ദിദൃക്ഷുരസ്മി സംപ്രാപ്തോ ബന്ദിനം രാജസംസദി। നിവേദയസ്വ മാം ദ്വാഃസ്ഥ രാജ്ഞേ പുഷ്കരമാലിനേ
രാജസഭയിൽ ബന്ദിയെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു. വാതിൽക്കാവൽക്കാരാ, നീ നീലനീർമലാർമാല ധരിച്ച രാജാവിനോട് എന്നെ അറിയിക്കൂ.
ദ്രഷ്ടാസ്യദ്യ വദതോഽസ്മാന്ദ്വാരപാല മനീഷിഭിഃ। സഹ വാദേ വിവൃദ്ധേ തു വന്ദിനം ചാപി നിര്ജിതമ്
ഇന്ന് വാതിൽക്കാവൽക്കാരാ, ഞങ്ങൾ ജ്ഞാനികളോടൊപ്പം വാദം നടത്തുന്നതും, ആ മത്സരത്തിൽ ബന്ദി തോൽക്കുന്നതും നീ കാണും.
പശ്യന്തു വിപ്രാഃ പരിപൂര്ണവിദ്യാഃ സഹൈവ രാജ്ഞാ സപുരോധമുഖ്യാഃ। ഉതാഹോ വാഽപ്യുച്ചതാം നീചതാം വാ തൂഷ്ണീംഭൂതേഷ്വേവ സര്വേഷ്വഥാദ്യ
പൂർണ്ണവിദ്യയുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരും രാജാവും പ്രധാന പുരോഹിതന്മാരും കൂടെ, ഞാൻ ഇന്ന് ഈ സഭയിൽ ഉയരുന്നോ താഴുന്നോ എന്ന് നോക്കട്ടെ; മറ്റെല്ലാവരും മൗനത്തിൽ ഇരിക്കട്ടെ.
കഥം യജ്ഞം ദശവര്ഷോ വിശേസ്ത്വം വിനീതാനാം വിദുഷാം സംപ്രവേശമ്। ഉപായതഃ പ്രയതിഷ്യേ തവാഹം പ്രവേശനേ കുരു യത്നം യഥാവത്
പത്ത് വയസ്സുള്ള നീ എങ്ങനെയാണ് അറിവിലും വിനയത്തിലും മുന്നിലുള്ളവരെ യജ്ഞത്തിൽ മറികടക്കാൻ പോകുന്നത്? ഞാൻ ശരിയായ മാർഗ്ഗം ഉപയോഗിച്ച് നിന്നെ അകത്തേക്ക് കടക്കാൻ ശ്രമിക്കും. നീയും അതിന് വേണ്ടത്ര പരിശ്രമം കാണിക്കണം.
ഏഷ രാജാ സംശ്രവണേ സ്ഥിതസ്തേ സ്തുഹ്യേനം ത്വം വചസാ സംസ്കൃതേന। സ ചാനുജ്ഞാം ദാസ്യതി പ്രീതിയുക്തഃ പ്രവേശനേ യച്ച കിംചിത്തവേഷ്ടമ്
ഇവിടെ രാജാവു ശ്രദ്ധയോടെ നില്ക്കുന്നു. നീ സംസ്കൃതമായ നല്ല വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവനെ പ്രശംസിക്കൂ. രാജാവ് സന്തോഷത്തോടെ നിന്നെ അകത്തേക്ക് കടക്കാൻ അനുമതി നൽകും, കൂടാതെ അതിനായി നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതും നൽകും.
ഭോഭോ രാജഞ്ജനകാനാം വരിഷ്ഠ ത്വം വൈ സമ്രാട് ത്വയി സര്വം സമൃദ്ധമ്। ത്വം വാ കര്താ കര്മണാം യജ്ഞിയാനാം യയാതിരേകോ നൃപതിര്വാ പുരസ്താത്
രാജാവേ, ജനകന്മാരിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവനാണ് നീ. നീയാണു മഹാരാജാവ്; എല്ലാ സമൃദ്ധിയും നിന്നിൽ തന്നെയാണ്. മഹായജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്നതും, യയാതിയെ പോലും മറികടക്കുന്ന രാജാവും നീയാണു.
വിദ്വാന്വന്ദീ വാദവിദോ നിഗൃഹ്യ വാദേ ഭഗ്നാനപ്രതിശങ്കമാനഃ। ത്വയാഽഭിസൃഷ്ടൈഃ പുരുഷൈരാപ്തകൃദ്ഭി- ര്ജലേ സര്വാന്മജ്ജയതീതി നഃ ശ്രുതമ്
പണ്ഡിതനും വാദത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും ആയ വന്ദി ഭയമില്ലാതെ എതിരാളികളെ കീഴടക്കുന്നു. നിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അയക്കുന്ന പ്രാവീണ്യമുള്ള പുരുഷന്മാർ മറ്റുള്ളവരെ വെള്ളത്തിൽ കല്ലുപോലെ മുങ്ങിപ്പോകുന്നതുപോലെ തോൽപ്പിക്കുന്നു എന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
സോഽഹം ശ്രുത്വാ ബ്രാഹ്മണാനാം സകാശേ ബ്രഹ്മാദ്യ വൈ കഥയിതുമാഗതോസ്മി। ക്വാസൌ വനദീ യാവദേനം സമേത്യ നക്ഷത്രാണീവ സവിതാ നാശയാമി
ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഇതു കേട്ടതിനു ശേഷം, ഞാൻ ഇന്ന് ബ്രഹ്മത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാനാണ് വന്നത്. ആ വന്ദി എവിടെയാണ്? അവനെ ഞാൻ നേരിൽ കണ്ടാൽ, സൂര്യൻ നക്ഷത്രങ്ങളെ പോലെ അവനെ അപ്രത്യക്ഷനാക്കും.
ആശംസസേ വന്ദിനം വൈ വിജേതു- മവിജ്ഞായ ത്വം വാക്യബലം പരസ്യ। വിജ്ഞാതവീര്യൈഃ ശക്യമേവം പ്രവക്തും ദൃഷ്ടശ്ചാസൌ ബ്രാഹ്മണൈര്വാദശീലൈഃ
നിന്റെ വാക്കുകളുടെ ശക്തി അറിയാതെ നീ വന്ദിയെ ജയിക്കാമെന്ന് പ്രത്യാശിക്കുന്നു. അവന്റെ ശക്തി അറിയുന്നവർക്കാണ് ഇങ്ങനെ പറയാൻ കഴിയുക; വാദത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാർ അവനെ പരീക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ആശംസമാനാ വന്ദിനം വൈ ബിജേതു- മവിജ്ഞാത്വാ തു ബലം വന്ദിനോഽസ്യ। സമാഗതാ ബ്രാഹ്മണാസ്തേന പൂര്വം ന ശോഭന്തേ ഭാസ്കരേണേവ താരാഃ
വന്ദിയുടെ ശക്തി അറിയാതെ അവനെ ജയിക്കാമെന്ന് പ്രത്യാശിച്ചവർ, ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം അവനെ നേരിട്ടപ്പോൾ സൂര്യനുമുന്നിൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ പോലെ മങ്ങിപ്പോയി.
ആശാനുബന്ധോ ഹി തവാത്ര യത്നഃ സ വന്ദിമാസാദ്യതഥാ വിനശ്യതി। വിജ്ഞാനവന്തോ നികൃതാസ്തു താത കഥം സദസ്തര്തുമിദം സമര്ഥഃ
നിന്റെ ഈ ശ്രമം പ്രത്യാശയിൽ നിന്നുള്ളതാണ്; പക്ഷേ വന്ദിയെ നേരിടുമ്പോൾ അതൊക്കെ വെറുതെയാകും. അറിവുള്ളവരും അവനാൽ തോറ്റുപോയിട്ടുണ്ട്—എന്തുകൊണ്ട് നീ, മകനേ, ഈ സഭയിൽ വിജയിക്കും?
വിവാദിതോഽസൌ ന ഹി മാദൃശൈര്ഹി സിംഹീകൃതസ്തേന വദന്യഭീതഃ। സമേത്യ മാം നിഹതഃ ശേഷ്യതേഽദ്യ മാര്ഗേ ഭഗ്നം ശകടമിവാബലാക്ഷമ്
എന്നെപോലുള്ളവരൊരാളും അവനെ തർക്കത്തിൽ തോൽപ്പിച്ചിട്ടില്ല, മറ്റാരും അവനെ ഭയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തിട്ടില്ല. പക്ഷേ, ഇന്നെനിക്ക് നേരിട്ട് വന്നാൽ, അവൻ വഴിയിൽ കിടക്കുന്ന തകർന്ന കാളവണ്ടിയെ പോലെ തളർന്നു വീണുപോകും.
ഷണ്നാഭേര്ദ്വാദശാക്ഷസ്യ ചതുര്വിംശതിപര്വണഃ। യസ്ത്രിഷഷ്ടിശതാരസ്യ വേദാര്ഥം സ പരഃ കവിഃ
ആറ് അക്സ്, പന്ത്രണ്ട് ചക്രഭാഗം, ഇരുപത്തുനാല് ഭാഗങ്ങളുള്ള വേദത്തിന്റെ അര്ത്ഥം ആര് അറിയുന്നുവോ, അവനാണ് ഏറ്റവും വലിയ ജ്ഞാനി.
ചതുര്വിംശതിപര്വ ത്വാം ഷണഅനാഭി ദ്വാദശപ്രധി। തത്രിഷഷ്ടിശതാരം വൈ ചക്രം പാതു സദാഗതി
ഇരുപത്തുനാല് ഭാഗങ്ങളുള്ള, ആറ് അക്സ്, പന്ത്രണ്ട് ചക്രഭാഗം ഉള്ള ആ ചക്രം എപ്പോഴും നിന്റെ വഴിയെ കാത്തിരിക്കാന് ഇടയാകട്ടെ.
ബഡബേ ഇവ സംയുക്തേ ശ്യേനപാതേ ദിവൌകസാമ്। കസ്തയോര്ഗര്ഭമാധത്തേ ഗര്ഭം സുഷുവതുശ്ച കമ്
കൂടി കെട്ടിയ രണ്ട് കുതിരകളെപ്പോലെയും, ദേവന്മാരുടെ ഇടയില് പറക്കുന്ന പരുന്തിനെപ്പോലെയും, അവയില് ആരാണ് ഗര്ഭം വെക്കുന്നത്? ആരാണ് അവയുടെ സന്താനത്തെ ജനിപ്പിക്കുന്നത്?
മാ സ്മ ഭൂഃ സ്വഗൃഹേ രാജഞ്ശാത്രവാണാമപി ധ്രുവമ്। വാതസാരഥിരാധത്തേ ഗര്ഭം സുഷുവതുശ്ച തമ്
രാജാവേ, നീ സ്വന്ത വീട്ടില് ഇരിക്കരുത്, ശത്രുക്കളുടെയിടയിലും കാറ്റ് ഓടിക്കുന്ന സാരഥി ഗര്ഭം വെച്ച്, സന്താനത്തെ ജനിപ്പിക്കുന്നു.
കിംസ്വിത്സ്തുപ്തം ന നിമിഷതി കിംസ്വിജ്ജാതം ന ചോപതി। കസ്യഖിദ്ധൃദയം നാസ്തി കിംസ്വിദ്വേഗേന വര്ധതേ
ഏത് ജീവിയാണ് ഉറങ്ങുമ്പോഴും കണ്ണടയ്ക്കാത്തത്? ഏത് ജനനം സംഭവിച്ചിട്ടും ഉയരാത്തത്? ആരുടെ ഹൃദയമാണ് ദുഃഖമില്ലാത്തത്? ഏതാണ് വേഗത്തില് വളരുന്നത്?
മത്സ്യഃ സുപ്തോ ന നിമിഷത്യണ്ഡം ജാതം ന ചോപതി। അശ്മനോ ഹൃദയം നാസ്തി നദീ വേഗേന വര്ധതേ
മത്സ്യം ഉറങ്ങുമ്പോഴും കണ്ണടയ്ക്കുന്നില്ല; മുട്ട ജനിച്ചിട്ടും ഉയരുന്നില്ല; കല്ലിന് ഹൃദയമില്ല; നദി വേഗത്തില് വളരുന്നു.
ന ത്വാം മന്യേ മാനുഷം ദേവസത്വ ന ത്വം ബാലഃ സ്ഥവിരഃ സംമതോ മേ। ന തേ തുല്യോ വിദ്യതേ വാക്പ്രലാപേ തസ്മാദ്ദ്വാരം വിതരാമ്യേഷ വിദ്വന്
ഞാന് നിന്നെ മനുഷ്യനെന്ന് കരുതുന്നില്ല, ദൈവസ്വഭാവം നിന്നിലുണ്ട്. നീ കുഞ്ഞുമല്ല, വൃദ്ധനുമല്ല എന്നതാണു എന്റെ വിശ്വാസം. വാക്കില് നിന്നെ തുല്യനായി ആരുമില്ല. അതുകൊണ്ട് ജ്ഞാനിയേ, ഞാന് നിന്നെ അകത്തേക്ക് അനുവദിക്കുന്നു.
അത്രോഗ്രസേനസമിതേഷു രാജന് സമാഗതേഷ്വപ്രതിമേഷു രാജസു। ന മേ വിവിത്സാന്തരമസ്തി വാദിനാം മഹാജനേ ഹംസവിവാദിനാമിവ
രാജാവേ, ഉഗ്രസേനനുപമരായ രാജാക്കന്മാര് ഒത്തുചേര്ന്നിരിക്കുന്ന ഈ സഭയില്, വാദത്തില് മത്സരിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം എനിക്കില്ല, വലിയ പക്ഷികള് കൂട്ടത്തില് തമ്മില് മത്സരിക്കാത്തതുപോലെ.
ന മോക്ഷ്യസേ വൈ വദമാനോ നിമജ്ജന് ജലം പ്രപന്നഃ സരിതാമിവാധനഃ। ഹുതാശനസ്യേവ സമിദ്ധതേജസഃ സ്ഥിരോ ഭവസ്വേഹ മമാദ്യ വന്ദിന്
നീ വാദിച്ചാലും രക്ഷപ്പെടാന് കഴിയില്ല, ജലത്തില് ഇറങ്ങിയ ദരിദ്രന് മുങ്ങുന്നതുപോലെ. ഇന്ധനം കൊണ്ടു കത്തുന്ന അഗ്നിപോലെ, ഇന്ന് എന്റെ മുമ്പില് ഉറച്ചുനില്ക്കു, വന്ദിനേ.
വ്യാഘ്രം ശയാനം പ്രതി മാ പ്രബോധ ആശീവിഷം സൃക്വിണീ സംലിഹാനമ്। പദാ ഹതസ്യേഹ ശിരോഭിഹത്യ നാദഷ്ടോ വൈ മോക്ഷ്യസേ തന്നിബോധ
ഉറങ്ങുന്ന കടുവയെ ഉണര്ത്തരുത്, വിഷസര്പ്പം നക്കുമ്പോള് തൊടരുത്. കാല്കൊണ്ട് അടിച്ചോ തലകൊണ്ട് തട്ടിയോ, കടിയേറ്റു രക്ഷപ്പെടാന് കഴിയില്ല — ഇത് മനസ്സിലാക്കുക.
യോ വൈ ദര്പാത്സംഹനനോപപന്നഃ സുദുര്ബലഃ പര്വതമാവിഹന്തി। തസ്യൈവ പാണിഃ സനഖോ വിദീര്യതേ ന ചൈവ ശൈലസ്യ ഹി ദൃശ്യതേ വ്രണഃ
ആര്ക്കെങ്കിലും অহങ്കാരത്താല് ശക്തിയില്ലാതെ പര്വ്വതത്തെ ആക്രമിച്ചാല്, അവന്റെ കൈയും നഖവും മാത്രം പരിക്കപ്പെടും, പര്വ്വതത്തിന് ഒരു മുറിവും ഉണ്ടാവില്ല.
സര്വേ രാജ്ഞോ മൈഥിലസ്യ മൈനാകസ്യേവ പര്വതാഃ। നികൃഷ്ടഭൂതാ രാജാനോ വത്സാ ഹ്യനഡുഹോ യഥാ
മൈഥിലരാജാവിനോട് എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും, മൈനാകപര്വ്വതത്തോട് മറ്റു പര്വ്വതങ്ങള് പോലെയും, പശുവിനോട് കിടാക്കള് പോലെയും, താഴ്ന്നവരാണ്.
യഥാ മഹേന്ദ്രഃ പ്രവരഃ സുരാണാം നദീഷു ഗങ്ഗാ പ്രവരാ യഥൈവ। തഥാ നൃപാണാം പ്രവരസ്ത്വമേകോ വന്ദിം സമഭ്യാനയ മത്സകാശമ്
എങ്ങനെ മഹേന്ദ്രന് ദേവന്മാരില് ശ്രേഷ്ഠനോ, ഗംഗ നദികളില് ശ്രേഷ്ഠയോ, അങ്ങനെ രാജാക്കന്മാരില് നീ മാത്രമാണ് ശ്രേഷ്ഠന്. വന്ദിയെ എന്റെ അടുത്ത് കൊണ്ടുവരിക.
ഏവമഷ്ടാവക്രഃ സമിതൌ ഹി ഗര്ജ- ഞ്ജാതക്രോധോ വന്ദിനമാഹ രാജന്। ഉക്തേ വാക്യേ ചോത്തരം മേ ബ്രവീഹി വാക്യസ്യ ചാപ്യുത്തരം തേ ബ്രവീമി
ഇങ്ങനെ അഷ്ടാവക്രന് ക്രോധം നിറഞ്ഞ് സഭയില് ഉച്ചത്തില് പറഞ്ഞു: വന്ദിനേ, എന്റെ വാക്കിന് ഉത്തരം പറയു, പിന്നെ നിന്റെ വാക്കിന് ഞാന് ഉത്തരം പറയും.
ഏക ഏവാഗ്നിര്ബഹുധാ സമിധ്യതേ ഏകഃ സൂര്യഃ സര്വമിദം വിഭാതി। ഏകോഽവീരോ ദേവരാജോഽരിഹന്താ യമഃ പിതൃണാമീശ്വരശ്ചൈക ഏവ
ഒരു അഗ്നിയാണ് പലവിധത്തില് കത്തുന്നത്; ഒരേയൊരു സൂര്യനാണ് എല്ലാം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നത്; ഒരേയൊരു ഇന്ദ്രനാണ് ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നത്; യമന് മാത്രമാണ് പിതൃകളുടെ അധിപന്.
ദ്വാവിന്ദ്രാഗ്നീ ചരതോ വൈ സഖായൌ ദ്വൌ ദേവര്ഷീ നാരദപര്വതൌ ച। ദ്വാവശ്വിനൌ ദ്വേ രഥസ്യാപി ചക്രേ ഭാര്യാപതീ ദ്വൌ വിഹിതൌ വിധാത്രാ
ഇന്ദ്രനും അഗ്നിയും രണ്ട് സുഹൃത്തുക്കളായി സഞ്ചരിക്കുന്നു; നാരദനും പര്വ്വതനും രണ്ട് ദൈവമുനികളാണ്; അശ്വിനീദേവന്മാര് രണ്ട്; രഥത്തിന് രണ്ട് ചക്രങ്ങളുണ്ട്; ഭര്ത്താവും ഭാര്യയും സൃഷ്ടികര്ത്താവ് രണ്ട് പേരായി നിര്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ത്രിഃ സൂയതേ കര്മണാ വൈ പ്രജേയം ത്രയോ യുക്താ വാജപേയം വഹന്തി। അധ്വര്യവസ്ത്രിസവനാനി തന്വതേ ത്രയോ ലോകാസ്ത്രീണി ജ്യോതീംഷി ചാഹുഃ
കര്മ്മഫലത്തില് മൂന്നു വിധത്തില് സന്താനമുണ്ടാകുന്നു; മൂന്നു കുതിരകള് വാജപേയയാഗം വഹിക്കുന്നു; മൂന്നു അദ്ധ്വര്യുക്കള് മൂന്നു സോമയാഗങ്ങള് നടത്തുന്നു; മൂന്നു ലോകങ്ങളും മൂന്നു പ്രകാശങ്ങളും പറയപ്പെടുന്നു.
ചതുഷ്ടയം ബ്രാഹ്മണാനാം നികേതം ചത്വാരോ വര്ണാ യജ്ഞമിമം വഹന്തി। ദിശശ്ചതസ്രോ വര്ണചതുഷ്ടയം ച ചതുഷ്പദാ ഗൌരപി ശശ്വദുക്താ
നാല് ആണ് ബ്രാഹ്മണരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങള്; നാല് വര്ണ്ണങ്ങള് ഈ യാഗം വഹിക്കുന്നു; നാല് ദിക്കുകളും നാല് വര്ണ്ണങ്ങളും പറയപ്പെടുന്നു; പശുവിന് എന്നും നാല് കാലുകളാണെന്ന് പറയുന്നു.