യജ്ഞം ദ്രഷ്ടും പ്രാപ്തവന്തൌ സ്മ താത കൌതൂഹലം ബലവദ്വൈ വിവൃദ്ധമ്। ആവാം പ്രാപ്താവതിഥീ സംപ്രവേശം കാങ്ക്ഷാവഹേ ദ്വാരപതേ തവാജ്ഞാമ്
താതാ, ഞങ്ങൾ യാഗം കാണാൻ എത്തിയതാണ്. അതിനുള്ള ആസക്തി വളരെ കൂടിയിരിക്കുന്നു. ഞങ്ങൾ അതിഥികളായി എത്തിയിരിക്കുന്നു; കവാടപാലകാ, അകത്തു കടക്കാൻ നിങ്ങളുടെ അനുമതി കാത്തിരിക്കുന്നു.
ഐന്ദ്രദ്യുമ്നേര്യജ്ഞദൃശാവിഹാവാം വിവക്ഷൂ വൈ ജനകേന്ദ്രം ദിദൃക്ഷൂ। ന വൈ ക്രുധ്യോ വന്ദിനാ ചോത്തമേന സംയോജയ ദ്വാരപാല ക്ഷണേന
ഇന്ദ്രദ്യുമ്നന്റെ യാഗം കാണാനും, ജനകേന്ദ്രനെ ദർശിക്കാനും ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഉത്തമവന്ദികാവേ, കോപിക്കരുത്; കവാടപാലകാ, ഉടൻ ഞങ്ങളെ അകത്തു കടത്തിക്കൊള്ളൂ.
വന്ദേഃ സമാദേശകരാ വയം സ്മ നിബോധ വാക്യം ച മയേര്യമാണമ്। ന വൈ ബാലാഃ പ്രവിശന്ത്യത്ര വിപ്രാ വൃദ്ധാ വിദഗ്ധാഃ പ്രവിശന്തി ദ്വിജാഗ്ര്യാഃ
ഞങ്ങൾ വന്ദിയുടെ കല്പന അനുസരിക്കുന്നവരാണ്. ഞാൻ പറയുന്ന വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിക്കൂ: ഇവിടെ കുട്ടികൾക്ക് പ്രവേശനം ഇല്ല, പ്രായമുള്ള വിദ്യാസമ്പന്നരായ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കേ അകത്തു കടക്കാൻ കഴിയൂ.
യദ്യത്രവൃദ്ധേഷു കൃതഃ പ്രവേശോ യുക്തം മയാ ദ്വാരപാല പ്രവേഷ്ടുമ്। വയം ഹി വൃദ്ധാശ്ചരിതവ്രതാശ്ച വേദപ്രഭാവേന സമന്വിതാശ്ച
ഇവിടെ മുതിർന്നവർക്ക് പ്രവേശനം അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, കവാടപാലകാ, ഞങ്ങൾക്കും അകത്തു കടക്കാൻ അവകാശമുണ്ട്. ഞങ്ങൾ പ്രായമുള്ളവരും, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവരും, വേദശക്തിയുള്ളവരുമാണ്.
ശുശ്രൂഷവശ്ചാപി ജിതേന്ദ്രിയാശ്ച ജ്ഞാനാഗമേ ചാപി ഗതാഃ സ്മ നിഷ്ഠാമ്। ന ബാല ഇത്യേവ മന്തവ്യമാഹു- ര്ബാലോഽപ്യഗ്നിര്ദഹതി സ്പൃശ്യമാനഃ
ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹമുള്ളവരും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചവരുമാണ്, ജ്ഞാനമാർഗത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവരുമാണ്; ഞങ്ങളെ കുട്ടികളെന്നു കരുതേണ്ട. ഒരു കുട്ടി പോലും, തീപോലെ, തൊട്ടാൽ കത്തിക്കും.
സരസ്വതീമീരയ വേദ ജുഷ്ടാ- മേകാക്ഷരാം ബഹുരൂപാം വിരാജമ്। അങ്ഗാത്മാനം സമവേക്ഷസ്വ ബാലം കിം ശ്ലാഘസേ ദുര്ലഭാ വാദസിദ്ധിഃ
വേദങ്ങൾക്കു പ്രിയമായ സരസ്വതിയെ ആഹ്വാനിക്കണം—ഒരു അക്ഷരമായി, അനേകം രൂപങ്ങളുമായി, പ്രകാശമുള്ളവളെ. ആ ബാലനെ നിന്റെ തന്നെ അംശമായി കണക്കാക്കണം. വാദത്തിൽ ജയിച്ചെന്നു അഭിമാനിക്കാൻ എന്താണ് കാര്യം? അതു ലഭിക്കാൻ അത്ര എളുപ്പമല്ല.
ന ജ്ഞായതേ കായവൃദ്ധ്യാ വിവൃദ്ധി- ര്യഥാഽഷ്ഠീലാ ശാല്മലേഃ സംപ്രവൃദ്ധാഃ। ഹ്രസ്വോഽല്പകായഃ ഫലിതോ വിവൃദ്ധോ യശ്ചാഫലസ്തസ്യ ന വൃദ്ധഭാവഃ
ദേഹം വളരുന്നതുകൊണ്ടു മാത്രം വളർച്ചയാണെന്നു പറയാൻ കഴിയില്ല. വലിയ ആകൃതിയുള്ള ശാൽമലി വൃക്ഷം വളരെ വളരുന്നു എങ്കിലും അതിന്റെ ഫലം കുറവാണ്. ചെറുതായിട്ടും ഫലമുള്ളവൻ വളർന്നവനാണ്; ഫലം ഇല്ലാത്തവൻ വളർന്നാലും അതു വളർച്ചയല്ല.
വൃദ്ധേഭ്യ ഏവേഹ മതിം സ്മ ബാലാ ഗൃഹ്ണന്തി കാലേന ഭവന്തി വൃദ്ധാഃ। ന ഹി ജ്ഞാതുമല്പകാലേന ശക്യം കസ്മാദ്ബാലഃ സ്ഥവിര ഇവ പ്രഭാഷസേ
ഈ ലോകത്ത് ബാലന്മാർ മുതിർന്നവരിൽ നിന്ന് ബുദ്ധി നേടുന്നു, കാലം കഴിഞ്ഞാൽ അവർ തന്നെ മുതിർന്നവരാവുന്നു. കുറച്ച് സമയത്തിൽ യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം നേടാൻ കഴിയില്ല—അപ്പോൾ നീ ബാലനായി പ്രായം ചെന്നവനുപോലെ സംസാരിക്കുന്നത് എന്തിന്?
ന തേന സ്ഥവിരോ ഭവതി യേനാസ്യ പലിതം ശിരഃ। ബാലോപി യഃ പ്രജാനാതി തം ദേവാഃ സ്ഥവിരം വിദുഃ
തലയിൽ വെളുത്ത രോമം വന്നതുകൊണ്ടു മാത്രം ആരും പ്രായം ചെന്നവനാവുന്നില്ല; എന്തും മനസ്സിലാക്കുന്ന ബാലനെയും ദേവന്മാർ പ്രായം ചെന്നവനായി കണക്കാക്കുന്നു.
ന ഹായനൈര്ന പലിതൈര്ന വിത്തൈര്ന ച ബന്ധുഭിഃ। ഋഷയശ്ചക്രിരേ ധര്മം യോഽനൂചാനഃ സ നോ മഹാന്
വയസ്സുകൊണ്ടും ചാരനരയും സമ്പത്തുകൊണ്ടും ബന്ധുക്കളാൽ പോലും ഋഷിമാർ ധർമ്മം നേടിയതല്ല; പഠിച്ചവനാണ് നമ്മുടെ ഇടയിൽ മഹാനെന്ന് പറയേണ്ടത്.
ദിദൃക്ഷുരസ്മി സംപ്രാപ്തോ ബന്ദിനം രാജസംസദി। നിവേദയസ്വ മാം ദ്വാഃസ്ഥ രാജ്ഞേ പുഷ്കരമാലിനേ
രാജസഭയിൽ ബന്ദിയെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു. വാതിൽക്കാവൽക്കാരാ, നീ നീലനീർമലാർമാല ധരിച്ച രാജാവിനോട് എന്നെ അറിയിക്കൂ.
ദ്രഷ്ടാസ്യദ്യ വദതോഽസ്മാന്ദ്വാരപാല മനീഷിഭിഃ। സഹ വാദേ വിവൃദ്ധേ തു വന്ദിനം ചാപി നിര്ജിതമ്
ഇന്ന് വാതിൽക്കാവൽക്കാരാ, ഞങ്ങൾ ജ്ഞാനികളോടൊപ്പം വാദം നടത്തുന്നതും, ആ മത്സരത്തിൽ ബന്ദി തോൽക്കുന്നതും നീ കാണും.
പശ്യന്തു വിപ്രാഃ പരിപൂര്ണവിദ്യാഃ സഹൈവ രാജ്ഞാ സപുരോധമുഖ്യാഃ। ഉതാഹോ വാഽപ്യുച്ചതാം നീചതാം വാ തൂഷ്ണീംഭൂതേഷ്വേവ സര്വേഷ്വഥാദ്യ
പൂർണ്ണവിദ്യയുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരും രാജാവും പ്രധാന പുരോഹിതന്മാരും കൂടെ, ഞാൻ ഇന്ന് ഈ സഭയിൽ ഉയരുന്നോ താഴുന്നോ എന്ന് നോക്കട്ടെ; മറ്റെല്ലാവരും മൗനത്തിൽ ഇരിക്കട്ടെ.
കഥം യജ്ഞം ദശവര്ഷോ വിശേസ്ത്വം വിനീതാനാം വിദുഷാം സംപ്രവേശമ്। ഉപായതഃ പ്രയതിഷ്യേ തവാഹം പ്രവേശനേ കുരു യത്നം യഥാവത്
പത്ത് വയസ്സുള്ള നീ എങ്ങനെയാണ് അറിവിലും വിനയത്തിലും മുന്നിലുള്ളവരെ യജ്ഞത്തിൽ മറികടക്കാൻ പോകുന്നത്? ഞാൻ ശരിയായ മാർഗ്ഗം ഉപയോഗിച്ച് നിന്നെ അകത്തേക്ക് കടക്കാൻ ശ്രമിക്കും. നീയും അതിന് വേണ്ടത്ര പരിശ്രമം കാണിക്കണം.
ഏഷ രാജാ സംശ്രവണേ സ്ഥിതസ്തേ സ്തുഹ്യേനം ത്വം വചസാ സംസ്കൃതേന। സ ചാനുജ്ഞാം ദാസ്യതി പ്രീതിയുക്തഃ പ്രവേശനേ യച്ച കിംചിത്തവേഷ്ടമ്
ഇവിടെ രാജാവു ശ്രദ്ധയോടെ നില്ക്കുന്നു. നീ സംസ്കൃതമായ നല്ല വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവനെ പ്രശംസിക്കൂ. രാജാവ് സന്തോഷത്തോടെ നിന്നെ അകത്തേക്ക് കടക്കാൻ അനുമതി നൽകും, കൂടാതെ അതിനായി നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതും നൽകും.
ഭോഭോ രാജഞ്ജനകാനാം വരിഷ്ഠ ത്വം വൈ സമ്രാട് ത്വയി സര്വം സമൃദ്ധമ്। ത്വം വാ കര്താ കര്മണാം യജ്ഞിയാനാം യയാതിരേകോ നൃപതിര്വാ പുരസ്താത്
രാജാവേ, ജനകന്മാരിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവനാണ് നീ. നീയാണു മഹാരാജാവ്; എല്ലാ സമൃദ്ധിയും നിന്നിൽ തന്നെയാണ്. മഹായജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്നതും, യയാതിയെ പോലും മറികടക്കുന്ന രാജാവും നീയാണു.
വിദ്വാന്വന്ദീ വാദവിദോ നിഗൃഹ്യ വാദേ ഭഗ്നാനപ്രതിശങ്കമാനഃ। ത്വയാഽഭിസൃഷ്ടൈഃ പുരുഷൈരാപ്തകൃദ്ഭി- ര്ജലേ സര്വാന്മജ്ജയതീതി നഃ ശ്രുതമ്
പണ്ഡിതനും വാദത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും ആയ വന്ദി ഭയമില്ലാതെ എതിരാളികളെ കീഴടക്കുന്നു. നിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അയക്കുന്ന പ്രാവീണ്യമുള്ള പുരുഷന്മാർ മറ്റുള്ളവരെ വെള്ളത്തിൽ കല്ലുപോലെ മുങ്ങിപ്പോകുന്നതുപോലെ തോൽപ്പിക്കുന്നു എന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
സോഽഹം ശ്രുത്വാ ബ്രാഹ്മണാനാം സകാശേ ബ്രഹ്മാദ്യ വൈ കഥയിതുമാഗതോസ്മി। ക്വാസൌ വനദീ യാവദേനം സമേത്യ നക്ഷത്രാണീവ സവിതാ നാശയാമി
ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഇതു കേട്ടതിനു ശേഷം, ഞാൻ ഇന്ന് ബ്രഹ്മത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാനാണ് വന്നത്. ആ വന്ദി എവിടെയാണ്? അവനെ ഞാൻ നേരിൽ കണ്ടാൽ, സൂര്യൻ നക്ഷത്രങ്ങളെ പോലെ അവനെ അപ്രത്യക്ഷനാക്കും.
ആശംസസേ വന്ദിനം വൈ വിജേതു- മവിജ്ഞായ ത്വം വാക്യബലം പരസ്യ। വിജ്ഞാതവീര്യൈഃ ശക്യമേവം പ്രവക്തും ദൃഷ്ടശ്ചാസൌ ബ്രാഹ്മണൈര്വാദശീലൈഃ
നിന്റെ വാക്കുകളുടെ ശക്തി അറിയാതെ നീ വന്ദിയെ ജയിക്കാമെന്ന് പ്രത്യാശിക്കുന്നു. അവന്റെ ശക്തി അറിയുന്നവർക്കാണ് ഇങ്ങനെ പറയാൻ കഴിയുക; വാദത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാർ അവനെ പരീക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ആശംസമാനാ വന്ദിനം വൈ ബിജേതു- മവിജ്ഞാത്വാ തു ബലം വന്ദിനോഽസ്യ। സമാഗതാ ബ്രാഹ്മണാസ്തേന പൂര്വം ന ശോഭന്തേ ഭാസ്കരേണേവ താരാഃ
വന്ദിയുടെ ശക്തി അറിയാതെ അവനെ ജയിക്കാമെന്ന് പ്രത്യാശിച്ചവർ, ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം അവനെ നേരിട്ടപ്പോൾ സൂര്യനുമുന്നിൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ പോലെ മങ്ങിപ്പോയി.
ആശാനുബന്ധോ ഹി തവാത്ര യത്നഃ സ വന്ദിമാസാദ്യതഥാ വിനശ്യതി। വിജ്ഞാനവന്തോ നികൃതാസ്തു താത കഥം സദസ്തര്തുമിദം സമര്ഥഃ
നിന്റെ ഈ ശ്രമം പ്രത്യാശയിൽ നിന്നുള്ളതാണ്; പക്ഷേ വന്ദിയെ നേരിടുമ്പോൾ അതൊക്കെ വെറുതെയാകും. അറിവുള്ളവരും അവനാൽ തോറ്റുപോയിട്ടുണ്ട്—എന്തുകൊണ്ട് നീ, മകനേ, ഈ സഭയിൽ വിജയിക്കും?
വിവാദിതോഽസൌ ന ഹി മാദൃശൈര്ഹി സിംഹീകൃതസ്തേന വദന്യഭീതഃ। സമേത്യ മാം നിഹതഃ ശേഷ്യതേഽദ്യ മാര്ഗേ ഭഗ്നം ശകടമിവാബലാക്ഷമ്
എന്നെപോലുള്ളവരൊരാളും അവനെ തർക്കത്തിൽ തോൽപ്പിച്ചിട്ടില്ല, മറ്റാരും അവനെ ഭയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തിട്ടില്ല. പക്ഷേ, ഇന്നെനിക്ക് നേരിട്ട് വന്നാൽ, അവൻ വഴിയിൽ കിടക്കുന്ന തകർന്ന കാളവണ്ടിയെ പോലെ തളർന്നു വീണുപോകും.
ഷണ്നാഭേര്ദ്വാദശാക്ഷസ്യ ചതുര്വിംശതിപര്വണഃ। യസ്ത്രിഷഷ്ടിശതാരസ്യ വേദാര്ഥം സ പരഃ കവിഃ
ആറ് അക്സ്, പന്ത്രണ്ട് ചക്രഭാഗം, ഇരുപത്തുനാല് ഭാഗങ്ങളുള്ള വേദത്തിന്റെ അര്ത്ഥം ആര് അറിയുന്നുവോ, അവനാണ് ഏറ്റവും വലിയ ജ്ഞാനി.
ചതുര്വിംശതിപര്വ ത്വാം ഷണഅനാഭി ദ്വാദശപ്രധി। തത്രിഷഷ്ടിശതാരം വൈ ചക്രം പാതു സദാഗതി
ഇരുപത്തുനാല് ഭാഗങ്ങളുള്ള, ആറ് അക്സ്, പന്ത്രണ്ട് ചക്രഭാഗം ഉള്ള ആ ചക്രം എപ്പോഴും നിന്റെ വഴിയെ കാത്തിരിക്കാന് ഇടയാകട്ടെ.
ബഡബേ ഇവ സംയുക്തേ ശ്യേനപാതേ ദിവൌകസാമ്। കസ്തയോര്ഗര്ഭമാധത്തേ ഗര്ഭം സുഷുവതുശ്ച കമ്
കൂടി കെട്ടിയ രണ്ട് കുതിരകളെപ്പോലെയും, ദേവന്മാരുടെ ഇടയില് പറക്കുന്ന പരുന്തിനെപ്പോലെയും, അവയില് ആരാണ് ഗര്ഭം വെക്കുന്നത്? ആരാണ് അവയുടെ സന്താനത്തെ ജനിപ്പിക്കുന്നത്?
മാ സ്മ ഭൂഃ സ്വഗൃഹേ രാജഞ്ശാത്രവാണാമപി ധ്രുവമ്। വാതസാരഥിരാധത്തേ ഗര്ഭം സുഷുവതുശ്ച തമ്
രാജാവേ, നീ സ്വന്ത വീട്ടില് ഇരിക്കരുത്, ശത്രുക്കളുടെയിടയിലും കാറ്റ് ഓടിക്കുന്ന സാരഥി ഗര്ഭം വെച്ച്, സന്താനത്തെ ജനിപ്പിക്കുന്നു.
കിംസ്വിത്സ്തുപ്തം ന നിമിഷതി കിംസ്വിജ്ജാതം ന ചോപതി। കസ്യഖിദ്ധൃദയം നാസ്തി കിംസ്വിദ്വേഗേന വര്ധതേ
ഏത് ജീവിയാണ് ഉറങ്ങുമ്പോഴും കണ്ണടയ്ക്കാത്തത്? ഏത് ജനനം സംഭവിച്ചിട്ടും ഉയരാത്തത്? ആരുടെ ഹൃദയമാണ് ദുഃഖമില്ലാത്തത്? ഏതാണ് വേഗത്തില് വളരുന്നത്?
മത്സ്യഃ സുപ്തോ ന നിമിഷത്യണ്ഡം ജാതം ന ചോപതി। അശ്മനോ ഹൃദയം നാസ്തി നദീ വേഗേന വര്ധതേ
മത്സ്യം ഉറങ്ങുമ്പോഴും കണ്ണടയ്ക്കുന്നില്ല; മുട്ട ജനിച്ചിട്ടും ഉയരുന്നില്ല; കല്ലിന് ഹൃദയമില്ല; നദി വേഗത്തില് വളരുന്നു.
ന ത്വാം മന്യേ മാനുഷം ദേവസത്വ ന ത്വം ബാലഃ സ്ഥവിരഃ സംമതോ മേ। ന തേ തുല്യോ വിദ്യതേ വാക്പ്രലാപേ തസ്മാദ്ദ്വാരം വിതരാമ്യേഷ വിദ്വന്
ഞാന് നിന്നെ മനുഷ്യനെന്ന് കരുതുന്നില്ല, ദൈവസ്വഭാവം നിന്നിലുണ്ട്. നീ കുഞ്ഞുമല്ല, വൃദ്ധനുമല്ല എന്നതാണു എന്റെ വിശ്വാസം. വാക്കില് നിന്നെ തുല്യനായി ആരുമില്ല. അതുകൊണ്ട് ജ്ഞാനിയേ, ഞാന് നിന്നെ അകത്തേക്ക് അനുവദിക്കുന്നു.
അത്രോഗ്രസേനസമിതേഷു രാജന് സമാഗതേഷ്വപ്രതിമേഷു രാജസു। ന മേ വിവിത്സാന്തരമസ്തി വാദിനാം മഹാജനേ ഹംസവിവാദിനാമിവ
രാജാവേ, ഉഗ്രസേനനുപമരായ രാജാക്കന്മാര് ഒത്തുചേര്ന്നിരിക്കുന്ന ഈ സഭയില്, വാദത്തില് മത്സരിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം എനിക്കില്ല, വലിയ പക്ഷികള് കൂട്ടത്തില് തമ്മില് മത്സരിക്കാത്തതുപോലെ.