ക്രോശയോജനമാത്രാ ഹി ഗോകര്ണസ്യ പ്രമാണതഃ। പതന്ത്യജസ്രം വേഗേന വഹ്നാവഗ്നിമതാം വര
ഗോകർണ്ണയുടെ നീളം ഒരു ക്രോഷം മാത്രം; അവർ അഗ്നിയിലേക്ക് ഒരിടവേളയും ഇല്ലാതെ വേഗത്തിൽ വീണു, അഗ്നിയുള്ളവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
ഏവം ശതസഹസ്രാണി പ്രയുതാന്യര്ബുദാനി ച। അവശാനി വിനഷ്ടാനി പന്നഗാനാം തു തത്ര വൈ
അങ്ങനെയാണ് ലക്ഷക്കണക്കിന്, കോടിക്കണക്കിന്, അനേകം പാമ്പുകൾ അവശരായി അവിടെ നശിച്ചു.
തുരഗാ ഇവ തത്രാന്യേ ഹസ്തിഹസ്താ ഇവാപരേ। മത്താ ഇവ ച മാതങ്ഗാ മഹാകായാ മഹാബലാഃ
അവിടെ ചിലത് കുതിരകളെപ്പോലെയും, മറ്റുചിലത് ആനകളെപ്പോലെയും; മദത്തിൽ മയങ്ങിയ വലിയ ശരീരവും വലിയ ശക്തിയും ഉള്ള മത്തായാനുകളെപ്പോലെയും ആയിരുന്നു.
ഉച്ചാവചാശ്ച ബഹവോ നാനാവര്ണാ വിഷോല്ബണാഃ। ഘോരാശ്ച പരിഘപ്രഖ്യാ ദന്ദശൂകാ മഹാബലാഃ। പ്രപേതുരഗ്നാവുരഗാ മാതൃവാഗ്ദണ്ഡപീഡിതാഃ
ഉയരവും താഴ്വരയും നിറഞ്ഞ, പല നിറത്തിലുള്ള, വിഷം നിറഞ്ഞ, ഭയാനകവും ഇരുമ്പ് ദണ്ഡംപോലെയും ശക്തിയുള്ള പാമ്പുകൾ അമ്മമാരുടെ വാക്കിലും ശിക്ഷയിലും ബാധിച്ച് അഗ്നിയിലേക്ക് വീണു.
സര്പസത്രേ തദാ രാജ്ഞഃ പാണ്ഡവേയസ്യ ധീമതഃ। ജനമേജയസ്യ കേ ത്വാസന്നൃത്വിജഃ പരമര്ഷയഃ
പാണ്ഡവ വംശത്തിൽ പെട്ട ധീരനായ ജനമേജയന്റെ സർപ്പയാഗത്തിൽ ആരായിരുന്നു യജ്ഞത്തിൽ മുഖ്യപൂജാരികളായ മഹർഷികൾ?
കേ സദസ്യാ ബഭൂവുശ്ച സര്പസത്രേ സുദാരുണേ। വിഷാദജനനേഽത്യര്ഥം പന്നഗാനാം മഹാഭയ
ആ ഭയാനകമായ സർപ്പയാഗത്തിൽ, പാമ്പുകൾക്ക് വിഷവും വലിയ ഭയവും ജനിപ്പിച്ച ആ യാഗത്തിൽ, ആരൊക്കെ സദസ്യരായിരുന്നു?
സര്വം വിസ്തരശസ്താത ഭവാഞ്ഛംസിതുമര്ഹതി। സര്പസത്രവിധാനജ്ഞവിജ്ഞേയാഃ കേ ച സൂതജ
അച്ഛാ, സർപ്പയാഗത്തിന്റെ ക്രമങ്ങൾ അറിയുന്ന സൂതന്മാർ ആരൊക്കെയാണെന്ന് നീ വിശദമായി പറയണം.
ഹന്ത തേ കഥയിഷ്യാമി നാമാനീഹ മനീഷിണാമ്। യേ ഋത്വിജഃ സദസ്യാശ്ച തസ്യാസന്നൃപതേസ്തദാ
ശരി, രാജാവിന്റെ യാഗത്തിൽ അന്ന് മുഖ്യപൂജാരികളും സദസ്യരുമായ ജ്ഞാനികൾ ആരൊക്കെയാണെന്ന് ഞാൻ പറയാം.
തത്ര ഹോതാ ബഭൂവാഥ ബ്രാഹ്മണശ്ചണ്ഡഭാര്ഗവഃ। ച്യവനസ്യാന്വയേ ഖ്യാതോ ജാതോ വേദവിദാം വരഃ
അവിടെ ഹോതാവായി ചണ്ഡഭാർഗവൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണൻ, ച്യവനന്റെ വംശത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ, വേദജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഉദ്ഗാതാ ബ്രാഹ്മണോ വൃദ്ധോ വിദ്വാന്കൌത്സൌഽഥ ജൈമിനിഃ। ബ്ര്ഹമാഽഭവച്ഛാര്ങ്ഗരവോഽഥാധ്വര്യുശ്ചാപി പിങ്ഗലഃ
ഉദ്ഗാതാവായി പ്രായമായ പണ്ഡിതനായ കൗത്സനും ജൈമിനിയും; ബ്രഹ്മാവായി ശാർംഗരവനും, അധ്വര്യുവായി പിംഗളനും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സദസ്യശ്ചാഭവദ്വ്യാസഃ പുത്രശിഷ്യസഹായവാന്। ഉദ്ദാലകഃ പ്രമതകഃ ശ്വേതകേതുശ്ച പിങ്ഗലഃ
വ്യാസൻ, തന്റെ മക്കളും ശിഷ്യരുമൊപ്പമുള്ളവൻ, സദസ്യനായിരുന്നു; ഉദ്ദാലകൻ, പ്രമതകൻ, ശ്വേതകേതു, പിംഗളൻ എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
അസിതോ ദേവലശ്ചൈവ നാരദഃ പര്വതസ്തഥാ। ആത്രേയഃ കുമ്ഡജഠരൌ ദ്വിജഃ കാലഘടസ്തഥാ
അസിതൻ, ദേവളൻ, നാരദൻ, പാർവതൻ, ആത്രേയൻ, കുമ്ദജഠരൻ, ബ്രാഹ്മണനായ കാലഘടൻ എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
വാത്സ്യഃ ശ്രുതശ്രവാ വൃദ്ധോ ജപസ്വാധ്യായശീലവാന്। കോഹലോ ദേവശര്മാ ച മൌദ്ഗല്യഃ സമസൌരഭഃ
വാത്സ്യൻ, പ്രായമായ ശ്രുതശ്രവൻ, ജപവും സ്വാധ്യായവും ആചരിക്കുന്നവൻ, കോഹലൻ, ദേവശർമ, മൗദ്ഗല്യൻ, സമസൗരഭൻ എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഏതേ ചാന്യേ ച ബഹവോ ബ്രാഹ്മണാ വേദപാരഗാഃ। സദസ്യാശ്ചാഭവംസ്തത്ര സത്രേ പാരിക്ഷിതസ്യ ഹ
ഇവരും മറ്റു അനേകം വേദപാരായണ ബ്രാഹ്മണന്മാരും പാർിക്ഷിതന്റെ മകന്റെ യാഗത്തിൽ സദസ്യരായിരുന്നു.
ജുഹ്വത്സ്വൃത്വിക്ഷ്വഥ തദാ സര്പസത്രേ മഹാക്രതൌ। അഹയഃ പ്രാപതംസ്തത്ര ഘോരാഃ പ്രാണിഭയാവഹാഃ
യജ്ഞത്തിൽ ഋത്വിക്മാർ ഹോമം നടത്തുമ്പോൾ, ഭയാനകവും എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഭയം ഉണ്ടാക്കുന്നതുമായ പാമ്പുകൾ അവിടെ വീണു.
വസാമേദോവഹാഃ കുല്യാ നാഗാനാം സംപ്രവര്തിതാഃ। വവൌ ഗന്ധശ്ച തുമുലോ ദഹ്യതാമനിശം തദാ
അന്ന് പാമ്പുകളുടെ കൊഴുപ്പും മജ്ജയും നിറഞ്ഞ ഒഴുക്കുകൾ ഒഴുകി; പാമ്പുകൾ രാത്രിയും പകലും കത്തുമ്പോൾ ശക്തമായ വാസന വീശി.
പതതാം ചൈവ നാഗാനാം ധിഷ്ഠിതാനാം തഥാമ്ബരേ। അശ്രൂയതാനിശം ശബ്ദഃ പച്യതാം ചാഗ്നിനാ ഭൃശമ്
ആ ആകാശത്ത് നിലകൊണ്ടിരുന്ന പാമ്പുകൾ വീണു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അവിടം ഒരു നിശ്ശബ്ദമില്ലാത്ത ശബ്ദം കേൾക്കപ്പെട്ടു, അവയെ തീ കനത്തായി ദഹിപ്പിച്ചു.
തക്ഷകസ്തു സ നാഗേന്ദ്രഃ പുരംദരനിവേശനമ്। ഗതഃ ശ്രുത്വൈവ രാജാനം ദീക്ഷിതം ജനമേജയമ്
പാമ്പുകളുടെ രാജാവായ തക്ഷകൻ, രാജാവ് ജനമേജയൻ യാഗം ആരംഭിച്ചതായി അറിഞ്ഞ്, ഇന്ദ്രന്റെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
തതഃ സര്വം യഥാവൃത്തമാഖ്യായ ഭുജഗോത്തമഃ। അഗച്ഛച്ഛരണം ഭീത ആഗസ്കൃത്വാ പുരംദരമ്
അപ്പോൾ, സംഭവിച്ചതെല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞ്, ഭയപ്പെട്ടും പാപം ചെയ്തതുകൊണ്ടും പാമ്പുകളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമനായ തക്ഷകൻ ഇന്ദ്രനിൽ അഭയം തേടി.
തമിന്ദ്രഃ പ്രാഹ സുപ്രീതോ ന തവാസ്തീഹ തക്ഷക। ഭയം നാഗേന്ദ്ര തസ്മാദ്വൈ സര്പസത്രാത്കദാചന
ഇന്ദ്രൻ സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'തക്ഷക, ഇവിടെ നിന്നെ പാമ്പ് യാഗത്തിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും ഭയം പിടിക്കേണ്ടതില്ല.'
പ്രസാദിതോ മയാ പൂര്വം തവാര്ഥായ പിതാമഹഃ। തസ്മാത്തവ ഭയം നാസ്തി വ്യേതു തേനസോ ജ്വരഃ
'നിന്റെ കാര്യം നോക്കി ഞാൻ മുമ്പ് ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ നിന്നെ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല. ആ ആശങ്ക നീക്കിക്കൊൾ.'
ഏവമാശ്വാസിതസ്തേന തതഃ സ ഭുജഗോത്തമഃ। ഉവാസ ഭവനേ തസ്മിഞ്ശക്രസ്യ മുദിതഃ സുഖീ
ഇങ്ങനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം, ആ പാമ്പുകളിൽ ഉത്തമനായ തക്ഷകൻ സന്തോഷത്തോടെയും സുഖത്തോടെയും ഇന്ദ്രന്റെ ഭവനത്തിൽ താമസിച്ചു.
അജസ്രം നിപതത്സ്വഗ്നൌ നാഗേഷു ഭൃശദുഃഖിതഃ। അല്പശേഷപരീവാരോ വാസുകിഃ പര്യതപ്യത
പാമ്പുകൾ തീയിൽ തുടർച്ചയായി വീണു നശിക്കുമ്പോൾ, ചുറ്റുമുള്ളവരിൽ കുറച്ച് മാത്രം ശേഷിച്ച വാസുകി അതീവ ദുഃഖത്തോടെ വേദനിച്ചു.
കശ്മലം ചാവിശദ്ധോരം വാസുകിം പന്നഗോത്തമമ്। സ ഘൂര്ണമാനഹൃദയോ ഭഗിനീമിദമബ്രവീത്
ഭയങ്കരമായ വിഷാദം പാമ്പുകളുടെ തലവനായ വാസുകിയെ പിടിച്ചു; ഹൃദയം കുലുങ്ങി, അവൻ തന്റെ സഹോദരിയോട് പറഞ്ഞു.
ദഹ്യന്തേഽങ്ഗാനി മേ ഭദ്രേ ന ദിശഃ പ്രതിഭാന്തി മാമ്। സീദാമീവ ച സംമോഹാദ്ധൂര്ണതീവ ച മേ മനഃ
'സ്നേഹിതേ, എന്റെ ശരീരം തീപോലെ കത്തുന്നു, എനിക്ക് ദിശകൾ കാണുന്നില്ല; മനസ്സു കുലുങ്ങി ഞാൻ മുങ്ങിപ്പോകുന്നപോലെയാണ്.'
ദൃഷ്ടിര്ഭ്രാമ്യതി മേഽതീവ ഹൃദയം ദീര്യതീവ ച। പതിഷ്യാമ്യവശോഽദ്യാഹം തസ്മിന്ദീപ്തേ വിഭാവസൌ
'എന്റെ കാഴ്ച വളരെ കുഴഞ്ഞു, ഹൃദയം കീറുന്നപോലെയാണ്; ഇന്ന് ഞാൻ അശക്തനായി ആ കത്തുന്ന തീയിൽ വീഴാൻ പോകുന്നു.'
പാരിക്ഷിതസ്യ യജ്ഞോഽസൌ വര്തതേഽസ്മജ്ജിഘാംസയാ। വ്യക്തം മയാഽഭിഗന്തവ്യം പ്രേതരാജനിവേശനമ്
'പരീക്ഷിതന്റെ മകനായ രാജാവിന്റെ ഈ യാഗം നമ്മുടെ നാശത്തിനായി നടക്കുകയാണ്; ഞാൻ ഉറപ്പായി യമലോകത്തേക്ക് പോകേണ്ടിവരും.'
അയം സ കാലഃ സംപ്രാപ്തോ യദര്ഥമസി മേ സ്വസഃ। ജരത്കരൌ(പുരാ)മയാദത്താത്രായസ്വാസ്മാന്സബാന്ധവാന്
'സഹോദരീ, ഞാൻ നിന്നെ ജരത്കാരുവിന് മുമ്പ് നൽകിയതിന്റെ കാരണം വന്നിരിക്കുന്നു; നീ ഞങ്ങളെയും ബന്ധുക്കളെയും രക്ഷിക്കണം.'
ആസ്തീകഃ കില യജ്ഞം തം വര്തന്തം ഭുജഗോത്തമേ। പ്രതിഷേത്സ്യതി മാം പൂര്വം സ്വയമാഹ പിതാമഹഃ
'അസ്തികൻ ആ നടക്കുന്ന യാഗത്തെ പാമ്പുകളുടെ രക്ഷയ്ക്കായി തടയും എന്ന് ബ്രഹ്മാവു തന്നെ എനിക്കു മുമ്പ് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.'
തദ്വത്സേ ബ്രൂഹി വത്സം സ്വം കുമാരം വൃദ്ധസംമതമ്। മമാദ്യ ത്വം സഭൃത്യസ്യ മോക്ഷാര്ഥം വേദവിത്തമമ്
'അതിനാൽ, സ്നേഹിതേ, മൂപ്പന്മാർ ആദരിക്കുന്ന, വേദങ്ങൾ അറിയുന്ന നിന്റെ മകനായ അസ്തികനോട്, ഇന്ന് എന്നെയും എന്റെ കുടുംബത്തെയും മോചിപ്പിക്കാൻ പറയണം.'