[യദര്ഥമൈച്ഛന്മനുജാഃ സുപുത്രം ശിഷ്യം ഗുരും ചാപ്രതികൂലവാദമ്। യദര്ഥമഭ്യുദ്യതമുത്തമം ത- ത്കരോതി കര്മാഗ്ര്യമപാരണീയമ് ।।]
അവനുവേണ്ടി മനുഷ്യർ നല്ല മകനെയും, ശിഷ്യനെയും, എതിര്പ്പില്ലാത്ത ഗുരുവിനെയും ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അവനുവേണ്ടി ഏറ്റവും മികച്ചവൻ ഉയർന്ന്, പരമമായ തടസ്സമില്ലാത്ത കര്മ്മം ചെയ്യുന്നു.
തസ്യാസ്ത്രവര്ഷാണ്യഹമുത്തമാസ്ത്രൈ- ര്വിഹത്യ സര്വാണഇ രണേഽഭിഭൂയ। കായാച്ഛിരഃ സര്പവിഷാഗ്നികല്പൈഃ ശരോത്തമൈരുന്മഥിതാഽസ്മി രാമ
അവനെതിരെ ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ ഉത്തമമായ ആയുധങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ആയുധവർഷങ്ങൾ തടഞ്ഞു, എല്ലാവരെയും ജയിച്ചു; എന്റെ ശരീരം പാമ്പിന്റെ വിഷം പോലെയും അഗ്നിപോലെയും കഠിനമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് തകർന്നിരിക്കുന്നു, രാമാ.
ഖങ്ഗേന ചാഹം നിശിതേന സങ്ഖ്യേ കായാച്ഛിരസ്തസ്യ ബലാത്പ്രമത്യ। തതോഽസ് സര്വാനനുഗാന്ഹനിഷ്യേ ദുര്യോധനം ചാപി കുരൂശ്ച സര്വാന്
യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ മൂർച്ചയുള്ള വാൾകൊണ്ട് അവന്റെ തല ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ശക്തിയായി വേർപെടുത്തും; അതിനുശേഷം അവന്റെ അനുയായികളെയും ദുര്യോധനനെയും കുരുക്കളെ മുഴുവനെയും ഞാൻ സംഹരിക്കും.
ആത്തായുധം മാമിഹ രൌഹിണഏയ പശ്യന്തു ഭൈമാ യുധി ജാതഹര്ഷാഃ। നിഘ്നന്തമേകം കുരുയോധമുഖ്യാ- നഗ്നിം മഹാകക്ഷമിവാന്തകാലേ
രോഹിണിയുടെ പുത്രാ, യുദ്ധത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ ഭീമപുത്രന്മാർ എന്നെ ആയുധധാരിയായി, ഒരുവൻ മാത്രം കുരുവീരന്മാരെ അകറ്റുന്നതായി കാണട്ടെ, കാലാന്ത്യത്തിലെ വലിയ അഗ്നിപോലെ.
പ്രദ്യുമ്നമുക്താന്നിശിതാന്ന ശക്താഃ। സോഢും കൃപദ്രോണവികര്ണകര്ണാഃ। ജാനാസി പീര്യം ച തവാത്മജസ്യ കാര്ഷ്ണിര്ഭവത്യേവ യഥാ രണസ്ഥഃ
പ്രദ്യുമ്നൻ വിടുന്ന ആയുധങ്ങൾ കൃപ, ദ്രോണ, വികർണ, കർണ്ണ എന്നിവർക്ക് സഹിക്കാനാവില്ല; നിന്റെ മകന്റെ വീര്യവും യുദ്ധത്തിൽ കൃഷ്ണപുത്രൻ എങ്ങനെ മികവു കാണിക്കുന്നു എന്നും നീ അറിയുന്നു.
സാമ്ബഃ സസൂതം സരഥം ഭുജാഭ്യാം ദുഃശാസനം ശാസ്തു ബലാത്പ്രമഥ്യ। ന വിദ്യതേജാമ്ബവതീസുതസ്യ രണേഽവിഷഹ്യം ഹി രണോത്കടസ്യ
സാംബൻ തന്റെ കൈകളാൽ ദുഃശാസനനെയും അവന്റെ സാരഥിയെയും രഥത്തെയും ശക്തിയായി കീഴടക്കി കീഴടക്കും; യുദ്ധത്തിൽ ഉഗ്രനായ ജാംബവതീപുത്രനെ ആരും നേരിടാൻ കഴിയില്ല.
ഏതേന ബാലേന ഹി ശമ്ബരസ്യ ദൈത്യസ്യ സൈന്യം സഹസാ പ്രണുന്നമ്। `ഹതഃ സ പാപോ യുധി കേവലേന യുദ്ധേഽദ്വിതീയോ ഹരിതുല്യവീര്യഃ
ഈ ബാലൻ ശംബരനെന്ന അസുരന്റെ സൈന്യത്തെ പെട്ടെന്ന് തകർത്തു; ആ പാപിയെ യുദ്ധത്തിൽ ഒരുവൻ മാത്രം സംഹരിച്ചു, യുദ്ധത്തിൽ ഹരിയോട് തുല്യമായ വീര്യശാലിയായവൻ.
വൃത്തോരുരത്യായതപീനബാഹു- രേതേന സങ്ഖ്യേ നിഹതോഽശ്വചക്രഃ। കോ നാമ സാമ്ബസ്യ മഹാരഥസ്യ രണേ സമക്ഷം രഥമഭ്യുദീയാത്
വലുതും ദീർഘവുമുള്ള ശക്തമായ കൈകളാൽ അവൻ യുദ്ധത്തിൽ കുതിരയോടുകൂടിയ രഥത്തെ സംഹരിച്ചു; മഹാരഥനായ സാംബന്റെ രഥത്തോട് നേരിട്ട് വരാൻ ആരാണ് ധൈര്യം കാണിക്കുക?
യഥാ പ്രവിശ്യാന്തരമന്തകസ്യ കാലേ മനുഷ്യോ ന വിനിഷ്ക്രമേത। തഥാ പ്രവിശ്യാന്തരമസ്യ സങ്ഖ്യേ കോ നാമ ജീവന്പുനരാവ്രജേച്ച
സമയമെത്തുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ യമലോകത്തിൽ കടന്നാൽ തിരികെ വരാറില്ലല്ലോ; അതുപോലെ യുദ്ധത്തിൽ അവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ കടന്നാൽ ആരാണ് ജീവിച്ചെത്താൻ കഴിയുക?
ദ്രോണം കച ഭീഷ്മം ച മഹാരഥൌ തൌ സുതൈര്വൃതം ചാപ്യഥ സോമദത്തമ്। സര്വാണഇ സൈന്യാനി ച വാസുദേവഃ പ്രധക്ഷ്യതേ സായകവഹ്നിജാലൈഃ
ദ്രോണനും ഭീഷ്മനും ആ മഹാരഥന്മാർ അവരുടെ പുത്രന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, സോമദത്തനും മറ്റു സൈന്യങ്ങളും, വാസുദേവൻ അമ്പുകളുടെ അഗ്നിജാലംകൊണ്ട് അവരെ മുഴുവനും ദഹിപ്പിക്കും.
കിംനാമ ലോകേഷു വിഷഹ്മമസ്തി- കൃഷ്ണസ്യ സര്വേഷു സദേവകേഷു। ആത്തായുധസ്യോത്തമബാണപാണേ- ശ്ചക്രായുധസ്യാപ്രതിമസ്യ യുദ്ധേ
ദേവന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും ആയുധധാരിയായും ഉത്തമമായ അമ്പുകളും ചക്രായുധവും കൈവശമുള്ള യുദ്ധത്തിൽ തുല്യൻ ഇല്ലാത്ത കൃഷ്ണനെ എവിടെയും എവിടെയും നേരിടാൻ കഴിയുന്ന എന്താണ് ലോകത്തിൽ?
തതോ നിരുദ്ധോഽപ്യസിചര്മപാണി- ര്മഹീമിമാം ധാര്തരാഷ്ട്രൈര്വിസംജ്ഞൈഃ। ഹൃതോത്തമാങ്ഗൈര്നിഹതൈഃ കരോതു കീര്ണാങ്കുശൈര്വേദിമിവാധ്വരേഷു
പിന്നീട് ഞാൻ വാൾക്കും കവചത്തിനും ഉടമയായവനായി, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർകൊണ്ട് തടയപ്പെട്ടാലും, അവരുടെ ഉത്തമവീരന്മാർ വീണു, അവരുടെയൊക്കെ ശരീരങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ ചിതറട്ടെ, യാഗവേദിയിൽ അങ്കുശങ്ങൾപോലെ.
ഗദോല്മുകൌ ബാഹുകഭാനുനീഥാഃ ശൂരശ്ര സങ്ഖ്യേ നിശഠഃ കുമാരഃ। രണോത്കടൌ സാരണചാരുദേഷ്ണൌ കുലോചിതം വിപ്രഥയന്തു കര്മ
ഗദ, ഉൽമുഖ, ബാഹുക, ഭാനു, നീഥ, ശൂരശ്ര, നിശഥ, കുമാര, രണോത്കട, സാരണ, ചാരുദേഷ്ണൻ എന്നിവരും, യുദ്ധത്തിൽ അവരുടെ വംശത്തിന് യോജിച്ച കാര്യങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കട്ടെ.
സവൃഷ്ണിഭോജാന്ധകയോധമുഖ്യാ സമാഗതാ സാത്വതശൂരസേനാ। ഹത്വാ രണേ താന്ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രാ- ന്ലോകേ യശഃ സ്ഫീതമുപാകരോതു
വൃഷ്ണി, ഭോജ, അന്ധകവംശങ്ങളിലെ പ്രധാന യോദ്ധാക്കളും, സാത്വത, ശൂരസേന വീരന്മാരുമായി കൂടി, യുദ്ധത്തിൽ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ സംഹരിച്ച് ലോകത്തിൽ വലിയ പ്രശസ്തി നേടട്ടെ.
തതോഽഭിമന്യുഃ പൃഥിവീം പ്രശാസ്തു യാവദ്വ്രതം ധര്മഭൃതാംവരിഷ്ഠഃ। യുധിഷ്ഠിരഃ പാരയതേ മഹാത്മാ ദ്യൂതേ യഥോക്തം കുരുസത്തമേന
അഭിമന്യു തന്റെ വ്രതം കഴിയുന്നതുവരെ ഭൂമിയെ ഭരിക്കട്ടെ, ധർമ്മത്തെ പാലിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ; മഹാത്മാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, കുരുക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠൻ കളിയിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ, അതു നിറവേറ്റട്ടെ.
അസ്മത്പ്രമുക്തൈര്വിശിഖൈര്ജിതാരി- സ്തതോ മഹീം ഭോക്ഷ്യതി ധര്മരാജഃ। നിര്ധാര്തരാഷ്ട്രാം ഹതസൂതപുത്രാ- മേതദ്ധി നഃ കൃത്യതമം യശസ്യമ്
ഞങ്ങൾ വിടുന്ന അമ്പുകൾകൊണ്ട് ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ശേഷം, ധർമ്മരാജാവ് ഭൂമിയെ ഭരിക്കും; ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരും സൂതപുത്രന്മാരും സംഹരിക്കപ്പെട്ട ഭൂമി; ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ ഏറ്റവും മഹത്വമുള്ളയും യശസ്സായും കർത്തവ്യം.
അസംശയം മാധവ സത്യമേത- ദ്ഗൃഹ്ണീമ തേ വാക്യമദീനസത്വ। സ്വാഭ്യാം ഭുജാഭ്യാമജിതാം തു ഭൂമിം നേച്ഛേത്കുരൂണാമൃഷഭഃ കഥംചിത്
മാധവ, സംശയമില്ല, നീ പറഞ്ഞത് സത്യമാണെന്ന് ഞാൻ അംഗീകരിക്കുന്നു. നിന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു ഭയം പോലും ഇല്ല. എങ്കിലും, കുരുവംശത്തിലെ മഹാനായവൻ തന്റെ കൈകളാൽ മാത്രം ജയിക്കാത്ത ഭൂമിയെ സ്വന്തമാക്കാൻ ഒരിക്കലും ആഗ്രഹിക്കില്ല.
ന ഹ്യേഷ കാമാന്ന ഭയാന്ന ലോഭാ- ദ്യുധിഷ്ഠിരോ ജാതു ജഹ്യാത്സ്വധര്മമ്। ഭീമാര്ജുനൌ ചാതിരഥൌ യമൌ ച തഥൈവ കൃഷ്ണാ ദ്രുപദാത്മജേയമ്
യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ തന്റെ ധർമ്മം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കില്ല, ആഗ്രഹം കൊണ്ടോ ഭയത്താലോ ലോഭത്താലോ അല്ല. ഭീമനും അർജ്ജുനനും മഹാശക്തിയുള്ള യോദ്ധാക്കളാണ്, മദ്രിദേവിയുടെ ഇരട്ടപുത്രന്മാരും അതുപോലെ ദ്രുപദപുത്രിയായ കൃഷ്ണയും.
ഉഭൌ ഹി യുദ്ധേഽപ്രതിമൌ പൃഥിവ്യാം വൃകോദരശ്ചൈവ ധനംജയശ്ച। കസ്മാന്ന കൃത്സ്നാം പൃഥിവീം പ്രശാസേ- ന്മാദ്രീസുതാഭ്യാം ച പുരസ്കൃതോഽയമ്
ഭൂമിയിൽ യുദ്ധത്തിൽ തുല്യരില്ലാത്തവരാണ് വൃക്കോദരനും ധനഞ്ജയനും. മദ്രിദേവിയുടെ പുത്രന്മാർക്ക് പിന്തുണയോടെ ഇവൻ മുഴുവൻ ഭൂമി ഭരിക്കാതിരിക്കേണ്ടതെന്ത്?
യദാ തു പാഞ്ചാലപതിര്മഹാത്മാ സകേകയശ്ചേദിപതിര്വയം ച। യുധ്യേമ വിക്രമ്യ രണേ സമേതാ- സ്തദൈവ സര്വേ രിപവോ ഹി ന സ്യുഃ
പാഞ്ചാലരാജാവും മഹാത്മാവും, കേകയരാജാവും ഞങ്ങളും ഒരുമിച്ച് ധൈര്യത്തോടെ യുദ്ധം ചെയ്താൽ, അപ്പോൾ ശത്രുക്കൾ ആരും ശേഷിക്കില്ല.
നേദം ചിത്രം മാധവ യദ്ബ്രവീഷി സത്യം തു മേ രക്ഷ്യതമം ന രാജ്യമ്। കൃഷ്ണസ്തു മാം വേദ യഥാവദേകഃ കൃഷ്ണം ച വേദാഹമഥോ യഥാവത്
മാധവ, നീ പറയുന്നത് അതിശയകരമല്ല. എനിക്ക് രാജ്യം보다 സത്യം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നത് ഏറ്റവും പ്രധാനമാണ്. കൃഷ്ണൻ എന്നെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്ന ഒരേയാളാണ്; അതുപോലെ ഞാൻ കൃഷ്ണനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നു.
യദൈവ കാലം പുരുഷപ്രവീരോ വേത്സ്യത്യയം മാധവ വിക്രമസ്യ। തദാ രണേ ത്വം ച ശിനിപ്രവീര സുയോധനം ജേഷ്യസി കേശവശ്ച
പുരുഷന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, മാധവ, ധൈര്യത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമയം വന്നെന്ന് അറിയുമ്പോൾ, ശിനിവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, നീയും കേശവനും യുദ്ധത്തിൽ സുവ്യോധനനെ ജയിക്കും.
പ്രതിപ്രയാന്ത്വദ്യ ദശാര്ഹവീരാ ദൃഷ്ടോസ്മി നാഥൈര്നരലോകനാഥൈഃ। ധര്മേഽപ്രമാദം കുരുതാപ്രമേയാ ദ്രഷ്ടാഽസ്മി ഭൂയഃ സുഖിനഃ സമേതാന്
ഇപ്പോൾ ദശാർഹവീരന്മാർ തിരിച്ചു പോകുമ്പോൾ, മനുഷ്യലോകത്തിലെ നേതാക്കളില്ലാതെ ഞാൻ അനുഭവപ്പെടുന്നു. അളക്കാനാകാത്തവരേ, നിങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ ജാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കുക; വീണ്ടും നിങ്ങൾ എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ ഞാൻ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
തേഽന്യോന്യമാമന്ത്ര്യ തഥാഽഭിവാദ്യ വൃദ്ധാന്പരിഷ്വജ്യ ശിശൂംശ്ച സര്വാന്। യദുപ്രവീരാഃ സ്വഗൃഹാണി ജഗ്മു- സ്തേ ചാപി തീര്ഥാന്യമുസംവിചേരുഃ
അവർ പരസ്പരം വിടപറഞ്ഞ്, മുതിർന്നവരെ വണങ്ങി, കുട്ടികളെ അണകയോടെ ചേർത്ത്, യദുവംശത്തിലെ വീരന്മാർ സ്വന്തം വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങി; മറ്റുള്ളവർ തീർത്ഥങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചു.
വിസൃജ്യ വൃഷ്ണീനനു ധര്മരാജൌ വിദര്ഭരാജോപചിതാം സുതീര്ഥാമ്। ജഗാമ പുണ്യാം സരിതം പയോഷ്ണീം സഭ്രാതൃഭൃത്യഃ സഹ ലോമശേന
വൃഷ്ണിമാരെ വിടപറഞ്ഞ ശേഷം, ധർമ്മരാജാവും വിദർഭരാജാവും സഹോദരന്മാരും ഭൃത്യന്മാരും ലോമശനും കൂടെ, പുണ്യമായ പയോഷ്ണി നദിയിലേക്ക് പോയി.
സുതേന സോമേന വിമിശ്രതോയാം പയഃ പയോഷ്ണീം പ്രതി സോധ്യുവാസ। ദ്വിജാതിമുഖ്യൈര്മുദിതൈര്മഹാത്മാ സംസ്തൂയമാനഃ സ്തുതിഭിര്വരാഭിഃ
മകനായ സോമനോടൊപ്പം, പയോഷ്ണി നദിയുടെ പാലുമായി കലർന്ന വെള്ളത്തിൽ അദ്ദേഹം താമസിച്ചു. മഹാത്മാവിനെ സന്തോഷത്തോടെ പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഉത്തമമായ സ്തുതികളാൽ പുകഴ്ത്തി.
ഗയേന യജമാനേന സോമേനേഹ പുരംദരഃ। തര്പിത ശ്രൂയതേ രാജന്സ തൃപ്തോ മുദമഭ്യഗാത്
രാജാവേ, ഇവിടെ ഗയ എന്ന യജമാനൻ സോമയുമായി യജ്ഞം നടത്തി, അതിലൂടെ ഇന്ദ്രൻ തൃപ്തനായി സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്.
ഇഹ ദേവൈഃ സഹേന്ദ്രൈശ്ച പ്രജാപതിഭിരേവ ച। ഇഷ്ടം ബഹുവിധൈര്യജ്ഞൈര്മഹദ്ഭിര്ഭൂരിദക്ഷിണൈഃ
ഇവിടെ ദേവന്മാരോടും ഇന്ദ്രനോടും പ്രജാപതിമാരോടും കൂടെ, അനേകം വലിയ യജ്ഞങ്ങൾ വിവിധ രീതിയിൽ ധാരാളം ദാനങ്ങളോടെ നടത്തപ്പെട്ടു.
ആധൂര്തരജസശ്ചേഹ രാജാ വജ്രധരം പ്രഭുഃ। തര്പയാമാസ സോമേന ഹയമേധേഷു സപ്തസു
ഇവിടെ, പൊടിയില്ലാതെ ശുദ്ധനായ രാജാവ്, വജ്രധാരിയായ പ്രഭുവിനെ ഏഴു അശ്വമേധയജ്ഞങ്ങളിൽ സോമയാൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
തസ്യ സപ്തസു യജ്ഞേഷു സര്വമാസീദ്ധിരണ്യയമ്। വാനപ്രസ്ഥം ച ഭൌമം ച യദ്ദ്രവ്യം നിയതം മഖേ
അവന്റെ ആ ഏഴു യജ്ഞങ്ങളിൽ, എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളും പൊന്നുകൊണ്ടായിരുന്നു; വനവാസികൾക്കും ഭൂമിയിലേക്കുമുള്ള യജ്ഞോപകരണങ്ങൾ എല്ലാം നിർദ്ദിഷ്ടമായവയായിരുന്നു.