വധ്യമാനാസ്തദാ ലോകാഃ സാഗരൈര്മന്ദബുദ്ധിഭിഃ। ബ്രഹ്മാണം ശരണം ജഗ്മുഃ സഹിതാഃ സര്വദൈവതൈഃ
അന്നത്തെ കാലത്ത്, മനസ്സിന്റെ തീക്ഷ്ണതയില്ലാത്ത സാഗരന്മാർ ജനങ്ങളെ ബുദ്ധിമുട്ടിച്ചപ്പോൾ, എല്ലാവരും ദേവന്മാരോടൊപ്പം ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരണമേറ്റു.
താനുവാച മഹാഭാഗഃ സര്വലോകപിതാമഹഃ। ഗച്ഛധ്വം ത്രിദശാഃ സര്വേ ലോകൈഃ സാര്ധം യഥാഗതമ്
അപ്പോൾ ലോകങ്ങളുടെ മഹാപിതാവായ ബ്രഹ്മാവ് അവരോട് പറഞ്ഞു: 'ദേവന്മാരേ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ജനങ്ങളോടൊപ്പം വന്നതുപോലെ തന്നെ മടങ്ങിപ്പോകൂ.'
നാതിദീര്ഘേണ കാലേന സാഗരാണാം ക്ഷയോ മഹാന്। വിഷ്യതി മഹാഘോരഃ സ്വകൃതൈഃ കര്മഭിഃ സുരാഃ
കുറച്ച് കാലത്തിനകം സാഗരന്മാർക്ക് വലിയ നാശം സംഭവിക്കും; അവരുടെ തന്നെ പ്രവൃത്തികൾ കൊണ്ടാണ് ഈ ഭയങ്കര ദുരന്തം അവരെ ബാധിക്കുക, ദേവന്മാരേ.
ഏവമുക്താസ്തു തേ ദേവാ ലോകാശ് മനുജേശ്വര। പിതാമഹമനുജ്ഞാപ്യ വിപ്രജഗ്മുര്യഥാഗതമ്
ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, മനുഷ്യരുടെയും ദേവന്മാരുടെയും സംഘം അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുമതി വാങ്ങി, വന്നപോലെ തന്നെ മടങ്ങി.
തതഃ കാലേ ബഹുതിഥേ വ്യതീതേ ഭരതര്ഷഭ। ദീക്ഷിതഃ സഗരോ രാജാ ഹയമേധേന വീര്യവാന്
പല വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം, ഭാരതവംശത്തിലെ മഹാശക്തനായ രാജാവ് സഗരൻ യാഗത്തിനായി ദീക്ഷയേറ്റു.
തസ്യാശ്വോ വ്യചരദ്ഭൂമിം പുത്രൈഃ സുപരിരക്ഷിതഃ। `സര്വൈരേവ മഹോത്സാഹൈഃ സ്വച്ഛന്ദപ്രചരോ നൃപ
അവന്റെ കുതിര, പുത്രന്മാർ ഉത്സാഹത്തോടെ കാത്തുസൂക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, സ്വേച്ഛയോടെ ഭൂമിയിൽ ചുറ്റി നടന്നു.
സമുദ്രം സ സമാസാദ്യ നിസ്തോയം ഭീമദര്ശനമ്। രക്ഷ്യമാണഃ പ്രയത്നേന തത്രൈവാന്തരധീയത
അവ കുതിര സമുദ്രതീരത്ത് എത്തി, വെള്ളമില്ലാത്ത ഭയങ്കരമായ ആ കടലിൽ, എത്ര സൂക്ഷിച്ചാലും അവിടെ അപ്രത്യക്ഷമായി.
തതസ്തേ സാഗരാസ്താത ഹൃതം മത്വാ ഹയോത്തമമ്। ആഗമ്യ പിതുരാചഖ്യുരദൃശ്യം തുരഗം ഹൃതമ്। തേനോക്താ ദിക്ഷു സര്വാസു പുത്രാ മാര്ഗത വാജിനമ്
അപ്പോൾ സാഗരന്മാർ, അത്തുല്യമായ കുതിര മോഷ്ടിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് കരുതി, അച്ഛനോടു ചെന്നു, കുതിര കാണാനില്ലെന്നും മോഷ്ടിക്കപ്പെട്ടുവെന്നും അറിയിച്ചു. അച്ഛൻ പറഞ്ഞു: 'എല്ലാ ദിക്കുകളിലും കുതിരയെ അന്വേഷിക്കൂ.'
തതസ്തേ പിതുരാജ്ഞായ ദിക്ഷു സര്വാസു തം ഹയമ്। അമാര്ഗന്ത മഹാരാജ സര്വംച പൃഥിവീതലമ്
അങ്ങനെ അച്ഛന്റെ കല്പനപ്രകാരം, മഹാരാജാവേ, സാഗരന്മാർ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ഭൂമിയിലുടനീളം കുതിരയെ അന്വേഷിച്ചു.
തതസ്തേ സാഗരാഃ സര്വേ സമുപേത്യ പരസ്പരമ്। നാധ്യഗച്ഛന്ത തുരഗമശ്വഹര്താരമേവ ച
അവരൊക്കെ ഒന്നിച്ചു ചേരുകയും, പക്ഷേ കുതിരയെയും അതു മോഷ്ടിച്ചവനെയും കണ്ടെത്താനാവാതെ പോയി.
ആഗമ്യ പിതരം ചോചുസ്തതഃ പ്രാഞ്ജലയോഽഗ്രതഃ
അവൻമാർ അച്ഛനോടു സമീപിച്ചു, കൈകൂപ്പി മുന്നിൽ നിന്നു സംസാരിച്ചു.
സസമുദ്രവനദ്വീപാ സനദീനദകന്ദരാ। സപര്വതവനോദ്ദേശാ നിഖിലേന മഹീ നൃപ
രാജാവേ, സമുദ്രങ്ങൾ, വനങ്ങൾ, ദ്വീപുകൾ, നദികൾ, കന്യോനുകൾ, പർവതങ്ങൾ, കാടുകൾ എന്നിവയൊക്കെ ഉൾപ്പെടെ ഭൂമി മുഴുവൻ ഞങ്ങൾ അന്വേഷിച്ചു.
അസ്മാഭിര്വിചിതാ രാജഞ്ശാസനാത്തവ പാര്ഥിവ। ന ചാശ്വമധിഗച്ഛാമോ നാശ്വഹര്താരമേവ ച
രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ കല്പനപ്രകാരം ഞങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും അന്വേഷിച്ചു; പക്ഷേ കുതിരയെയും അതു മോഷ്ടിച്ചവനെയും കണ്ടെത്താനായില്ല.
ശ്രുത്വാ തു വചനം തേഷാം സ രാജാ ക്രോധമൂര്ചിതഃ। ഉവാച വചനം സര്വാംസ്തദാ ദൈവവശാന്നൃപ
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് കോപത്തിൽ ആവേശഭരിതനായി, വിധിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ, അവരോട് പറഞ്ഞു.
അനാഗമായ ഗച്ഛധ്വം ഭൂയോ മാര്ഗത വാജിനമ്। യാജ്ഞീയം തം വിനാഹ്യശ്വം നാഗന്തവ്യം ഹി പുത്രകാഃ
കുതിരയെ കണ്ടെത്താതെ തിരികെ വരരുത്; വീണ്ടും പോയി യാഗത്തിനുള്ള കുതിരയെ അന്വേഷിക്കൂ, എന്റെ മക്കളേ.
പ്രതിഗൃഹ്യ തു സംദേശം പിതുസ്തേ സഗരാത്മജാഃ। ഭൂയ ഏവ മഹീം കൃത്സ്നാം വിചേതുമുപചക്രമുഃ
അച്ഛന്റെ കല്പന സ്വീകരിച്ച ശേഷം, സഗരന്റെ പുത്രന്മാർ വീണ്ടും ഭൂമി മുഴുവൻ തിരയാൻ തുടങ്ങി.
അഥാപശ്യന്ത തേ വീരാഃ പൃഥിവീമവദാരിതാമ്। `സമുദ്രേ പൃഥിവീപാല പദം മാര്ഗം ച വാജിനഃ
അപ്പോൾ ആ വീരന്മാർ ഭൂമി പിളർന്നിരിക്കുന്നതും, സമുദ്രത്തിൽ കുതിരയുടെ പാതയും ചിഹ്നവും കണ്ടു.
സമാസാദ്യ ബിലം തച്ചാപ്യഖനന്സഗരാത്മജാഃ। കുദ്ദാലൈര്മുസലൈശ്ചൈവ സമുദ്രം യത്നമാസ്ഥിതാഃ
അവിടെ എത്തിയ സഗരന്റെ പുത്രന്മാർ ആ കുഴി കൂടി, കയ്യിൽ കുത്തിവാളുകളും ഉരുക്കുവടികളും ഉപയോഗിച്ച് സമുദ്രത്തിൽ അതിനെ കൂടുതൽ വെട്ടിത്തുറക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
സ ഖന്യമാനഃ സഹിതൈഃ സാഗരൈര്വരുണാലയഃ। അഗച്ഛത്പരമാമാര്തിം ദീര്യമാണഃ സമന്തതഃ
വരുണന്റെ വാസസ്ഥലമായ സമുദ്രം സഹിതം ഖനനം ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ, അതു ചുറ്റും മുഴുവനും കീറിപ്പൊട്ടി അത്യന്തം വേദനയിലായി.
അസുരോരഗരക്ഷാംസി സത്വാനി വിവിധാനി ച। ആര്തനാദമകുര്വന്ത വധ്യമാനാനി സാഗരൈഃ
അസുരന്മാരും നാഗന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും മറ്റു പലവിധ ജീവികളും, സഗരന്റെ മക്കൾകൊണ്ട് കൊല്ലപ്പെടുമ്പോൾ, വേദനയോടെ നിലവിളിച്ചു.
ഛിന്നശീര്ഷാ വിദേഹാശ്ച ഭിന്നജാന്വസ്ഥിമസ്തകാഃ। പ്രാണിനഃ സമദൃശ്യന്ത ശതശോഥ സഹസ്രശഃ
തലയ്ക്കെട്ടുപോയവരും തലകെട്ടില്ലാത്ത ശരീരങ്ങളും, കൈകാലുകൾ, അസ്ഥികൾ, തലയൊക്കെയും തകർന്നുപോയ ജീവികൾ നൂറുകണക്കിന് ആയിരക്കണക്കിന് കണ്ടു.
ഏവം ഹി ഖനതാം തേഷാം സമുദ്രം വരുണാലയമ്। വ്യതീതഃ സുമഹാന്കാലോ ന ചാശ്വഃ സമദൃശ്യത
അങ്ങനെ അവർ സമുദ്രം, അതായത് വരുണന്റെ വാസം, ഖനിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, വളരെ വലിയ സമയം കടന്നുപോയെങ്കിലും കുതിരയെ എവിടെയും കണ്ടില്ല.
തതഃ പൂര്വോത്തരേ ദേശേ സമുദ്രസ്യ മഹീപതേ। വിദാര്യ പാതാലമഥ സംക്രുദ്ധാഃ സഗരാത്മജാഃ
അപ്പോൾ, മഹാരാജാവേ, സമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗത്ത്, സഗരന്റെ മക്കൾ കോപത്തോടെ പാതാളം കീറിത്തുറന്നു.
അപശ്യന്ത ഹയം യത്ര വിചരന്തം മഹീതലേ। കപിലം ച മഹാത്മാനം തേജോരാശിമനുത്തമമ്
അവിടെ അവർ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന കുതിരയും, മഹാത്മാവായ, അതുല്യമായ ജ്യോതി നിറഞ്ഞ കപിലനെയും കണ്ടു.
തേജസാ ദീപ്യമാനം തു ജ്വാലാഭിരിവ പാവകമ്। `ദൃഷ്ട്വാ ഹി വിസ്മിതാഃ സര്വേ ബഭൂവുഃ സഗരാത്മജാഃ
ജ്വാലകളോട് കൂടിയ അഗ്നിപോലെ പ്രകാശം പകർന്നു നിൽക്കുന്ന കപിലനെ കണ്ടപ്പോൾ, സഗരന്റെ മക്കൾ എല്ലാവരും അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
*തേതം ദൃഷ്ട്വാ ഹയം രാജന്സംപ്രഹൃഷ്ടതനൂരുഹാഃ। അനാദൃത് മഹാത്മാനം കപിലം കാലചോദിതാഃ
കുതിരയെ കണ്ടപ്പോൾ, രാജാവേ, അവരുടെ ശരീരത്തിൽ സന്തോഷം നിറഞ്ഞു; വിധിയുടെ പ്രേരണയാൽ, അവർ മഹാത്മാവായ കപിലനെ അവഗണിച്ചു.
സംഫുദ്ധാഃ സംപ്രധാവന്ത വാജിഗ്രഹണകാങ്ക്ഷിണഃ। തതഃ ക്രുദ്ധോ മഹാരാജ കപിലോ മുനിസത്തമഃ
ഉത്സാഹത്തോടെ അവർ കുതിര പിടിക്കാൻ ഓടിയെത്തി; അപ്പോൾ, മഹാരാജാവേ, മഹാനായ കപിലമുനി കോപിച്ചു.
വാസുദേവേതി യം പ്രാഹുഃ കപിലം മുനിപുങ്ഗവമ്। സ ചക്ഷുര്വികതം കൃത്വാ തേജസ്തേഷു സമുത്സൃജന്
വാസുദേവൻ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന കപിലമുനി, കനിഞ്ഞു നോക്കി, തന്റെ ജ്യോതി അവരിലേക്കു വിട്ടുവിട്ടു.
ദദാഹ സുമഹാതേജാ മന്ദബുദ്ധീന്സ സാഗരാന്। ഷഷ്ടിം രതാനി സഹസ്രാണി യുഗപന്മുനിസത്തമഃ
അവരുടെ ബുദ്ധി മന്ദമായതിനാൽ, അതിമഹത്തായ ജ്യോതിയുള്ള കപിലമുനി, സഗരന്റെ അറുപതിനായിരം മക്കളെയും ഒരേസമയം ദഹിപ്പിച്ചു.
താന്ദൃഷ്ട്വാ ഭസ്മസാദ്ഭൂതാന്നാരദഃ സുമഹാതപാഃ। സഗരാന്തികമാഗത്യ തച്ച തസ്മൈ ന്യവേദയത്
അവരെ ചാരമായതായി കണ്ട നാരദൻ, മഹത്തായ തപസ്സുള്ളവൻ, സഗരന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു ഈ സംഭവങ്ങൾ അവനോട് അറിയിച്ചു.