വിദ്യാധരാനുചരിതം നാനാരത്നസമാകുലമ്। വിഷോല്വണൈര്ഭുജങ്ഗൈശ്ച ദീപ്താജിഹ്വൈര്നിഷേവിതമ്
വിദ്യാധരന്മാർ സഞ്ചരിക്കുന്നതും, വിവിധ രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, തീപോലെ ജിഹ്വയുള്ള വിഷസർപ്പങ്ങൾ താമസിക്കുന്നതുമായ സ്ഥലം ആ പർവതം ആയിരുന്നു.
ക്വചിത്കനകസംകാശം ക്വചിദ്രജതസംനിഭമ്। ക്വചിദഞ്ജനപുഞ്ജാഭം ഹിമവനതമുപാഗമത്
ചിലിടങ്ങളിൽ പൊന്നുപോലും, ചിലിടങ്ങളിൽ വെള്ളിപ്പോലും, മറ്റിടങ്ങളിൽ കജൾപോലും ഇരുണ്ടതുമായ ആ ഹിമാലയപർവതം അവൻ സമീപിച്ചു.
സ തു തത്രനരശ്രേഷ്ഠസ്തപോ ഘോരം സമാശ്രിതഃ। ഫലമൂലാമ്ബുസംഭക്ഷഃ സഹസ്രപരിവത്സരാന്
അവിടെ മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ, ആയിരം വർഷം പഴം, കിഴങ്ങ്, വെള്ളം എന്നിവ മാത്രം കഴിച്ച് കഠിനമായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
സംവത്സരസഹസ്രേ തു ഗതേ ദിവ്യേ മഹാനദീ। ദര്ശയാമാസ തം ഗങ്ഗാ തദാ മൂര്തിമതീ സ്വയമ്
അങ്ങനെ ദൈവികമായ ആയിരം വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാനദിയായ ഗംഗാ ദേവി തന്നെ അവന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷമായി.
കിമിച്ഛസി മഹാരാജ മ്തഃ കിംച ദദാനി തേ। തദ്ബ്രവീഹി നരശ്രേഷ്ഠ കരിഷ്യാമി വചസ്തവ
"മഹാരാജാവേ, നീ എന്താണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്? ഞാൻ നിന്നെന്ത് നൽകണം? പറയു മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഞാൻ നിന്റെ വാക്ക് പാലിക്കും."
ഏവമുക്തഃ പ്രത്യുവാച രാജാ ഹൈമവതീം നദീമ്। `തദാ ഭഗീരഥോ രാജന്പ്രണിപത്യ കൃതാഞ്ജലിഃ'। പിതാമഹാ മേ വരദേ കപിലേന മഹാനദി
അങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ രാജാവ് ആ പൊന്നുപോലുള്ള നദിയോട് പറഞ്ഞു: 'അപ്പോൾ ഭഗീരഥൻ, രാജാവേ, കൈകൂപ്പി നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു: മഹാനദിയേ, എന്റെ പിതാക്കന്മാരായ സഗരപുത്രന്മാർ കപിലൻ മൂലം നശിച്ചു.'
അന്വേഷമാണാസ്തുരഗം നീതാ വൈവസ്വതക്ഷയമ്। ഷഷ്ടിസ്താനി സഹസ്രാണി സാഗരാണാം മഹാത്മനാമ്
കുതിരയെ അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ, സഗരമഹാത്മാക്കളുടെ അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാരെയും വൈവസ്വതൻ നാശത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
കപിലം ദേവമാസാദ്യ ക്ഷണേന നിധനം ഗതാഃ। തേഷാമേവം വിനഷ്ടാനാം സ്വര്ഗേ വാസോ ന വിദ്യതേ
അവർ കപിലദേവനെ കണ്ടപ്പോൾ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് നശിച്ചു; അങ്ങനെ നശിച്ചവർക്ക് സ്വർഗത്തിൽ വാസം ലഭിക്കില്ല.
യാവത്താനി ശരീരാണി ത്വം ജലൈര്നാഭിഷിഞ്ചസി। താവത്തേഷാം ഗതിര്നാസ്തി സാഗരാണാം മഹാനദി
മഹാനദിയേ, നീ അവരുടെ ശരീരങ്ങൾ നിന്റെ വെള്ളത്തിൽ കഴുകുന്നതുവരെ, സഗരപുത്രന്മാർക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കില്ല.
സ്വര്ഗം നയ മഹാഭാഗേ മത്പിതൄന്സഗരാത്മജാന്। തേഷാമര്ഥേഽഭിയാചാമി ത്വാമഹം വൈ മഹാനദി
മഹാഭാഗ്യവതിയായ നദിയേ, എന്റെ പിതാക്കളായ സഗരപുത്രന്മാരെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് നയിക്കണമേ; അവരുടെ രക്ഷയ്ക്കായി ഞാൻ നിന്നോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ വചോ രാജ്ഞോ ഗങ്ഗാ ലോകനമസ്കൃതാ। ഭഗീരഥമിദം വാക്യം സുപ്രീതാ സമഭാഷത
രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ലോകങ്ങൾക്കൊക്കെയും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന ഗംഗാ, ഭഗീരഥനോടു വളരെ സന്തോഷത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കരിഷ്യാമി മാഹാരാജ വചസ്തേ നാത്ര സംശയഃ। വേഗം തു മമ ദുര്ധാര്യം പതന്ത്യാ ഗഗനാച്ച്യുതമ്
മഹാരാജാവേ, ഞാൻ നിന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റും; ഇതിൽ ഒരു സംശയവും വേണ്ട. പക്ഷേ, ആകാശത്തിൽ നിന്നു വീഴുന്ന എന്റെ ഒഴുക്കിനെ നിയന്ത്രിക്കാനാവുക വളരെ കഷ്ടമാണ്.
ന ശക്തസ്ത്രിഷു ലോകേഷു കശ്ചിദ്ധാരയിതും നൃപ। അന്യത്ര വിബുധശ്രേഷ്ഠാന്നീലകണ്ഠാന്മഹേശ്വരാത്
മഹാരാജാവേ, മൂന്നു ലോകത്തിലും എന്നെ താങ്ങാൻ ആരാലും കഴിയില്ല; ദേവന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ നീലകണ്ഠനായ മഹേശ്വരനല്ലാതെ.
തം തോഷയ രമഹാബാഹോ തപസാ വരദം ഹരമ്। സ തു മാം പ്രച്യുതാം ദേവഃ ശിരസാ ധാരയിഷ്യതി
വളരെ ശക്തനായവനേ, നീ തപസ്സുകൊണ്ട് വരദായകനായ ഹരനെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം. അപ്പോൾ ആ ദൈവം ഞാൻ താഴെ വീഴുമ്പോൾ തന്റെ തലയിൽ എന്നെ സ്വീകരിക്കും.
സ കരിഷ്യതി തേ രകാമം പിതൄണാം ഹിതകാമ്യയാ। `തപസാഽഽരാധിതഃ ശംഭുര്ഭഗര്വാഁല്ലോകഭാവനഃ
നിന്റെ പിതാക്കന്മാരുടെ ക്ഷേമത്തിനായി നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു ഹരൻ നിറവേറ്റും; ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ശംഭു, നിന്റെ തപസ്സിൽ സന്തോഷിച്ചാൽ അതെല്ലാം സാധിക്കും.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ തതോ രാജന്മഹാരാജോ ഭഗീരഥഃ। കൈലാസം പര്വതം ഗത്വാ തോഷയാമാസ ശംകരമ്
ഇത് കേട്ട ശേഷം, മഹാരാജാവായ ഭഗീരഥൻ കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് പോയി ശങ്കരനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.
തതസ്തേന സമാഗമ്യ കാലയോഗേന കേനചിത്। `ഗഹ്ഗാവതരണം രാജന്നയാചത മഹീപതിഃ
ശങ്കരനുമായി ഒരു നിശ്ചിത സമയത്ത് കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി, രാജാവ് ഗംഗയുടെ അവതാരത്തിനായി അപേക്ഷിച്ചു.
അഗൃഹ്ണാച്ച വരം തസ്മാദ്ഗങ്ഗായാ ധാരണേ നൃപ। സ്വര്ഗേ വാസം സമുദ്ദിശ് പിതൄണാം സ നരോത്തമഃ
അവിടുന്ന് ഭഗീരഥൻ ഗംഗയെ സ്വീകരിക്കാനും പിതാക്കന്മാർക്ക് സ്വർഗത്തിൽ വാസം ലഭിക്കാനും അനുഗ്രഹം നേടി.
ഏഷാ ദേവനദീ പുണ്യാ കൌശികീ ഭരതര്ഷഭ। വിശ്വാമിത്രാശ്രമോ രമ്യ ഏഷ ചാത്ര പ്രകാശതേ
ഭരതകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഇതാണ് ദേവന്മാരുടെ വിശുദ്ധനദിയായ കൗശികി. ഇവിടെ തന്നെയാണ് വിശ്വാമിത്രന്റെ മനോഹരമായ ആശ്രമം തെളിഞ്ഞുനിൽക്കുന്നത്.
ആശ്രമശ്ചൈവ പുണ്യാഖ്യഃ കാശ്യപസ്യ മഹാത്മനഃ। ഋശ്യശൃങ്ഗഃ സുതോ യസ് തപസ്വീ സംയതേന്ദ്രിയഃ
ഇവിടെയാണ് മഹാത്മാവായ കശ്യപന്റെ വിശുദ്ധമായ ആശ്രമവും. അവന്റെ മകനായ ഋശ്യശൃംഗൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച തപസ്വിയാണ്.
തപസോ യഃ പ്രഭാവേന വര്ഷയാമാസ വാസവമ്। അനാവൃഷ്ഠ്യാം ഭയാദ്യസ്യ വവര്ഷ ബലവൃത്രഹാ
തന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ, അവൻ ഇന്ദ്രനെ മഴ പെയ്യാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു; വരൾച്ചയുടെ ഭയത്താൽ ശക്തനായ വൃത്രനെ സംഹരിച്ചവൻ മഴ പെയ്യിച്ചു.
മൃഗ്യാം ജാതഃ സ തേജസ്വീ കാശ്യപസ്യ സുതഃ പ്രഭുഃ। വിഷയേ ലോമപാദസ്യ യശ്ചകാരാദ്ഭുതം മഹത്
മൃഗങ്ങളിൽ ജനിച്ച കശ്യപന്റെ തേജസ്സുള്ള ആ മകൻ, ലോമപാദന്റെ രാജ്യത്ത് വലിയ അത്ഭുതം നടത്തി.
നിര്വര്തിതേഷു സസ്യേഷു യസ്മൈ ശാന്താം ദദൌ നൃപഃ। ലോമപാദോ ദുഹിതരം സാവിത്രീം സവിതാ യഥാ
വിത്ത് വിളഞ്ഞപ്പോൾ, രാജാവ് ലോമപാദൻ തന്റെ മകളായ ശാന്തയെ, സാവിത്രിയെ സാവിതാവ് നൽകിയതുപോലെ, അവനു നൽകി.
ഋശ്യശൃങ്ഗഃ കഥം മൃഗ്യാമുത്പന്നഃ കാശ്യപാത്മജഃ। വിരുദ്ധയോനിസംസര്ഗഃ കഥം ച തപസാ യുതഃ
കശ്യപന്റെ മകനായ ഋശ്യശൃംഗൻ എങ്ങനെ മൃഗങ്ങളിൽ ജനിച്ചു? എങ്ങനെ വ്യത്യസ്തമായ ജനനമായിട്ടും തപസ്സിൽ പ്രാവീണ്യം നേടി?
കിമര്ഥം ച ഭയാച്ഛക്രസ്തസ്യ ബാലസ്യ ധീമതഃ। അനാവൃഷ്ട്യാം പ്രവൃത്തായാം വവര്ഷ ബലവൃത്രഹാ
വൃത്രനെ സംഹരിച്ച ശക്തനായ ഇന്ദ്രൻ, ആ ധീരനായ ബാലന്റെ ഭയത്താൽ വരൾച്ചക്കാലത്ത് മഴ പെയ്യാൻ എന്തുകൊണ്ടാണ് തീരുമാനിച്ചത്?
കഥംരൂപാ ച സാ ശാന്താ രാജപുത്രീ പതിവ്രതാ। ലോഭയാമാസ യാ ചേതോ മൃഗഭൂസ്യ തസ്യ വൈ
രാജകുമാരിയായ ശാന്ത, പതിവ്രതയായ അവൾ, മൃഗങ്ങളിൽ ജനിച്ചവന്റെ മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കാൻ എങ്ങനെ കഴിഞ്ഞു?
ലോമപാദശ്ച രാജര്ഷിര്യദാഽശ്രൂയത ധാര്മികഃ। കഥം വൈ വിഷയേ തസ്യ നാവര്ഷത്പാകശാസനഃ
ധാർമികനായ രാജർഷിയായ ലോമപാദൻ, തന്റെ രാജ്യത്ത് ഇന്ദ്രൻ മഴ നിർത്തിയെന്ന വിവരം എങ്ങനെ അറിഞ്ഞു?
ഏതന്മേ ഭഗവന്സര്വം വിസ്തരേണ യഥാതഥമ്। വക്തുമര്ഹസി ശുശ്രൂഷോര്ഋശ്യശൃങ്ഗസ് ചേഷ്ടിതമ്
ഭഗവനേ, ഈ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം സത്യത്തോടും വിശദമായും ദയവായി പറയണം; ഋശ്യശൃംഗന്റെ പ്രവൃത്തികൾ ഞാൻ ആകാംക്ഷയോടെ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
വിഭാണ്ഡകസ്യ ബ്രഹ്മര്ഷേസ്തപസാ ഭാവിതാത്മനഃ। അമോഘവീര്യസ്യ സതഃ പ്രജാപതിസമദ്യുതേഃ
തപസ്സിലൂടെ മനസ്സ് ശുദ്ധമായ, പരാജയമില്ലാത്ത ശക്തിയുള്ള, ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവായ പ്രജാപതിയെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണമുനിയായ വിഭാണ്ഡകന്റെ കഥയാണ് ഞാൻ പറയുന്നത്.
ശൃണു പുത്രോ യഥാ ജാത ഋശ്യശൃങ്ഗഃ പ്രതാപവാന്। മഹാഹ്രദേ മഹാതേജാ ബാലഃ സ്ഥവിരസംഭതഃ
കുട്ടാ, വലിയ ശക്തിയുള്ള ഋശ്യശൃംഗൻ എങ്ങനെ ജനിച്ചു എന്നത് കേൾക്കൂ. ഒരു വലിയ തടാകത്തിൽ, ഒരു മുതിർന്നവന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ വളർന്ന ബാലനായിരുന്നു അവൻ.