സരസ്വത്യാഃ സിദ്ധഗണസ്യ ചൈവ പൂഷ്ണശ്ച യേ ചാപ്യമരാസ്തഥാഽന്യേ। പുണ്യാനി ചാപ്യായതനാനി തേഷാം ദദര്ശ രാജാ സുമനോഹരാണി
അവൻ സരസ്വതിയുടെ, സിദ്ധരുടെ, പൂഷന്റെ, മറ്റു അമരന്മാരുടെയും മനോഹരവും വിശുദ്ധവുമായ ആലയങ്ങൾ കണ്ടു.
തേഷൂപവാസാന്വിബുധാനുപോഷ്യ ദുത്ത്വാ ച രത്നാനി മഹാന്തി രാജാ। തീര്ഥേഷു സര്വേഷു പരിപ്ലുതാങ്ഗഃ പുനഃ സ ശൂര്പാരകമാജഗാമ
അവിടങ്ങളിൽ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച് ദേവന്മാരെ ആദരിച്ചു, വലിയ രത്നങ്ങൾ ദാനം ചെയ്ത്, രാജാവ് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം കഴിച്ച് വീണ്ടും ശൂർപാരകത്തേക്ക് മടങ്ങി.
സ തേന തീരേണ തു സാഗരസ്യ പുനഃ പ്രയാതഃ സഹ സോദരീയൈഃ। ദ്വിജൈഃ പൃഥിവ്യാം പ്രഥിതം മഹദ്ഭി- സ്തീര്ഥം പ്രഭാസം സമുപാജഗാമ
അവൻ സഹോദരന്മാരോടും ദ്വിജന്മാരോടും കൂടി കടൽത്തീരം വഴി യാത്രചെയ്ത് ഭൂമിയിൽ പ്രശസ്തമായ മഹത്തായ പ്രഭാസ തീർത്ഥത്തിൽ എത്തിച്ചു.
തത്രാഭിഷിക്തഃ പൃഥുലോഹിതാക്ഷഃ സഹാനുജൈര്ദേവഗണാന്പിതൄംശ്ച। സംതര്പയാമാസ തഥൈവ കൃഷ്ണാ തേ ചാപി വിപ്രാഃ സഹ ലോമശേന
അവിടെ, വിശാലമായ ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ളവൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം സ്നാനം നടത്തി, ദേവന്മാര്ക്കും പിതൃകൾക്കും ഹോമം നടത്തി; അങ്ങനെ തന്നെ കൃഷ്ണയും ബ്രാഹ്മണന്മാരും ലോമശനോടൊപ്പം അർപ്പണം നടത്തി.
കസ ദ്വാദശാഹം ജലവായുഭക്ഷഃ കുര്വന്ക്ഷപാഹഃസു തദാഽഭിഷേകമ്। സമന്തതോഽഗ്നീനുപദീപയിത്വാ തേപേ തപോ ധര്മഭൃതാംവരിഷ്ഠഃ
അവൻ പന്ത്രണ്ട് ദിവസം വെള്ളവും വായുവും മാത്രം കഴിച്ച്, രാവും പകലും സ്നാനവിധി നടത്തി; ചുറ്റും അഗ്നികൾ തെളിച്ച്, ധർമ്മത്തിൽ ഉന്നതനായവൻ കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്തു.
തമുഗ്രമാസ്ഥായ തപശ്ചരന്തം ശുശ്രാവ രാമശ്ച ജനാര്ദനശ്ച। തൌ സര്വവൃഷ്ണിപ്രവരൌ സസൈന്യൌ യുധിഷ്ഠിരം ജഗ്മതുരാജമീഢമ്
അവൻ ആ ഭയങ്കരമായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ, രാമനും ജനാർദ്ദനനും അതിന്റെ വിവരം അറിഞ്ഞു; വൃഷ്ണികളിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ ആ ഇരുവരും സൈന്യങ്ങളോടൊപ്പം പ്രശസ്തനായ രാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോടു ചെന്നു.
തേ വൃഷ്ണയഃ പാണ്ഡുസുതാന്സമീക്ഷ്യ ഭൂമൌ ശയാനാന്മലദിഗ്ധഗാത്രാന്। അനര്ഹതീം ദ്രൌപദീം ചാപി ദൃഷ്ട്വാ സുദുഃഖിതാശ്ചുക്രുശുരാര്തനാദാന്
വൃഷ്ണികൾ, പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാരെ നിലത്ത് കിടന്നുകിടക്കുന്നതും, അവരുടെ ശരീരം മലത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടതും, ദ്രൗപദിയെ അർഹമല്ലാത്ത ദുഃഖത്തിൽ കാണുന്നതും കണ്ടപ്പോൾ, അതീവ ദുഃഖിതരായി ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു.
തതഃ സ രാമം ച ജനാര്ദനം ച കാര്ഷ്ണി ച സാമ്ബം ച ശിനേശ്ച പൌത്രമ്। അന്യാംശ്ച വൃഷ്ണീനുപഗമ്യ പൂജാം ചക്രേ യഥാധര്മമഹീനസത്വഃ
അതിനുശേഷം, രാമനെയും ജനാർദ്ദനനെയും കാർഷ്ണിയെയും സാംബനെയും ശിനിയുടെ മകനെയും മറ്റു വൃഷ്ണികളെയും സമീപിച്ച്, ധർമ്മത്തിലും സത്യത്തിലും നിലനിൽക്കുന്നവനായി യഥാവിധി ആദരപൂർവ്വം ആദരിച്ചു.
തേ ചാപി സര്വാന്പ്രതിപൂജ്യ പാര്ഥാം- സ്തൈഃ സത്കൃതാഃ പാണ്ഡുസുതൈസ്തഥൈവ। യുധിഷ്ഠിരം സംപരിവാര്യ രാജ- ന്നുപാവിശന്ദേവഗണാ യഥേന്ദ്രമ്
അവരും പാര്ഥന്മാരെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു; പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാർ അവരെ ആദരിച്ചപ്പോൾ, അവർ രാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ ചുറ്റി ഇരുന്നു, ദേവന്മാർ ഇന്ദ്രനെ ചുറ്റുന്നതുപോലെ.
തേഷാം സ സര്വം ചരിതം പരേഷാം വനേ ച വാസം പരമപ്രതീതഃ। അസ്ത്രാര്ഥമിന്ദ്രസ്യ ഗതം ച പാര്ഥം കൃഷ്ണേ ശശംസാമരരാജസൂനുമ്
അവർക്കായി, അവർക്കു സംഭവിച്ച എല്ലാം, വനവാസവും, അർജുനൻ ആയുധങ്ങൾക്കായി ഇന്ദ്രനോടു പോയതും, കൃഷ്ണനോടു സഹിതം വിശ്വസപൂർവ്വം വിവരിച്ചു പറഞ്ഞു.
ശ്രുത്വാ തു തേ തസ്യ വചഃ പ്രതീതാ- സ്താംശ്ചാപി ദൃഷ്ട്വാ സുകൃശനതീവ। നേത്രോദ്ഭവം സംമുമുചുര്മഹാര്ഹാ ദുഃഖാര്തിജം വാരി മഹാനുഭാവാഃ
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടും, അവരെ അതീവ ക്ഷീണിതരായി കണ്ടും, ആ മഹാനുഭാവികൾ ദുഃഖഭാരത്തിൽ കണ്ണുനീർ വീഴ്ത്തി.
പ്രഭാസതീര്ഥമാസാദ്യപാണ്ഡവാ വൃഷ്ണയസ്തഥാ। കിമകുര്വന്കഥാശ്ചൈഷാം കാസ്തത്രാസംസ്തപോധന
പ്രഭാസ തീർത്ഥത്തിൽ എത്തിയ പാണ്ഡവർക്കും വൃഷ്ണികൾക്കും അവിടെ എന്ത് സംഭവിച്ചു? ആ തപസ്സുകാരുടെ ഇടയിൽ എന്തൊക്കെ കഥകളും സംഭവങ്ങളും നടന്നു?
തേ ഹി സര്വേ മഹാത്മാനഃ സര്വശാസ്ത്രവിശാരദാഃ। വൃഷ്ണയഃ പാണ്ഡവാശ്ചൈവ സുഹൃദശ്ചപരസ്പരമ്
അവരൊക്കെയും മഹാത്മാക്കളും എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും ആയിരുന്നു — വൃഷ്ണികളും പാണ്ഡവരും പരസ്പരസ്നേഹിതരും.
പ്രഭാസതീര്ഥം സംപ്രാപ്യ പുണ്യം തീര്ഥം മഹോദധേഃ। വൃഷ്ണയഃ പാണ്ഡവാന്വീരാഃ പരിവാര്യോപതസ്ഥിരേ
മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ സമീപത്തുള്ള പുണ്യമായ പ്രഭാസ തീർത്ഥത്തിൽ എത്തി, വീര്യശാലികളായ വൃഷ്ണികൾ പാണ്ഡവരെ ചുറ്റി സമീപിച്ചു.
തതോ ഗോക്ഷീരകുന്ദേന്ദുമൃണആലരജതപ്രഭഃ। വനമാലീ ഹലീ രാമോ ബഭാഷേ പുഷ്കരേക്ഷണമ്
അപ്പോൾ, വനമാല ധരിച്ച, ഹലായുധനായ രാമൻ, പാൽ, കുണ്ടം, ചന്ദ്രൻ, മുത്ത്, വെള്ളി എന്നിവയെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവൻ, കമലനയനനായ കൃഷ്ണനോടു പറഞ്ഞു.
ന കൃഷ്ണ ധര്മശ്ചരിതോ ഭവായ ജന്തോരധര്മശ്ച പരാഭവായ। യുധിഷ്ഠിരോ യത്രജടീ മഹാത്മാ വനാശ്രയഃ ക്ലിശ്യതി ചീരവാസാഃ
കൃഷ്ണാ, ധർമ്മം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ സകലജീവികൾക്കും ക്ഷേമം ലഭിക്കും; അധർമ്മം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ നാശം വരും. എന്നാൽ മഹാത്മാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ വനത്തിൽ വച്ച് ചീരധാരിയായി കഷ്ടപ്പെടുന്നു.
ദുര്യോധനശ്ചാപി മഹീം പ്രശാസ്തി ന ചാസ്യ ഭൂമിര്വിവരം ദദാതി। ധര്മാദധര്മശ്ചരിതോ വരീയാ- നിതീവ മന്യേത നരോഽല്പബുദ്ധിഃ
ദുര്യോധനൻ ഭൂമിയെ ഭരിക്കുന്നു, എന്നാൽ ഭൂമി അവനെ വിഴുങ്ങുന്നില്ല; അധർമ്മം ധർമ്മത്തെക്കാൾ മേലാണെന്ന് ഒരു ബുദ്ധിഹീനൻ കരുതും.
ശങ്കാ മിഥഃ സംജനിതാ നരാണാമ്
ഇങ്ങനെ, മനുഷ്യരിൽ പരസ്പര സംശയം ഉണർത്തപ്പെട്ടു.
അയം സ ധര്മപ്രഭവോ നരേന്ദ്രോ ധര്മേ ധൃതഃ സത്യധൃതിഃ പ്രദാതാ। ചലേദ്ധി രാജ്യാച്ച സുഖാച്ച പാര്ഥോ ധര്മാദപേതസ്തു കഥം വിവര്ധേത്
ധർമ്മത്തിന്റെ ഉറവിടമായ ഈ രാജാവ് സത്യത്തിലും ദാനത്തിലും ഉറച്ചവനാണ്; പാർഥൻ രാജ്യവും സുഖവും നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ, അധർമ്മം എങ്ങനെ വളരും?
കഥം നു ഭീഷ്മശ്ച കൃപശ്ച വിപ്രോ ദ്രോണശ്ച രാജാ ച കുലസ്യ വൃദ്ധഃ। പ്രവ്രാജ്യ പാര്ഥാന്സുമാപ്നുവന്തി ധിക്പാപബുദ്ധീന്ഭരതപ്രധാനാന്
ഭീഷ്മനും, ബ്രാഹ്മണനായ കൃപനും, ദ്രോണമുനിയും, വംശത്തിലെ മുതിർന്ന രാജാവും, പാര്ഥന്മാരെ വനത്തിലേക്ക് അയച്ചിട്ടും എങ്ങനെ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു? ഭാരതവംശത്തിലെ പാപബുദ്ധിയുള്ള നേതാക്കൾക്ക് ലജ്ജയാകട്ടെ.
കിംനാമ വക്ഷ്യത്യവനിപ്രധാനഃ പിതൃഡന്സമാഗമ്യ പരത്ര പാപഃ। പുത്രേഷു സമ്യക്വരിതം മയേതി പുത്രാനപാപാന്വ്യപരോപ്യ രാജ്യാത്
ഭൂമിയിലെ പ്രധാനനായ രാജാവ്, തന്റെ പാപം കൊണ്ടു പരലോകത്തിൽ പിതാക്കളെ കണ്ടാൽ, കുറ്റമില്ലാത്ത പുത്രന്മാരെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റിയതിനെക്കുറിച്ച്, 'ഞാൻ പുത്രന്മാരോടു ന്യായമായി പെരുമാറി' എന്ന് അവകാശപ്പെട്ടാൽ, അവൻ എന്ത് പറയും?
നാസൌ ധിയാ സംപ്രതി പശ്യതി സ്മ കിംനാമ കൃത്വാഽഹമചക്ഷുരേവമ്। ജാതഃ പൃഥിവ്യാമിതി പാര്ഥിവേഷു പ്രവ്രാജ്യകൌന്തേയമിതി സ്മ രാജ്യാത്
ഇപ്പോൾ അവൻ മനസ്സിൽ ചിന്തിക്കുന്നില്ല—'ഞാൻ എന്താണ് ചെയ്തതെന്ന്? രാജാക്കന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചു, ഞാൻ കുന്തിദേവിയുടെ പുത്രനെ രാജ്യം വിട്ടു കയറ്റി.' എന്ന്.
നൂനം സമൃദ്ധാന്പിതൃലോകഭൂമൌ ചാമീകരാഭാന്ക്ഷിതിജാന്പ്രഫുല്ലാന്। വിചിത്രവീര്യസ്യ സുതഃ സപുത്രഃ കൃത്വാ നൃശംസം വത പശ്യതി സ്മ
നിശ്ചയം, വികിത്രവീര്യന്റെ പുത്രനും പുത്രന്മാരുമൊത്ത് പിതൃലോകത്തിൽ സമൃദ്ധമായ, പൊന്നുപോലുള്ള, പുഷ്ടിയുള്ള രാജാക്കന്മാരെ കാണുന്നു; പക്ഷേ അവൻ ക്രൂരമായി പെരുമാറിയിരിക്കുന്നു.
വ്യൂഢോത്തരാംസാന്പൃഥുലോഹിതാക്ഷാ- നിമാമ്സ്മ പൃച്ഛന്സ ശൃണോതി നൂനമ്। പ്രാസ്ഥാപയദ്യത്സ വനം സശങ്കോ യുധിഷ്ഠിരം സാനുജമാത്തശസ്ത്രമ്
വിരട്ടനായ ഭുജങ്ങളും വലിയ കണ്ണുകളും ഉള്ളവരെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചപ്പോൾ, അവൻ കേൾക്കുന്നു—ഭയപ്പെട്ട്, ആയുധം കൈവശമുള്ള യുദ്ധിഷ്ഠിരനും സഹോദരന്മാരും വനത്തിലേക്ക് അയക്കപ്പെട്ടുവെന്ന്.
യോഽയം പരഷാം പൃതനാം സമൃദ്ധാം നിരായുധോ ദീര്ഘഭുജോ നിഹന്യാത്। ശ്രുത്വൈവ ശബ്ദം ഹി വൃകോദരസ്യ മുഞ്ചന്തി സൈന്യാനി ശകൃത്സമൂത്രമ്
ഇവൻ, ദീർഘമായ കൈകളോടെ, ആയുധമില്ലാതെ തന്നെ ശത്രുക്കളുടെ വലിയ സൈന്യത്തെ സംഹരിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാണ്; വൃക്കോദരന്റെ ഗർജ്ജനം കേട്ടാൽ സൈനികർ ഭയത്തിൽ അകത്തു വിട്ട് ഓടിപ്പോകുന്നു.
സ ക്ഷുത്പിപാസാധ്വകൃശസ്തരസ്വീ സമേത്യ നാനായുധബാണപാണിഃ। വനേ സ്മരന്വാസമിമം സുഘോരം ശേഷം ന കുര്യാദിതി നിശ്ചിതം മേ
ക്ഷുധയും ദാഹവും ദീർഘയാത്രയും കൊണ്ടു ക്ഷയിച്ചിട്ടും വേഗത്തിൽ നീങ്ങുന്നവൻ, പല ആയുധങ്ങളുമായി കയ്യിൽ അമ്പുകളുമായി, ഈ ഭയങ്കരമായ വനവാസം ഓർത്താൽ, ഒരാളെയും ശേഷിപ്പിക്കില്ലെന്നു എനിക്ക് ഉറപ്പാണ്.
ന ഹ്യസ് വീര്യേണ ബലേന കശ്ചി- ത്സമഃ പൃഥിവ്യാമപി വിദ്യതേഽന്യഃ। സ ശീതവാതാതപകര്ശിതാങ്ഗോ ന ശേഷമാജാവസുഹൃത്സു കുര്യാത്
ഭൂമിയിൽ ശക്തിയിലും വീര്യത്തിലും അവനു തുല്യൻ ആരുമില്ല; എന്നാൽ തണുപ്പ്, കാറ്റ്, ചൂട് എന്നിവകൊണ്ട് ക്ഷയിച്ച ശരീരത്തോടും, സുഹൃത്തുക്കളിൽ ഒരാളെയും ശേഷിപ്പിക്കില്ല.
പ്രാച്യാം നൃപാനേകരഥേന ജിത്വാ വൃകോദരഃ സാനുചരാന്രണേഷു। സ്വസ്ത്യാഗമദ്യോഽതിരഥസ്തരസ്വീ സോയം വനേ ക്ലിശ്യതി ചീരവാസാഃ
കിഴക്കൻ രാജാക്കന്മാരെ ഒരൊറ്റ രഥത്തിൽ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച വൃക്കോദരൻ, അതിവീരനായ രഥിയൻ, ഇന്ന് വനത്തിൽ ചീരധാരിയായി കഷ്ടപ്പെടുന്നു.
യഃ സിന്ധുകൂലേ വ്യജയന്നൃദേവാ- ന്സമാഗതാന്ദാക്ഷിണാത്യാന്മഹീപാന്। തം പശ്യതേമം സഹദേവമദ്യ തരസ്വിനം താപസവേഷരൂപമ്
സിന്ധു തീരത്ത് ദക്ഷിണഭാഗത്തെ രാജാക്കന്മാരെ ജയിച്ചവൻ, അതിവേഗിയായ സഹദേവൻ, ഇന്ന് വനത്തിൽ തപസ്വിയുടെ വേഷത്തിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നത് കാണൂ.
യഃ പാര്ഥിവാനേകരഥേന വീരോ ദിശം പ്രതീചീം പ്രത്നിയുദ്ധശൌണ്ഡഃ। ജിഗ്യേ രണേ തം നകുലം വനേഽസ്മി- ന്സംപശ്യതൈനം മലദിഗ്ധഗാത്രമ്
പടിഞ്ഞാറൻ ദിക്കിലെ രാജാക്കന്മാരെ ഒരൊറ്റ രഥത്തിൽ പലപ്പോഴും യുദ്ധം ചെയ്ത് ജയിച്ച വീരനായ നകുലൻ, ഇന്ന് വനത്തിൽ മലിനമായ ശരീരത്തോടെ കഷ്ടപ്പെടുന്നതു കാണൂ.