ഏതത്പ്രകാശതേ തീര്ഥം പ്രഭാസം ഭാസ്കരദ്യുതേ। ഇന്ദ്രസ്യ ദയിതം പുണ്യം പവിത്രം പാപനാശനമ്
ഇവിടെയാണ് പ്രഭാസം എന്ന പുണ്യസ്ഥലം, സൂര്യന്റെ പ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങുന്നത്. ഇത് ഇന്ദ്രന് പ്രിയവും പവിത്രവും പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്.
ഏതദ്വിഷ്ണുപദം നാമ ദൃശ്യതേ തീര്ഥമുത്തമമ്। ഏഷാം രമ്യാ വിപാശാ ച നദീ പരമപാവനീ
ഇവിടെയാണ് വിഷ്ണുപദം എന്ന ഉത്തമതീർത്ഥം കാണാം. ഇതാണ് മനോഹരവും അത്യന്തം ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതുമായ വിപാശാ നദി.
അത്ര വൈ പുത്രശോകേന വസിഷ്ഠോ ഭഗവാനൃഷിഃ। ബദ്ധ്വാഽത്മാനം നിപതിതോ വിപാശഃ പുനരുത്ഥിതഃ
ഇവിടെയാണ് പുത്രശോകത്തിൽ വസിഷ്ഠൻ മഹർഷി സ്വയം ബന്ധിച്ച് വിപാശയിൽ വീണു, പിന്നെ വീണ്ടും ഉയർന്നത്.
കാശ്മീരമണ്ഡലം ചൈതത്സര്വപുണ്യമരിംദമ। മഹര്ഷിഭിശ്ചാധ്യുഷിതം പശ്യേദം ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ
ഇതാണ് കാശ്മീർ പ്രദേശം, ശത്രുനാശകാ. പൂർണ്ണമായും പുണ്യവും മഹർഷിമാർ വസിച്ച സ്ഥലവും. സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ഇതു കാണുക.
യത്രൌത്തരാണാം സര്വേഷാമൃഷീണാം നാഹുഷസ്യ ച। അഗ്നേശ്ചൈവാത്ര സംവാദഃ കാശ്യപശ്യ ച ഭാരത
ഇവിടെയാണ് എല്ലാ വടക്കൻ ഋഷിമാരുടെയും നാഹുഷന്റെയും അഗ്നിയുടെയും കശ്യപന്റെയും സംവാദം നടന്നത്, ഭാരത.
ഏതദ്ദ്വാരം മഹാരാജ മാനസസ്യ പ്രകാശതേ। വര്ഷമസ്യ ഗിരേര്മധ്യേ രാമേണ ശ്രീമതാ കൃതമ്
ഇതാണ് മാനസസരസ്സിലേക്കുള്ള വാതിൽ, മഹാരാജാവേ. ഈ മലനിരകളുടെ നടുവിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ മഴക്കാലം സ്ഥാപിച്ചു.
ഏഷ വാതികഷണ്ഡോ വൈ പ്രഖ്യാതഃ സത്യവിക്രമഃ। നാത്യവര്തത യദ്ദ്വാരം വിദേഹാദുത്തരം ച യഃ
ഇതാണ് വാതികവനം എന്ന പ്രശസ്തമായ സ്ഥലം, സത്യസാഹസികതയ്ക്ക് പേരായത്. വിദേഹത്തിൽ നിന്നു വടക്കോട്ട് വന്നവൻ ഈ വാതിൽ കടന്നില്ല.
ഇദമാശ്ചര്യമപരം ദേശേഽസ്മിന്പുരുഷര്ഷഭ। ക്ഷീണേ യുഗേ തു കൌന്തേയ ശര്വസ്യ സഹ പാര്ഷദൈഃ। സഹോമയാ ച ഭവതി ദര്ശനം കാമരൂപിണഃ
ഈ ദേശത്ത് മറ്റൊരു അത്ഭുതം കാണാം, പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ. കാലം ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ, കുന്തിദേവിയുടെ മകനേ, ശർവനും അവന്റെ അനുചിതരും ഉമയുമൊത്ത് ഇഷ്ടരൂപത്തിൽ ദർശനം നൽകുന്നു.
അസ്മിന്സരസി സത്രൈര്വൈ ചൈത്രേ മാസി പിനാകിനമ്। യജന്തേ യാജകാഃ സമ്യക് പരിവാരം ശുഭാര്ഥിനഃ
ഈ തടാകത്തിൽ ചൈത്രമാസത്തിൽ യജ്ഞികർ പിനാകധാരിയെ യഥാവിധി പൂജിക്കുന്നു, അനുചിതരോടൊപ്പം, ശുഭം പ്രാപിക്കാൻ.
അത്രോപസ്പൃശ്യ സരസി ശ്രദ്ദധാനോ ജിതേന്ദ്രിയഃ। ക്ഷീണപാപഃ ശുഭാഁല്ലോകാന്പ്രാപ്നുതേ നാത്ര സംശയഃ
ഇവിടെ ഈ തടാകത്തിൽ വിശ്വാസത്തോടും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹത്തോടും കൂടി സ്നാനം ചെയ്താൽ, പാപങ്ങൾ കുറഞ്ഞ്, ശുഭലോകങ്ങൾ നേടാം, സംശയമില്ല.
ഏഷ ഉജ്ജാനകോ നാമ പാവകിര്യത്ര ശാന്തവാന്। അരുന്ധതീസഹായശ്ച വസിഷ്ഠോ ഭഗവാനൃഷിഃ
ഇതാണ് ഉജ്ജാനക എന്ന സ്ഥലം, ഇവിടെ അഗ്നിദേവൻ ശാന്തനായി. അരുന്ധതിയോടൊപ്പം വസിഷ്ഠൻ മഹർഷിയും ഇവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഹ്രദശ്ച കുശവാനേഷ യത്ര പദ്മം കുശേശയമ്। ആശ്രമശ്ചൈവ രുക്മിണ്യാ യത്രാശാമ്യദകോപനാ
ഇതാണ് കുശവാൻ എന്ന തടാകം, ഇവിടെ കുശത്തലത്തിൽ താമര വിരിയുന്നു. ഇവിടെയാണ് രുക്മിണിയുടെ ആശ്രമം, അവളുടെ കോപം ഇവിടെ ശമിച്ചു.
സമാധീനാം സമാസസ്തു പാണ്ഡവേയ ശ്രുതസ്ത്വയാ। തം ദ്രക്ഷ്യസി മഹാരാജ ഭൃഗുതുന്ദം മഹാഗിരിമ്
പാണ്ഡുവംശജാ, ധ്യാനങ്ങളുടെ സംഗ്രഹം നീ കേട്ടതല്ലേ? മഹാരാജാവേ, നീ ഭൃഗുതുണ്ട എന്ന മഹാ പർവ്വതം കാണും.
വിതസ്താം പശ്യ രാജേന്ദ്ര സര്വപാപപ്രമോചനീമ്। മഹര്ഷിഭിശ്ചാധ്യുഷിതാം ശീതതോയാം സുനിര്മലാമ്
രാജാധിരാജാ, എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കം ചെയ്യുന്ന, മഹർഷിമാർ വസിക്കുന്ന, തണുത്തും സുതാരമായും ഒഴുകുന്ന വിതസ്താ നദിയെ നോക്കൂ.
ജലാം ചോപജലാം ചൈവ യമുനാമഭിതോ നദീമ്। ഉശീനരോ വൈ യത്രേഷ്ട്വാ വാസവാദത്യരിച്യത
യമുനയുടെ സമീപത്ത് വെള്ളവും വരണ്ട കരയും ഉള്ള നദി കാണൂ; അവിടെയാണ് ഉശീനരൻ യാഗം നടത്തി വാസവനേയും മറികടന്നത്.
താം ദേവസമിതിം തസ്യ വാസവശ്ച വിശാംപതേ। അഭ്യാഗച്ഛന്നൃപവരം ജ്ഞാതുമഗ്നിശ്ച ഭാരത
ജനങ്ങളുടെ പ്രഭുവേ, ആ ദേവസംഘത്തിൽ വാസവനും അഗ്നിയും ആ മഹാരാജാവിനെ അറിയാനായി എത്തി.
ജിജ്ഞാസമാനൌ വരദൌ മഹാത്മാനമുശീനരമ്। ഇന്ദ്രഃ ശ്യേനഃ കപോതോഽഗ്നിര്ഭൂത്വാ യജ്ഞേഽഭിജഗ്മതുഃ
അവനെ പരീക്ഷിക്കാൻ വാസവനും അഗ്നിയും ശ്യേനനും കപോതനുമെന്ന രൂപത്തിൽ മഹാത്മാവായ ഉശീനരന്റെ യാഗശാലയിൽ എത്തിയിരുന്നു.
ഉരും രാജ്ഞഃ സമാസാദ്യ കപോതഃ ശ്യേനജാദ്ഭയാത്। ശരണാര്ഥീ തദാ രാജന്നിലില്യേ ഭയപീഡിതഃ
അപ്പോൾ ശ്യേനന്റെ ഭയത്തിൽ കപോതം രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ അഭയം തേടി ഭയത്തോടെ ഒളിച്ചു.
ധര്മാത്മാനം ത്വാഹുരേകം സര്വേ രാജന്മഹീക്ഷിതഃ। സ വൈ ധര്മവിരുദ്ധം ത്വം കസ്മാത്കര്മ ചികീര്ഷസി
രാജാവേ, എല്ലാ ഭൂപതികളും നിന്നെ മാത്രം ധാർമ്മികൻ എന്നു പറയുന്നു. എന്നാൽ നീ എന്തുകൊണ്ടാണ് ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായ പ്രവൃത്തി ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
വിഹിതം ഭക്ഷണം രാജന്പീഡ്യമാനസ്യ മേ ക്ഷുധാ। മാഹിംസീര്ധര്മലോഭേന ധര്മമുത്സൃജ്യ മാ നശഃ
രാജാവേ, വിശപ്പാൽ ബുദ്ധിമുട്ടുന്നവർക്കു ഭക്ഷണം അനുമതിയുണ്ട്. ധർമ്മം എന്ന പേരിൽ നീ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കരുത്, നശിച്ചുപോകരുത്.
സംത്രസ്തരൂപസ്ത്രാണാര്ഥീ ത്വത്തോ ഭീതോ മഹാദ്വിജ। മത്സകാശമനുപ്രപ്തഃ പ്രാണഗൃധ്നുരയം ദ്വിജഃ
മഹാദ്വിജാ, ഈ വലിയ പക്ഷി ഭയപ്പെട്ടു രക്ഷ തേടി നിന്നിൽ നിന്ന് എന്റെ അടുക്കൽ ജീവൻ രക്ഷിക്കാനാണ് വന്നത്.
ഏവമഭ്യാഗതസ്യേഹ കപോതസ്യാഭയാര്ഥിനഃ। അപ്രദാനേ പരോ ധര്മഃ കിം ത്വം ശ്യേനേഹ പശ്യസി
ഇവിടെ അഭയം തേടി വന്ന കപോതന് അഭയം നൽകാതിരിക്കുക എന്നതിൽ ശ്യേനനിൽ എന്ത് വലിയ ധർമ്മം കാണുന്നു?
പ്രസ്പന്ദമാനഃ സംഭ്രാന്തഃ കപോതഃ ശ്യേന ലക്ഷ്യതേ। മത്സകാശം ജീവിതാര്ഥീ തസ്യ ത്യാഗോ വിഗര്ഹിതഃ
കപോതം ഭയത്താൽ വിറച്ച് അലയുന്നു; ശ്യേനൻ അവനെ ലക്ഷ്യമിടുന്നു. ജീവൻ രക്ഷിക്കാനാണ് അവൻ എന്റെ അടുക്കൽ വന്നത്; അവനെ ഉപേക്ഷിക്കൽ കുറ്റകരമാണ്.
[യോ ഹി കശ്ചിദ്ദ്വിജാന്ഹന്യാദ്ഗാം വാ ലോകസ്യ മാതരമ്। ശരണാഗതം ച ത്യജതേ തുല്യം തേഷാം ഹി പാതകമ്]
[യാരെങ്കിലും ദ്വിജനെ കൊല്ലുകയോ ലോകത്തിന്റെ മാതാവായ പശുവിനെ കൊല്ലുകയോ അഭയം തേടിയവനെ ഉപേക്ഷിക്കുകയോ ചെയ്താൽ അവയ്ക്ക് ഒരുപോലെയുള്ള പാപമാണ്.]
ആഹാരത്സര്വഭൂതാനി സംഭവന്തി മഹീപതേ। ആഹാരേണ വിവര്ധന്തേ തേന ജീവന്തി ജന്തവഃ
ഭൂമിപതിയേ, എല്ലാ ജീവികളും ഭക്ഷണത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; ഭക്ഷണത്തിലൂടെ വളരുന്നു; ഭക്ഷണത്തിലൂടെയാണ് ജീവികൾ ജീവിക്കുന്നത്.
ശക്യതേ ദുസ്ത്യജേഽപ്യര്ഥേ ചിരരാത്രായ ജീവിതുമ്। ന തു ഭോജനമുത്സൃജ്യ ശക്യം വര്തയിതും ചിരമ്
വലിയ കഷ്ടതയിലും ഒരാൾ ദീർഘകാലം ജീവിക്കാൻ കഴിയും; പക്ഷേ ഭക്ഷണം ഇല്ലാതെ നീണ്ടുനിൽക്കാൻ കഴിയില്ല.
ഭക്ഷ്യാദ്വിലോപിതസ്യാദ്യ മമ പ്രാണാ വിശാംപതേ। വിസൃജ്യകായമേഷ്യന്തി പന്ഥാനമപുനര്ഭവമ്
ഇന്ന് ഭക്ഷണം കിട്ടാതെ പോയാൽ, ജനങ്ങളുടെ പ്രഭുവേ, എന്റെ ജീവൻ വിട്ടുപോകും; ഞാൻ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് തിരിച്ചുവരാത്ത വഴിയിലാകും.
പ്രമൃതേ മയി ധര്മാത്മന്പുത്രദാരാദി നങ്ക്ഷ്യതി। രക്ഷമാണഃ കപോതം ത്വം ബഹൂന്പ്രാണാന്ന രക്ഷസി
ധാർമ്മികനേ, ഞാൻ മരിച്ചാൽ എന്റെ മക്കളും ഭാര്യയും മറ്റുള്ളവരും നശിക്കും; കപോതനെ രക്ഷിച്ചാൽ നീ പലരുടെയും ജീവൻ രക്ഷിക്കാറില്ല.
ബഹൂന്യോ ബാധതേ ധര്മോ ന സ ധര്മഃ കുവര്ത്മ തത്। അവിരോധീ തു യോ ധര്മഃ സ ധര്മഃ സത്യവിക്രമ
പലർക്കും ദോഷം ചെയ്യുന്ന ധർമ്മം ധർമ്മമല്ല; അതൊരു തെറ്റായ വഴി മാത്രമാണ്. യഥാർത്ഥ ധർമ്മം, സത്യനിഷ്ഠനേ, ആരെയും ദോഷം ചെയ്യാത്തതാണ്.
വിരോധിഷു മഹീപാല നിശ്ചിത്യ ഗുരുലാഘവമ്। ന ബാധാ വിദ്യതേ യത്ര തം ധര്മം സമുപാചരേത്
ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനേ, തമ്മിൽ വിരുദ്ധമായ ധർമ്മങ്ങളിൽ ഏത് വലിയതോ ചെറുതോ എന്ന് ആലോചിച്ച്, ദോഷം വരാത്തതാണെങ്കിൽ അതാണ് സ്വീകരിക്കേണ്ട ധർമ്മം.