ശ്രുത്വാ തു തേ തസ്യ വചഃ പ്രതീതാ- സ്താംശ്ചാപി ദൃഷ്ട്വാ സുകൃശനതീവ। നേത്രോദ്ഭവം സംമുമുചുര്മഹാര്ഹാ ദുഃഖാര്തിജം വാരി മഹാനുഭാവാഃ
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടും, അവരെ അതീവ ക്ഷീണിതരായി കണ്ടും, ആ മഹാനുഭാവികൾ ദുഃഖഭാരത്തിൽ കണ്ണുനീർ വീഴ്ത്തി.
പ്രഭാസതീര്ഥമാസാദ്യപാണ്ഡവാ വൃഷ്ണയസ്തഥാ। കിമകുര്വന്കഥാശ്ചൈഷാം കാസ്തത്രാസംസ്തപോധന
പ്രഭാസ തീർത്ഥത്തിൽ എത്തിയ പാണ്ഡവർക്കും വൃഷ്ണികൾക്കും അവിടെ എന്ത് സംഭവിച്ചു? ആ തപസ്സുകാരുടെ ഇടയിൽ എന്തൊക്കെ കഥകളും സംഭവങ്ങളും നടന്നു?
തേ ഹി സര്വേ മഹാത്മാനഃ സര്വശാസ്ത്രവിശാരദാഃ। വൃഷ്ണയഃ പാണ്ഡവാശ്ചൈവ സുഹൃദശ്ചപരസ്പരമ്
അവരൊക്കെയും മഹാത്മാക്കളും എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും ആയിരുന്നു — വൃഷ്ണികളും പാണ്ഡവരും പരസ്പരസ്നേഹിതരും.
പ്രഭാസതീര്ഥം സംപ്രാപ്യ പുണ്യം തീര്ഥം മഹോദധേഃ। വൃഷ്ണയഃ പാണ്ഡവാന്വീരാഃ പരിവാര്യോപതസ്ഥിരേ
മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ സമീപത്തുള്ള പുണ്യമായ പ്രഭാസ തീർത്ഥത്തിൽ എത്തി, വീര്യശാലികളായ വൃഷ്ണികൾ പാണ്ഡവരെ ചുറ്റി സമീപിച്ചു.
തതോ ഗോക്ഷീരകുന്ദേന്ദുമൃണആലരജതപ്രഭഃ। വനമാലീ ഹലീ രാമോ ബഭാഷേ പുഷ്കരേക്ഷണമ്
അപ്പോൾ, വനമാല ധരിച്ച, ഹലായുധനായ രാമൻ, പാൽ, കുണ്ടം, ചന്ദ്രൻ, മുത്ത്, വെള്ളി എന്നിവയെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവൻ, കമലനയനനായ കൃഷ്ണനോടു പറഞ്ഞു.
ന കൃഷ്ണ ധര്മശ്ചരിതോ ഭവായ ജന്തോരധര്മശ്ച പരാഭവായ। യുധിഷ്ഠിരോ യത്രജടീ മഹാത്മാ വനാശ്രയഃ ക്ലിശ്യതി ചീരവാസാഃ
കൃഷ്ണാ, ധർമ്മം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ സകലജീവികൾക്കും ക്ഷേമം ലഭിക്കും; അധർമ്മം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ നാശം വരും. എന്നാൽ മഹാത്മാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ വനത്തിൽ വച്ച് ചീരധാരിയായി കഷ്ടപ്പെടുന്നു.
ദുര്യോധനശ്ചാപി മഹീം പ്രശാസ്തി ന ചാസ്യ ഭൂമിര്വിവരം ദദാതി। ധര്മാദധര്മശ്ചരിതോ വരീയാ- നിതീവ മന്യേത നരോഽല്പബുദ്ധിഃ
ദുര്യോധനൻ ഭൂമിയെ ഭരിക്കുന്നു, എന്നാൽ ഭൂമി അവനെ വിഴുങ്ങുന്നില്ല; അധർമ്മം ധർമ്മത്തെക്കാൾ മേലാണെന്ന് ഒരു ബുദ്ധിഹീനൻ കരുതും.
ശങ്കാ മിഥഃ സംജനിതാ നരാണാമ്
ഇങ്ങനെ, മനുഷ്യരിൽ പരസ്പര സംശയം ഉണർത്തപ്പെട്ടു.
അയം സ ധര്മപ്രഭവോ നരേന്ദ്രോ ധര്മേ ധൃതഃ സത്യധൃതിഃ പ്രദാതാ। ചലേദ്ധി രാജ്യാച്ച സുഖാച്ച പാര്ഥോ ധര്മാദപേതസ്തു കഥം വിവര്ധേത്
ധർമ്മത്തിന്റെ ഉറവിടമായ ഈ രാജാവ് സത്യത്തിലും ദാനത്തിലും ഉറച്ചവനാണ്; പാർഥൻ രാജ്യവും സുഖവും നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ, അധർമ്മം എങ്ങനെ വളരും?
കഥം നു ഭീഷ്മശ്ച കൃപശ്ച വിപ്രോ ദ്രോണശ്ച രാജാ ച കുലസ്യ വൃദ്ധഃ। പ്രവ്രാജ്യ പാര്ഥാന്സുമാപ്നുവന്തി ധിക്പാപബുദ്ധീന്ഭരതപ്രധാനാന്
ഭീഷ്മനും, ബ്രാഹ്മണനായ കൃപനും, ദ്രോണമുനിയും, വംശത്തിലെ മുതിർന്ന രാജാവും, പാര്ഥന്മാരെ വനത്തിലേക്ക് അയച്ചിട്ടും എങ്ങനെ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു? ഭാരതവംശത്തിലെ പാപബുദ്ധിയുള്ള നേതാക്കൾക്ക് ലജ്ജയാകട്ടെ.
കിംനാമ വക്ഷ്യത്യവനിപ്രധാനഃ പിതൃഡന്സമാഗമ്യ പരത്ര പാപഃ। പുത്രേഷു സമ്യക്വരിതം മയേതി പുത്രാനപാപാന്വ്യപരോപ്യ രാജ്യാത്
ഭൂമിയിലെ പ്രധാനനായ രാജാവ്, തന്റെ പാപം കൊണ്ടു പരലോകത്തിൽ പിതാക്കളെ കണ്ടാൽ, കുറ്റമില്ലാത്ത പുത്രന്മാരെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റിയതിനെക്കുറിച്ച്, 'ഞാൻ പുത്രന്മാരോടു ന്യായമായി പെരുമാറി' എന്ന് അവകാശപ്പെട്ടാൽ, അവൻ എന്ത് പറയും?
നാസൌ ധിയാ സംപ്രതി പശ്യതി സ്മ കിംനാമ കൃത്വാഽഹമചക്ഷുരേവമ്। ജാതഃ പൃഥിവ്യാമിതി പാര്ഥിവേഷു പ്രവ്രാജ്യകൌന്തേയമിതി സ്മ രാജ്യാത്
ഇപ്പോൾ അവൻ മനസ്സിൽ ചിന്തിക്കുന്നില്ല—'ഞാൻ എന്താണ് ചെയ്തതെന്ന്? രാജാക്കന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചു, ഞാൻ കുന്തിദേവിയുടെ പുത്രനെ രാജ്യം വിട്ടു കയറ്റി.' എന്ന്.
നൂനം സമൃദ്ധാന്പിതൃലോകഭൂമൌ ചാമീകരാഭാന്ക്ഷിതിജാന്പ്രഫുല്ലാന്। വിചിത്രവീര്യസ്യ സുതഃ സപുത്രഃ കൃത്വാ നൃശംസം വത പശ്യതി സ്മ
നിശ്ചയം, വികിത്രവീര്യന്റെ പുത്രനും പുത്രന്മാരുമൊത്ത് പിതൃലോകത്തിൽ സമൃദ്ധമായ, പൊന്നുപോലുള്ള, പുഷ്ടിയുള്ള രാജാക്കന്മാരെ കാണുന്നു; പക്ഷേ അവൻ ക്രൂരമായി പെരുമാറിയിരിക്കുന്നു.
വ്യൂഢോത്തരാംസാന്പൃഥുലോഹിതാക്ഷാ- നിമാമ്സ്മ പൃച്ഛന്സ ശൃണോതി നൂനമ്। പ്രാസ്ഥാപയദ്യത്സ വനം സശങ്കോ യുധിഷ്ഠിരം സാനുജമാത്തശസ്ത്രമ്
വിരട്ടനായ ഭുജങ്ങളും വലിയ കണ്ണുകളും ഉള്ളവരെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചപ്പോൾ, അവൻ കേൾക്കുന്നു—ഭയപ്പെട്ട്, ആയുധം കൈവശമുള്ള യുദ്ധിഷ്ഠിരനും സഹോദരന്മാരും വനത്തിലേക്ക് അയക്കപ്പെട്ടുവെന്ന്.
യോഽയം പരഷാം പൃതനാം സമൃദ്ധാം നിരായുധോ ദീര്ഘഭുജോ നിഹന്യാത്। ശ്രുത്വൈവ ശബ്ദം ഹി വൃകോദരസ്യ മുഞ്ചന്തി സൈന്യാനി ശകൃത്സമൂത്രമ്
ഇവൻ, ദീർഘമായ കൈകളോടെ, ആയുധമില്ലാതെ തന്നെ ശത്രുക്കളുടെ വലിയ സൈന്യത്തെ സംഹരിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാണ്; വൃക്കോദരന്റെ ഗർജ്ജനം കേട്ടാൽ സൈനികർ ഭയത്തിൽ അകത്തു വിട്ട് ഓടിപ്പോകുന്നു.
സ ക്ഷുത്പിപാസാധ്വകൃശസ്തരസ്വീ സമേത്യ നാനായുധബാണപാണിഃ। വനേ സ്മരന്വാസമിമം സുഘോരം ശേഷം ന കുര്യാദിതി നിശ്ചിതം മേ
ക്ഷുധയും ദാഹവും ദീർഘയാത്രയും കൊണ്ടു ക്ഷയിച്ചിട്ടും വേഗത്തിൽ നീങ്ങുന്നവൻ, പല ആയുധങ്ങളുമായി കയ്യിൽ അമ്പുകളുമായി, ഈ ഭയങ്കരമായ വനവാസം ഓർത്താൽ, ഒരാളെയും ശേഷിപ്പിക്കില്ലെന്നു എനിക്ക് ഉറപ്പാണ്.
ന ഹ്യസ് വീര്യേണ ബലേന കശ്ചി- ത്സമഃ പൃഥിവ്യാമപി വിദ്യതേഽന്യഃ। സ ശീതവാതാതപകര്ശിതാങ്ഗോ ന ശേഷമാജാവസുഹൃത്സു കുര്യാത്
ഭൂമിയിൽ ശക്തിയിലും വീര്യത്തിലും അവനു തുല്യൻ ആരുമില്ല; എന്നാൽ തണുപ്പ്, കാറ്റ്, ചൂട് എന്നിവകൊണ്ട് ക്ഷയിച്ച ശരീരത്തോടും, സുഹൃത്തുക്കളിൽ ഒരാളെയും ശേഷിപ്പിക്കില്ല.
പ്രാച്യാം നൃപാനേകരഥേന ജിത്വാ വൃകോദരഃ സാനുചരാന്രണേഷു। സ്വസ്ത്യാഗമദ്യോഽതിരഥസ്തരസ്വീ സോയം വനേ ക്ലിശ്യതി ചീരവാസാഃ
കിഴക്കൻ രാജാക്കന്മാരെ ഒരൊറ്റ രഥത്തിൽ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച വൃക്കോദരൻ, അതിവീരനായ രഥിയൻ, ഇന്ന് വനത്തിൽ ചീരധാരിയായി കഷ്ടപ്പെടുന്നു.
യഃ സിന്ധുകൂലേ വ്യജയന്നൃദേവാ- ന്സമാഗതാന്ദാക്ഷിണാത്യാന്മഹീപാന്। തം പശ്യതേമം സഹദേവമദ്യ തരസ്വിനം താപസവേഷരൂപമ്
സിന്ധു തീരത്ത് ദക്ഷിണഭാഗത്തെ രാജാക്കന്മാരെ ജയിച്ചവൻ, അതിവേഗിയായ സഹദേവൻ, ഇന്ന് വനത്തിൽ തപസ്വിയുടെ വേഷത്തിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നത് കാണൂ.
യഃ പാര്ഥിവാനേകരഥേന വീരോ ദിശം പ്രതീചീം പ്രത്നിയുദ്ധശൌണ്ഡഃ। ജിഗ്യേ രണേ തം നകുലം വനേഽസ്മി- ന്സംപശ്യതൈനം മലദിഗ്ധഗാത്രമ്
പടിഞ്ഞാറൻ ദിക്കിലെ രാജാക്കന്മാരെ ഒരൊറ്റ രഥത്തിൽ പലപ്പോഴും യുദ്ധം ചെയ്ത് ജയിച്ച വീരനായ നകുലൻ, ഇന്ന് വനത്തിൽ മലിനമായ ശരീരത്തോടെ കഷ്ടപ്പെടുന്നതു കാണൂ.
സത്രേ സമൃദ്ധേഽതിരഥസ്യ രാജ്ഞോ വേദീതലാദുത്പതിതാ സുതാ യാ। സേയം വനേ വാസമിമം സുദുഃഖം കഥം സഹത്യദ്യ സതീ സുഖാര്ഹാ
സമൃദ്ധമായ യാഗവേദിയിൽ അതിവീരനായ രാജാവിന്റെ പുത്രിയായി ജനിച്ച ദ്രൗപദി, ഇന്ന് ഈ കഠിനമായ വനവാസം എങ്ങനെ സഹിക്കുന്നു?
ത്രിവര്ഗമുഖ്യസ് സമീരണസ്യ ദേവേശ്വരസ്യാപ്യഥവാഽശ്വിനോശ്ച। ഏഷാം സുരാണാം തനയാഃ കഥംനു വനേ ചരന്ത്യസ്തസുഖാഃ സുഖാര്ഹാഃ
വായുവിന്റെ, ഇന്ദ്രന്റെ, അശ്വിനികളുടെ പുത്രിമാർ ആയ ഇവർ—allാം സുഖാർഹികളായ ഇവർ—ഇപ്പോൾ വനത്തിൽ സുഖമില്ലാതെ എങ്ങനെ കഴിയുന്നു?
ജിതേ ഹി ധര്മസ്യ സുതേ സഭാര്യേ സഭ്രാതൃകേ സാനുചരേ നിരസ്തേ। ദുര്യോധനേ ചാപി വിവര്ധമാനേ കഥം ന സീദത്യവനിഃ സശൈലാ
ധർമ്മപുത്രനും ഭാര്യയും സഹോദരങ്ങളും അനുചിതരുമായി തോറ്റു പുറത്താക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ദുര്യോധനൻ സമൃദ്ധിയോടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, പർവ്വതങ്ങളോടുകൂടിയ ഭൂമി എങ്ങനെ തളരുന്നില്ല?
ന രാമ കാലഃ പരിദേവനായ യദുത്തരം ത്വത്ര തദേവ സര്വേ। സമാചരാമോ ഹ്യനതീതകാലം യുധിഷ്ഠിരോ യദ്യപി നാഹ കിംചിത്
രാമാ, ഇത് വിലാപത്തിന് സമയമല്ല; ഇനി ചെയ്യേണ്ടത് എന്തോ അതു നമുക്ക് ചെയ്യാം. സമയം കെടാതെ തന്നെ ഉണ്ട്, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ഒന്നും പറയാത്തിരുന്നാലും.
യേ നാഥവന്തോഽദ്യ ഭവന്തി ലോകേ തേ നാത്മനാ കര്മ സമാരന്തേ। തേഷാം തു കാര്യേഷു ഭവന്തി നാഥാഃ ശൈബ്യാദയോ രാമ യഥാ യയാതേഃ
ഇന്ന് ലോകത്ത് രക്ഷകരുള്ളവർ സ്വയം പ്രവർത്തനം പൂർത്തിയാക്കുന്നില്ല; അവരുടെ കാര്യങ്ങളിൽ രക്ഷകർ തന്നെ സഹായിക്കുന്നു, യയാതിക്ക് ശൈബ്യനും മറ്റുള്ളവരും ചെയ്തതുപോലെ, രാമാ.
യേഷാം തഥാ രാമ സമാരഭന്തേ കാര്യാണി നാഥാഃ സ്വമതേന ലോകേ। രതേ നാഥവന്തഃ പുരുഷപ്രവീരാ നാനാഥവത്കൃച്ഛ്രമവാപ്നുവന്തി
രാമാ, ആരെ രക്ഷകർ സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം കാര്യങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നുവോ, അത്തരക്കാർക്ക് രക്ഷകർ ഉണ്ടെങ്കിലും, അവർ അനാഥരുപോലെ കഷ്ടപ്പെടേണ്ടി വരുന്നു.
കസ്മാദിമൌ രാമജനാര്ദനൌ ച പ്രദ്യുമ്നസാമ്ബൌ ച മയാ സമേതൌ। വസന്ത്യരണ്യേ സഹ സോദരീയൈ- സ്ത്രൈലോക്യനാഥാനഭിഗമ്യ പാര്ഥാഃ
രാമനും ജനാർദ്ദനനും പ്രദ്യുമ്നനും സാംബനും എന്നോടൊപ്പം സഹോദരികളോടൊപ്പം വനത്തിൽ കഴിയുമ്പോൾ, ത്രിലോകത്തിന്റെ ആധിപത്യം നഷ്ടപ്പെട്ട പാണ്ഡവരെ ആരും സമീപിക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
നിര്യാതു സാധ്യദ്യ ദശാര്ഹസേനാ പ്രഭൂതനാനായുധചിത്രവര്മാ। യമക്ഷയം ഗച്ഛതു ധാര്തരാഷ്ട്രഃ സബാന്ധവോ വൃഷ്ണിബലാഭിഭൂതഃ
ഇന്ന് തന്നെ ദശാർഹരുടെ സൈന്യം പല ആയുധങ്ങളാലും മനോഹരമായ കാവചങ്ങളാലും അലങ്കരിച്ച് പുറപ്പെടട്ടെ; വൃഷ്ണികളുടെ ശക്തിക്ക് കീഴടങ്ങി, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരും ബന്ധുക്കളും നശിച്ചുപോകട്ടെ.
ത്വം ഹ്യേവ കോപാത്പൃഥിവീമപീമാം സംവേഷ്ടയേസ്തിഷ്ഠതു ശാര്ഹ്ഗധന്വാ। സ ധാര്തരാഷ്ട്രം ജഹി സാനുബന്ധം വൃത്രം യഥാ ദേവപതിര്മഹേന്ദ്രഃ
നീ കോപത്തോടെ ഈ ഭൂമിയെ മുഴുവനും മൂടുകയാണെങ്കില്, ശാരംഗധനുവായവൻ ഉറപ്പോടെ നില്ക്കട്ടെ. അങ്ങനെ അവൻ ദുര്യോധനനും അവന്റെ കൂട്ടുകാരെയും മഹേന്ദ്രൻ വൃത്രനെ സംഹരിച്ചതുപോലെ സംഹരിക്കട്ടെ.
ഭ്രാതാ ച മേ യഃ സ സഖാ ഗുരുശ്ച ജനാര്ദനസ്യാത്മസമശ്ച പാര്ഥഃ। തദര്ഥമേകോ ഹി യ ഉദ്യമന്വൈ കരോതി കര്ണോഽസ്ത്രമവാരണീയമ്
എന്റെ സഹോദരനും സ്നേഹിതനും ഗുരുവുമായവൻ, ജനാർദ്ദനനു തനിക്കു തുല്യമായി പ്രിയപ്പെട്ടവനും ആയ പാർത്ഥനു വേണ്ടി, അപ്രത്യക്ഷമായ ആയുധം ഉപയോഗിക്കാൻ കർണ്ണൻ ഒരുവൻ മാത്രം ശ്രമിക്കുന്നു.