സ ക്തവ്യഃ പ്രാഞ്ജലിഭിര്ഭവദ്ഭിഃ പുത്രസ്യ തേ പശവഃ കര്ഷണം ച। കിം തേ പ്രിയം വൈ ക്രിയതാം മഹര്ഷേ ദാസാഃ സ്മ സര്വേ തവ വാചി ബദ്ധാഃ
'നിങ്ങൾ കൈകൾ ചുരുക്കി പറഞ്ഞിരിക്കണം: "ഈ പശുക്കളും, ഇവയുടെ വലിച്ചുപോകലും, നിങ്ങളുടെ മകന്റെതാണ്; മഹർഷി, നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടം എന്താണോ, അതു ചെയ്യാം — ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിങ്ങളുടെ അടിയാളം."'
അഥോപായാത്സ മുനിശ്ചണ്ഡകോപഃ സ്വമാശ്രമം മൂലഫലം ഗൃഹീത്വാ। അന്വേഷമാണശ്ച ന തത്ര പുത്രം ദദര്ശ ചുക്രോധ തതോ ഭൃശം സഃ
അപ്പോൾ സന്യാസി, കഠിന കോപത്തിൽ, മൂലഫലങ്ങൾ എടുത്ത് തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി; മകനെ കാണാതെ, അത്യന്തം കോപിച്ചു.
തതഃ സ കോപേന വിദീര്യമാണ ആശങ്കമാനോ നൃപതേര്വിധാനമ്। ജഗാമ ചമ്പാം പ്രതിധക്ഷ്യമാണ- സ്തമങ്ഗരാജം സപുരം സരാഷ്ട്രമ്
അവൻ കോപത്തിൽ കത്തിയതോടെ, രാജാവിന്റെ ഇടപെടൽ സംശയിച്ച്, ക്യാമ്പയിലേക്കു പോയി; നഗരം, രാജാവ്, രാജ്യം എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു.
സ വൈ ശ്രാന്തഃ ക്ഷുധിതഃ കാശ്യപസ്താ- ന്ഘോഷാന്സമാസാദിതവാന്സമൃദ്ധാന്। ഗോപൈശ്ച തൈര്വിധിവത്പൂജ്യമാനോ രാജേവ താം രാത്രിമുവാസ തത്ര
ക്ഷീണവും വിശപ്പുമുള്ള കശ്യപൻ, സമൃദ്ധമായ പശുപ്രവാസങ്ങൾ കണ്ടു; പശുപാലകർ രാജാവിനെ പോലെ ആദരിച്ച്, ആ രാത്രി അവിടെ പാർപ്പിച്ചു.
അവാപ്യ സത്കാരമതീവ ഹൃഷ്ടഃ പ്രോവാച കസ്യ പ്രഥിതാഃ സ്ഥ ഗോപാഃ। ഊചുസ്തതസ്തേഽഭ്യുപഗമ്യ സര്വേ ധനം തവേദം വിഹിതം സുതസ്യ
വലിയ ആദരം ലഭിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ, 'നിങ്ങൾ ആരുടെ പ്രശസ്ത പശുപാലകരാണ്?' എന്ന് ചോദിച്ചു; എല്ലാവരും അടുത്ത് വന്ന് പറഞ്ഞു: 'ഈ സമ്പത്ത് നിങ്ങളുടെ മകന്റെതായാണ് നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നത്.'
ദേശേഷു ദേശേഷു സ പൂജ്യമാന- സ്താംശ്ചൈവ ശൃണ്വന്മധുരാന്പ്രലാപാന്। പ്രശാന്തഭൂയിഷ്ഠരജാഃ പ്രഹൃഷ്ടഃ സമാസസാദാങ്ഗപതിം പുരസ്ഥമ്
ഓരോ ദേശത്തും ആദരിക്കപ്പെട്ടു, അവരുടെ മധുരമായ വാക്കുകൾ കേട്ടു, കോപം വളരെ ശമിച്ചു, സന്തോഷത്തോടെ അങ്കരാജാവിന്റെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു.
സ പൂജിതസ്തേന നരര്ഷഭേണ ദദര്ശ പുത്രം ദിവി ദേവം യഥേന്ദ്രമ്। ശാന്താം സ്നുഷാം ചൈവ ദദര്ശ തത്ര സൌദാമനീമുച്ചരന്തീം യഥൈവ
ആ പുരുഷശ്രേഷ്ഠൻ ആദരിച്ചപ്പോൾ, ആകാശത്തിലെ ദേവനായി തിളങ്ങുന്ന മകനെ കണ്ടു; അവിടെ, മകനിന്റെ ഭാര്യ ശാന്തയെ, മിന്നൽപോലെ പ്രകാശമാനമായി കണ്ടു.
ഗ്രാമാം ശ്ച ഘോഷാംശ്ച സുതസ്യ ദൃഷ്ട്വാ ശാന്താം ച ശാന്തോഽസ്യ പരഃ സ കോപഃ। ചകാര തസ്യൈവ പരം പ്രസാദം വിഭാണ്ഡകോ ഭൂമിപതേര്നരേദ്ര
ഗ്രാമങ്ങളും പശുപ്രവാസങ്ങളും, മകന്റെ ഭാര്യ ശാന്തയെ കണ്ടു, വിപാണ്ഡകന്റെ കോപം ശാന്തമായി; രാജാവിന് തന്റെ പൂർണ്ണ അനുഗ്രഹം നൽകി.
സ തത്രനിക്ഷിപ്യ സുതം മഹര്ഷി- രുവാച സൂര്യാഗ്നിസമപ്രഭാവഃ। ജാതേ ച പുത്രേ വനമേവാവ്രജേഥാ രാജ്ഞഃ പ്രിയാണ്യസ്യ സര്വാണി കൃത്വാ
അവിടെ തന്റെ മകനെ വച്ച്, സൂര്യനും അഗ്നിയും പോലെ പ്രകാശമുള്ള മഹർഷി പറഞ്ഞു: "മകൻ ജനിച്ചാൽ, രാജാവിന്റെ എല്ലാ ഇഷ്ടങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി, നീ വീണ്ടും വനത്തിലേക്ക് പോകണം."
സ തദ്വചഃ കൃതവാനൃശ്യശൃങ്ഗോ യയൌ ച യത്രാസ്യ പിതാ ബഭൂവ। ശാന്താ ചൈനം പര്യചരന്നരേന്ദ്ര സ്വേ രോഹിണീ സോമമിവാനുകൂലാ
അവൻ ആ വാക്ക് അനുസരിച്ച്, ഋശ്യശൃംഗൻ തന്റെ പിതാവിന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയി; ശാന്താ അവനെ, രോഹിണി ചന്ദ്രനെ സേവിക്കുന്നതുപോലെ, സ്നേഹത്തോടെ സേവിച്ചു.
അരുന്ധതീ വാ സുഭഗാ വസിഷ്ഠം ലോപാമുദ്രാ വാ യഥാ ഹ്യഗസ്ത്യമ്। നലസ്യ വൈ ദമയന്തീ യഥാ ഭൂ ദ്യഥാ ശചീ വജ്രധരസ്യ ചൈവ
സുഭാഗയായ അരുന്ധതി വസിഷ്ഠനെ, ലോപാമുദ്രാ അഗസ്ത്യനെ, ദമയന്തി നളനെ, ശചി വജ്രധരനെ സേവിക്കുന്നതുപോലെ, ശാന്താ അവനെ സേവിച്ചു.
പ്രീത്യാ യുക്താ പര്യചരന്നരേന്ദ്ര
അവൾ സ്നേഹത്തോടെ അവനെ സേവിച്ചു, രാജാവേ.
തസ്യാശ്രമഃ പുണ്യ ഏഷോഽവഭാതി മഹാഹ്രദം ശോഭയന്പുണ്യകീര്തിഃ। അത്രസ്നാതഃ കൃതകൃത്യോ വിശുദ്ധ- സ്തീര്ഥാന്യന്യാന്യനുസംയാഹി രാജന്
ഈ അശ്രമം പുണ്യത്തോടെ പ്രകാശിക്കുന്നു; മഹാ തടാകം അവന്റെ പുണ്യകീർത്തിയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ स्नാനം ചെയ്താൽ, എല്ലാ കാര്യങ്ങളും പൂർത്തിയാക്കി, ശുദ്ധിയോടെ, രാജാവേ, മറ്റുള്ള തീർത്ഥങ്ങളിലേക്ക് നീ പോകുക.
തതഃ പ്രയാതഃ കൌശിക്യാഃ പാണ്ഡവോ ജനമേജയ। ആനുപൂര്വ്യേണ സര്വാണി ജഗാമായതനാന്യഥ
കൗശികിയിൽ നിന്ന് പാണ്ഡവൻ, ജനമേജയ, എല്ലാ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളും ക്രമത്തിൽ സന്ദർശിച്ചു.
സ സാഗരം സമാസാദ്യ ഗങ്ഗായാഃ സംഗമേ നൃപ। നദീശതാനാം പഞ്ചാനാം മധ്യേ ചക്രേ സമാപ്ലവമ്
അവൻ ഗംഗയുടെ സംഗമത്തിൽ സമുദ്രം എത്തി, രാജാവേ, അഞ്ഞൂറ് നദികളുടെ ഇടയിൽ, അവൻ സ്നാനം ചെയ്തു.
തതഃ സമുദ്രതീരേണ ജഗാമ വസുധാധിപഃ। ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോ വീരഃ കലിങ്ഗാന്പ്രതി ഭാരത
അവൻ തന്റെ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം, ഭൂമിയുടെ അധിപൻ, സമുദ്രത്തിന്റെ തീരത്തിലൂടെ, ഭാരതവംശജ, കലിംഗ ദേശത്തേക്ക് യാത്ര ചെയ്തു.
ഏതേ കലിങ്ഗാഃ കൌന്തേയ യത്ര വൈതരണീ നദീ। യത്രായജത ധര്മോപി ദേവാഞ്ശരണമേത്യ വൈ
ഇവയാണ് കലിംഗങ്ങൾ, കുന്തിയുടെ മകനേ, ഇവിടെ വൈതരണി നദി ഒഴുകുന്നു; ഇവിടെ തന്നെ ധർമ്മൻ ദേവന്മാരുടെ ശരണം തേടി യജ്ഞം നടത്തി.
ഋഷിഭിഃ സമുപായുക്തം യജ്ഞിയം ഗിരിശോഭിതമ്। ഉത്തരം തീരമേതദ്ധി സതതം ദ്വിജസേവിതമ്
ഈ വടക്കൻ തീരം, മലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത്, സദാ ബ്രാഹ്മണന്മാർ സന്ദർശിക്കുന്നതും, ഋഷികൾ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്നതും ആണ്.
സമേന ദേവയാനേന പഥാ സ്വര്ഗമുപേയുഷഃ। അത്രവൈ ഋഷയോഽന്യേഽപി പുരാ ക്രതുഭിരീജിരേ
ദേവന്മാരുടെ വഴിയിലൂടെ, അവരെ സ്വർഗത്തിൽ എത്തിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇവിടെ തന്നെ, പഴയ കാലത്ത്, മറ്റു ഋഷികളും യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി.
അത്രൈവ രുദ്രോ രാജേന്ദ്ര പശുമാദത്തവാന്മഖേ। പശുമാദായ രാജേന്ദ്ര ഭാഗോയമിതി ചാബ്രവീത്
ഇവിടെ തന്നെ, രാജാവേ, രുദ്രൻ യജ്ഞത്തിൽ പശുവിനെ എടുത്തു; പശുവിനെ എടുത്ത്, "ഈ ഭാഗം എന്റെതാണ്," എന്ന് പറഞ്ഞു.
ഹൃതേ പശൌ തദാ ദേവാസ്തമൂചുര്ഭരതര്ഷഭ। മാ പരസ്വമഭിദ്രോഗ്ധാ മാധര്മ്യാന്നീനശഃ പഥഃ
പശു എടുത്തപ്പോൾ, ദേവന്മാർ രുദ്രനോട് പറഞ്ഞു, ഭരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ: "മറ്റുള്ളവരുടെ സ്വത്തിനെ മോഹിക്കരുത്, ധർമ്മമാർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റിക്കരുത്."
സ്വയം യജ്ഞേശ്വരോ ഭൂത്വാ കര്മണാം ഫലദായകഃ। യജ്ഞം വിഹന്തും ഭഗവാന്നാര്ഹസേ ജഗദീശ്വര
"നീ തന്നെ യജ്ഞത്തിന്റെ അധിപൻ, പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലം നൽകുന്നവൻ; ലോകത്തിന്റെ അധിപനായ ഭഗവാനേ, യജ്ഞം നശിപ്പിക്കരുത്."
ഇതികല്യാണരൂപാഭിര്വാഗ്ഭിസ്തേ രുദ്രമസ്തുവന്। ഇഷ്ട്യാ ചൈനം തര്പയിത്വാ മാനയാംചക്രിരേ തദാ
അവസാനത്തിൽ, ദേവന്മാർ ശുഭമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് രുദ്രനെ സ്തുതിച്ചു; യജ്ഞം അർപ്പിച്ച്, അവനെ ആദരിച്ചു.
തതഃ സ പശുമുത്സൃജ്യ ദേവയാനേന ജഗ്മിവാന്। തത്രാനുവംശോ രുദ്രസ്യതം നിബോധ യുധിഷ്ഠിര
അവൻ പശുവിനെ വിട്ട്, ദേവന്മാരുടെ വഴിയിലൂടെ പോയി; ഇവിടെ രുദ്രന്റെ ആചാരം ഉണ്ട്, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, അതു കേൾക്കു.
അയാതയാമം സര്വേഭ്യോ ഭാഗേഭ്യോ ഭാഗമുത്തമമ്। ദേവാഃ സംകല്പയാമാസുര്ഭയാദ്രുദ്രസ്യ ശാശ്വതമ്
രുദ്രനെ ഭയപ്പെട്ട്, ദേവന്മാർ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ഏറ്റവും നല്ലതും ശാശ്വതവുമായ ഭാഗം അവനു നൽകി.
ഇമാം ഗാഥാമത്ര ഗായന്നപഃ സ്പൃശതി യോ നരഃ। ദേവയാനോഽസ്യ പന്ഥാശ്ച ചക്ഷുഷാഽഭിപ്രകാശതേ
ഈ ഗാഥ പാടിക്കൊണ്ട്, ഇവിടെ വെള്ളം സ്പർശിക്കുന്നവന്, ദേവന്മാരുടെ വഴി അവന്റെ കണ്ണിൽ വ്യക്തമായി കാണപ്പെടും.
തതോ വൈതരണീം സര്വേ പാണ്ഡവാ ദ്രൌപദീ തഥാ। അവതീര്യ മഹാഭാഗാസ്തര്പയാംചക്രിരേ പിതൃന്
അതിനുശേഷം പാണ്ഡവന്മാരും ദ്രൗപദിയും വലിയ ഭാഗ്യശാലികളായി വൈതരണി നദിയിലേക്ക് ഇറങ്ങി, അവിടുത്തെ പിതൃകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു.
ഉപസ്പൃശ്യേഹ വിധിവദസ്യാം നദ്യാം തപോബലാത്। മാനുഷാദസ്മി വിഷയാദപേതഃ പശ്യ ലോമശ
ഈ നദിയിൽ ഞാൻ വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത്, തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ മനുഷ്യലോകത്തിൽ നിന്നു മാറി നിന്നിരിക്കുന്നു, ലോമശാ, ഇതു കാണു.
സര്വാല്ലോഁകാന്പ്രപശ്യാമി പ്രസാദാത്തവ സുവ്രത। വൈഖാനസാനാം ജപതാമേഷ ശബ്ദോ മഹാത്മനാമ്
നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, ധൈര്യശാലിയായവനേ, ഞാൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളും കാണുന്നു; മഹാത്മാക്കളായ വൈഖാനസന്മാർ ജപിക്കുന്ന ശബ്ദം ഇതാണ്.
ത്രിശതം വൈ സഹസ്രാണി യോജനാനാം യുധിഷ്ഠിര। യത്രധ്വനിം ശൃണോഷ്യേനം തൂഷ്ണീമാസ്സ്വ വിശാംപതേ
യുധിഷ്ഠിരാ, മൂന്നു ലക്ഷം യോജന ദൂരത്തോളം നീ ഈ ശബ്ദം കേൾക്കുന്നിടത്തൊക്കെയും, രാജാവേ, നീ മൗനമായി ഇരിക്കണം.