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന പിതാവിനെ അവൻ ഒരു മൃഗമായി തെറ്റിദ്ധരിച്ചു.
മൃഗം തു മന്യമാനേന പിതാ വൈ തേന ഹിംസിതഃ। അകാമയാനേന തദാ ശരീരത്രാണമിച്ഛതാ
മൃഗം എന്നു തെറ്റിദ്ധരിച്ചു, പരാവസു അവന്റെ പിതാവിനെ അന്യായമായി, തന്റെ ശരീരം രക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ച്, പരിക്കേൽപ്പിച്ചു.
തസ്യ സ പ്രേതകാര്യാണി കൃത്വാ സര്വാണി ഭാരത। പുനരാഗമ്യ തത്സത്രമബ്രവീദ്ധാതരം വചഃ
അവന്റെ എല്ലാ ശവസംസ്കാരങ്ങളും നടത്തി, ഭാരതാ, പരാവസു വീണ്ടും യാഗശാലയിൽ എത്തി പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു.
ഇദം കര്മ ന ശക്തസ്ത്വം വോഢുമേകഃ കഥംചന। മയാ ച ഹിംസിതസ്താതോ മന്യമാനേന വൈ മൃഗമ്
ഈ ജോലി നീ ഒരുവൻക്ക് താങ്ങാനാവില്ല; അച്ഛാ, ഞാൻ നിന്നെ മൃഗം എന്നു തെറ്റിദ്ധരിച്ചു ദോഷം ചെയ്തു.
സോഽസ്മദര്ഥേ വ്രതം താത ചര ത്വം ബ്രഹ്മഘാതിനാമ്। സമര്ഥോ ഹ്യഹമേകാകീ കര്മ കര്തുമിദം മുനേ
അതുകൊണ്ട്, ഞങ്ങളുടെ വേണ്ടി നീ ബ്രാഹ്മണഹത്യക്കുള്ള വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം; ഈ ജോലി ഞാൻ ഒരുവൻ തന്നെ ചെയ്യാൻ കഴിയും, മഹർഷേ.
കരോതു വൈ ഭവാന്സത്രം ബൃഹദ്ദ്യുമ്നസ്യ ധീമതഃ। ബ്രഹ്മഹത്യാം ചരിഷ്യേഽഹം ത്വദര്ഥം നിയതേന്ദ്രിയഃ
നീ ബൃഹദ്ദ്യുമ്നന്റെ യാഗം നടത്തണം; ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ പ്രായശ്ചിത്തം ഞാൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച്, നിന്റെ വേണ്ടി അനുഷ്ഠിക്കും.