യവക്രീതസ്യ യത്തീര്ഥമുചിതം ശൈചകര്മണി। ഭാഗീരഥ്യാം തത്ര സേതും വാലുകാഭിശ്ചകാര സഃ
യവക്രീതന് അനുയോജ്യമായ തീർത്ഥത്തിൽ, ഭാഗീരതി നദിയിൽ, അവൻ മണലുകൊണ്ട് ഒരു പാലം നിർമ്മിക്കാൻ തുടങ്ങി.
യദാഽസ്യ വദതോ വാക്യം ന സ ചക്രേ ദ്വിജോത്തമഃ। വാലുകാഭിസ്തതഃ ശക്രോ ഗങ്ഗാം സമഭിപൂരയന്
അവനോട് പറഞ്ഞിട്ടും ആ മഹാബ്രാഹ്മണൻ ഒന്നും ചെയ്തില്ല. അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ മണൽകൊണ്ട് ഗംഗയെ നിറയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി.
വാലുകാമുഷ്ടിമനിശം ഭാഗീരഥ്യാം വ്യസര്ജയത്। സ്നാതുമഭ്യാഗതം ശക്രോ യവക്രീതമദര്ശയത്
അവൻ മുഴുവൻ രാത്രി മണൽമുട്ടികൾ ഭാഗീരതിയിൽ ഇട്ടു. യവക്രീതൻ കുളിക്കാൻ വന്നപ്പോൾ, ഇന്ദ്രൻ അവനെ കാണിച്ചു.
തം ദദര്ശ യവക്രീതോ യത്നവന്തം നിബന്ധനേ। പ്രഹസംശ്ചാബ്രവീദ്വാക്യമിദം സ മുനിപുങ്ഗവഃ
യവക്രീതൻ, ആ തടസം നിർമ്മിക്കാൻ പരിശ്രമിക്കുന്നതിനെ കണ്ടു, ചിരിച്ച് ആ മഹർഷി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
കിമിദം വര്തതേ ബ്രഹ്മന്കിംച തേ ഹ ചികീര്ഷിതമ്। അതീവ ഹി മഹാന്യത്നഃ ക്രിയതേഽയം നിരര്ഥകഃ
ബ്രാഹ്മണാ, ഇതെന്താണ് നടക്കുന്നത്? നീ ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് എന്താണ്? നീ വലിയ ശ്രമം ചെയ്യുന്നു, പക്ഷേ ഇതെല്ലാം വെറുതെ.
ബന്ധിഷ്യേ സേതുനാ ഗങ്ഗാം സുഖഃ പന്ഥാ ഭവിഷ്യതി। ക്ലിശ്യതേ ഹി ജനസ്താത തരമാണഃ പുനഃപുനഃ
ഞാൻ മണലുകൊണ്ട് ഗംഗയെ തടയാം; അങ്ങനെ വഴിയാത്ര എളുപ്പമാകും. അച്ഛാ, ആളുകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും കടക്കുമ്പോൾ വളരെ കഷ്ടപ്പെടുന്നു.
നായം ശക്യസ്ത്വയാ ബദ്ധും മഹാനോഘസ്തപോധന। അശക്യാദ്വിനിവര്തസ്വ ശക്യമര്ഥം സമാരഭ
തപസ്സിനുള്ള ധനമായ നീ, ഈ വലിയ ഒഴുക്കിനെ തടയാൻ കഴിയില്ല. സാധ്യമല്ലാത്തത് ഉപേക്ഷിച്ച്, സാധ്യമായ കാര്യം ചെയ്യാൻ നോക്കൂ.
യഥൈവ ഭവതാ ചേദ തപോ വേദാര്ഥമുദ്യതമ്। അശക്യം തദ്വദസ്മാഭിരയം ഭാരഃ സമാഹിതഃ
നീ വേദങ്ങൾക്കായി തപസ്സു ചെയ്യുന്നത് എങ്ങനെ അസാധ്യമായതാണോ, അതുപോലെ തന്നെയാണ് ഞാൻ എടുത്ത ഈ ഭാരവും.
യഥാ തവ നിരര്ഥോഽയമാരമ്ഭസ്ത്രിദശേശ്വര। തഥാ യദി മമാപീദം മന്യസേ പാകശാസന
ദേവരാജാവേ, നിന്റെ ഈ ശ്രമം എങ്ങനെ ഫലമില്ലാത്തതാണോ, അതുപോലെ എന്റെ ശ്രമവും നീ അങ്ങനെ തന്നെ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ അതും ഫലമില്ല.
ക്രിയതാം യദ്ഭവേച്ഛക്യം ത്വയാ സുരഗണേശ്വര। വരാംശ്ച മേ പ്രയച്ഛാന്യാസന്യൈര്വിദ്വാന്ഭവിതാസ്മ്യഹമ്
ദേവന്മാരുടെ രാജാവേ, നിനക്ക് സാധ്യമായത് ചെയ്യുക. മറ്റേതെങ്കിലും വരങ്ങൾ എനിക്കു നൽകൂ; അങ്ങനെ ഞാൻ വിജ്ഞാനിയായിരിക്കും.
തസ്മൈ പ്രാദാദ്വരാനിന്ദ്ര ഉക്തവാന്യാന്മഹാതപാഃ। പ്രതിഭാസ്യന്തി തേ വേദാഃ പിത്രാ സഹ യഥേപ്സിതാഃ
അപ്പോൾ മഹാതപസ്സുകാരനായ ഇന്ദ്രൻ അവനു വരങ്ങൾ നൽകി പറഞ്ഞു: 'നിനക്കും നിന്റെ അച്ഛനും ഇഷ്ടപോലെ വേദങ്ങൾ അറിയപ്പെടും.'
യച്ചാന്യത്കാങ്ക്ഷസേ കാമം യവക്രീര്ഗമ്യതാമിതി। സ ലബ്ധകാമ പിതരം സമേത്യാഥേദമബ്രവീത്
യവക്രീതാ, നീ വേറെ എന്തെങ്കിലും ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അതും നിനക്കുണ്ടാകട്ടെ. ഇഷ്ടം ലഭിച്ച ശേഷം, അവൻ അച്ഛന്റെ അടുത്ത് ചെന്നു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പ്രതിഭാസ്യന്തി വൈ വേദാ മമ താതസ്യ ചോഭയോഃ। അപി ചാന്യാന്ഭവിഷ്യാവോ വരാ ലബ്ധാസ്തഥാ മയാ
വേദങ്ങൾ ഞാനും എന്റെ അച്ഛനും കാണും; കൂടാതെ, ഞാൻ മറ്റു വരങ്ങളും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ദര്പസ്തേ ഭവിതാ താത വരാഁല്ലബ്ധ്വാ യഥേപ്സിതാന്। സ ദര്പപര്ണഃ കൃപണഃ ക്ഷിപ്രമേവ വിനങ്ക്ഷ്യസി
അച്ഛാ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള വരങ്ങൾ ലഭിച്ചാൽ അഹങ്കാരം വരും; ആ അഹങ്കാരത്താൽ നീ ദുർഭാഗ്യവാനായി ഉടൻ നശിക്കും.
അത്രാപ്യുദാഹരന്തീമാ ഗാഥാ ദേവൈരുദാഹൃതാഃ। മുനിരാസീത്പുരാ പുത്ര ബാലധിര്നാമ വിശ്രുതഃ
ഇവിടെയും ദേവന്മാർ പറഞ്ഞ ഗാഥകൾ ഉണ്ട്: ഒരു കാലത്ത് ബാലധി എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ ഒരു മഹർഷി ഉണ്ടായിരുന്നു.
സ പുത്രശോകാദുദ്വിഗ്രസ്തപസ്തേപേ സുദുഷ്കരമ്। ഭവേന്മമ സുതോഽമര്ത്യ ഇതിതം ലബ്ധവാംശ്ച സഃ
മകനെ നഷ്ടപ്പെട്ട ദുഃഖത്തിൽ ആ മഹർഷി കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്തു; 'എന്റെ മകൻ അമരനായിരിക്കണം' എന്ന ആഗ്രഹത്തിൽ അവൻ വരം നേടി.
തസ്യ പ്രസാദോ വൈ ദേവൈഃ കൃതോ ന ത്വമരൈഃ സമഃ। നാമര്ത്യോ വിദ്യതേ മര്ത്യോ നിമിത്തായുര്ഭവിഷ്യതി
ദേവന്മാർ അവനു അനുഗ്രഹം നൽകി; പക്ഷേ, അമരന്മാരെപ്പോലെ സമത്വം നൽകിയില്ല. മരണശീലം ഉള്ളവൻക്ക് അമരത്വം ലഭിക്കില്ല; കാരണം, അവന്റെ ആയുസ്സ് വിധിയാൽ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടതാണ്.
യഥേമേ പര്വതാഃ ശശ്വത്തിഷ്ഠന്തി സുരസത്തമാഃ। താവജ്ജീവേന്മമ് സുതോ നിര്വാണമുത മേ മതഃ
ഈ പർവ്വതങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവരേ, എന്റെ മകൻ ജീവിക്കും; മോക്ഷത്തെക്കുറിച്ച് എന്റെ വിശ്വാസം ഇതാണ്.
തസ്യ പുത്രസ്തദാ ജത്രേ മേധാവീ ക്രോധനസ്തദാ। സ തു ലബ്ധവരോ ദര്പാദൃഷീംശ്ചൈവാവമന്യത
അപ്പോൾ അവന്റെ മകൻ ബുദ്ധിമാനും കോപിയായവനും ആയിരുന്നു; വരം ലഭിച്ച അഹങ്കാരത്തിൽ, അവൻ ഋഷിമാരെ അവഗണിച്ചു.
വികുര്വാണോ മുനീനാം ച വ്യചരത്സ മഹീമിമാമ്। ആസസാദ മഹാവീര്യം ധനുഷാക്ഷം മനീഷിണമ്
ഋഷിമാരെ അവഹേളിച്ച്, അവൻ ഭൂമിയിൽ ചുറ്റി നടന്നു; അങ്ങനെ അവൻ ധനുഷാക്ഷ എന്ന മഹാബലശാലിയെയും ജ്ഞാനിയെയും കണ്ടുമുട്ടി.
തസ്യാപചക്രേ മേധാവീ തം ശശാപ സ വീര്യവാന്। ഭവ ഭസ്മേതി ചോക്തഃ സ ന ഭസ്മ സമപദ്യത
മകൻ മേധാവി ധനുഷാക്ഷനെ അപമാനിച്ചു; അതിനാൽ ആ മഹാബലശാലി അവനെ ശപിച്ചു: 'ഭസ്മമായിക്കൊൾക' എന്നു പറഞ്ഞു. എങ്കിലും അവൻ ഭസ്മമായില്ല.
ധനുഷാക്ഷസ്തു തം ദൃഷ്ട്വാ മേധാവിനമനാമയമ്। `മുനിസ്തത്കാരണം ജ്ഞാത്വാ സ്വയം മഹിഷരൂപധൃത്। ശൃങ്ഗേണാദ്രീനചലയത്തതോഽയംഭസ്മസാദഭൂത്
ധനുഷാക്ഷൻ മേധാവി അക്ഷതനാണെന്ന് കണ്ടു, കാരണമറിയാൻ താനെ ഒരു മഹിഷരൂപം ധരിച്ച് കൊമ്പുകൊണ്ട് പർവ്വതങ്ങൾ കുലുക്കി; അപ്പോൾ മേധാവി ഭസ്മമായി.
നിമിത്തമസ്യ മഹര്ഷിര്ഭേദയാമാസ പര്വതാന്। സ നിമിത്തേ വിനഷ്ടേ തു മമാര സഹസാ ശിശുഃ
ആ മഹർഷി കാരണമെന്നു കരുതി പർവ്വതങ്ങൾ തകർത്തു; കാരണം നശിച്ചപ്പോൾ ആ കുട്ടി പെട്ടെന്നു മരിച്ചു.
തം മൃതം പുത്രമാദായ വിലലാപ തതഃ പിതാ
മകൻ മരിച്ചപ്പോൾ അച്ഛൻ അവനെ എടുത്ത് ദുഃഖത്തോടെ കരയാൻ തുടങ്ങി.
ലാലപ്യമാനം തം ദൃഷ്ട്വാ മുനയഃ പരമാര്തവത്। ഊചുര്വേദവിദഃ സര്വൈ ഗാഥാം യാം താം നിബോധ മേ
അവനെ അതീവ ദുഃഖത്തോടെ കരയുന്നത് കണ്ടു, ദയയോടെ ഋഷിമാർ ഈ ഗാഥകൾ പറഞ്ഞു; അവയെ ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
ന ദിഷ്ടമര്ഥമത്യേതുമീശോഽമര്ത്യഃ കഥംചന। മഹര്ഷിര്ഭേദയാമാസ ധനുഷാക്ഷോ മഹീധരാന്
വിധി എഴുതിയതിനെ അമരന്മാർ പോലും മറികടക്കാൻ കഴിയില്ല; ധനുഷാക്ഷൻ ആ മഹർഷി പർവ്വതങ്ങൾ തകർത്തു.
ഏവം ലബ്ധ്വാ വരാന്ബാലാ ദര്പപൂര്ണാസ്തപസ്വിനഃ। ക്ഷിപ്രമേവ വിനശ്യന്തി യഥാ ന സ്യാത്തഥാ ഭവാന്
ഇങ്ങനെ കുട്ടികൾ വരങ്ങൾ നേടി അഹങ്കാരത്തോടെ പെരുമാറുമ്പോൾ, അവർ ഉടൻ നശിക്കും; നീ അങ്ങനെ ആകരുത്.
ഏഷ രൈഭ്യോ മഹാവീര്യഃ പുത്രൌ ചാസ്യ തഥാവിധൌ। തം യഥാ പുത്ര നാഭ്യേഷി തഥാ കുര്യാസ്ത്വതന്ദ്രിതഃ
ഈ റൈഭ്യൻ മഹാബലശാലിയാണു, അവന്റെ മക്കളും അതുപോലെ; മകനേ, നീ അവനെ എതിര്ക്കരുത്, ജാഗ്രതയോടെ പെരുമാറണം.
സ ഹി ക്രുദ്ധഃ സമര്ഥസ്ത്വാം പുത്ര പീഡയിതും രുഷാ। രൈഭ്യശ്ചാപി തപസ്വീ ച കോപനശ്ച മഹാനൃഷിഃ
അവൻ കോപിതനാകുമ്പോൾ, മകനേ, നിന്നെ ദുഃഖിപ്പിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവനാണ്; റൈഭ്യൻ തപസ്സുകാരനും, കോപിയുമാണ്, മഹർഷിയുമാണ്.
ഏവ കരിഷ്യേ മാ താപം താത കാര്ഷീഃ കഥംചന। യഥാ ഹി മേ ഭവാന്മാന്യസ്തഥാ രൈഭ്യഃ പിതാ മമ
ഞാൻ അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യും; അച്ഛാ, നീ ഒരിക്കലും ദുഃഖിക്കേണ്ട. എനിക്ക് അച്ഛനെ എത്രമാത്രം ആദരമുണ്ടോ, അതുപോലെ റൈഭ്യൻ എന്നെ അച്ഛനെയും ഞാൻ ആദരിക്കും.