സ തത്രഭ്രാതൃഭിശ്ചൈവ കൃഷ്ണയാ ചൈവ പാണ്ഡവഃ। സ്നാത്വാ ദേവാന്പിതൄംശ്ചൈവ തര്പയാമാസ ഭാരത
അവിടെ പാണ്ഡവൻ സഹോദരന്മാരോടും കൃഷ്ണിയോടും കൂടെ കുളിച്ച്, ദേവന്മാരെയും പിതാക്കളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
തസ്യ തീര്ഥസ്യ രൂപം വൈ ദീപ്താദ്ദീപ്തതരം ബഭൌ। അപ്രവൃഷ്യതരശ്ചാസീച്ഛാത്രവാണാം നരര്ഷഭ
ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ ഭംഗി അത്യന്തം പ്രകാശത്തോടെ തിളങ്ങി. ശത്രുക്കളുടെ ദേശത്തേക്കാൾ മഴയില്ലാത്തതായിരുന്നു, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠ.
അപൃച്ഛച്ചൈവ രാജേന്ദ്ര ലോമശം പാണ്ഡുനന്ദനഃ। ഭഗവന്കിമര്ഥം രാമസ്യ ഹൃതമാസീദ്വപുഃ പ്രഭോ। കഥം പ്രത്യാഹൃതംചൈവ ഏതദാചക്ഷ്വ പൃച്ഛതഃ
പാണ്ഡുവിന്റെ മകൻ ലോമശനോടു ചോദിച്ചു: 'ഭഗവൻ, രാമന്റെ ശക്തി എന്തുകൊണ്ടാണ് നഷ്ടമായത്? എങ്ങനെ അത് തിരിച്ചു കിട്ടി? ദയവായി ഇതു പറയൂ.'
ശൃണു രാമസ്യ രാജേന്ദ്ര ഭാര്ഗവസ്യ ച ധീമതഃ। ജാതോ ദശരഥസ്യാസീത്പുത്രോ രാമോ മഹാത്മനഃ
രാജാവേ, ഭർഗുവാംശത്തിൽ പെട്ട ധീരനായ രാമന്റെ കഥ കേൾക്കൂ. ദശരഥന് മഹാത്മാവായ രാമൻ ജനിച്ചു.
വിഷ്ണുഃ സ്വേന ശരീരേണ രാവണസ്യ വധായ വൈ। പശ്യാമസ്തമയോധ്യായാം ജാതം ദാശരഥിം തതഃ
വിഷ്ണു താനെത്തന്നെ ദേഹമായി എടുത്ത്, രാവണനെ സംഹരിക്കാൻ ദശരഥന്റെ മകനായി അയോധ്യയിൽ ജനിച്ചു.
ഋചീകനന്ദനോ രാഭോ ഭാര്ഗവോ രേണുകാസുതഃ। തസ് ദാശരഥേഃ ശ്രുത്വാ രരാമസ്യാക്ലിഷ്ടകര്മണഃ
ഋചീകന്റെ മകനായ, ഭർഗുവാംശത്തിൽ പെട്ട, രേണുകയുടെ മകനായ രാമൻ, ദശരഥന്റെ മകൻ രാമന്റെ നിർമലമായ പ്രവർത്തികൾ കേട്ടു.
കൌതൂഹലാന്വിതോ രാമസ്ത്വയോധ്യാമഗമത്പുനഃ। ജിജ്ഞാസമാനോ രാമസ്യ വീര്യം ദാശരഥേസ്തദാ
കൗതുകത്തോടെ രാമൻ വീണ്ടും അയോധ്യയിലേക്കു പോയി, ദശരഥന്റെ മകൻ രാമന്റെ വീര്യം അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
തം വൈ ദശരഥഃ ശ്രുത്വാ വിയാന്തമുപാഗതമ്। പ്രേഷയാമാസ രാമസ്യ രാമം പുത്രം പുരസ്കൃതമ്
അവൻ വരുന്നു എന്ന് കേട്ട ദശരഥൻ, തന്റെ മകൻ രാമനെയും മറ്റു സഹചാരികളെയും അയച്ചു അവനെ സ്വീകരിപ്പിച്ചു.
സ തമഭ്യാഗതം ദൃഷ്ട്വാ ഉദ്യതാസ്ത്രമവസ്ഥിതമ്। പ്രഹസന്നിവ കോന്തേയ രാമോ വചനമബ്രവീത്
അവനെ ആയുധം എടുത്ത് തയ്യാറായി വരുന്നത് കണ്ട രാമൻ, കുന്തിയുടെ മകനേ, പുഞ്ചിരിയോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കൃതകാലം ഹി രാജേന്ദ്ര ധനുരേതന്മയാ വിഭോ। സമാരോപയ യത്നേന യദി ശക്നോഷി പാര്തിവ
'ഇവിടെ സമയത്തിന് അനുയോജ്യമായ വില്ലുണ്ട്, രാജാവേ. കഴിവുണ്ടെങ്കിൽ പരിശ്രമത്തോടെ ഈ വിൽ കെട്ടിക്കാണിക്കൂ.'
ഇത്യുക്തസ്ത്വാഹ ഭഗവംസ്ത്വം നാധിക്ഷേപ്തുമര്ഹസി। നാഹമപ്യധമോ ധര്മേ ക്ഷത്രിയാണാം ദ്വിജാതിഷു। ഇശ്ര്വാകൂണാം വിശേഷേണ ബാഹുവീര്യേ ന കത്ഥനമ്
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു മറുപടിയായി ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: 'നീ എന്നെ വെല്ലുവിളിക്കേണ്ട. ഞാൻ ക്ഷത്രിയരുടെയോ ബ്രാഹ്മണരുടെയോ ധർമ്മത്തിൽ പിന്നാക്കമല്ല, പ്രത്യേകിച്ച് ഇക്ഷ്വാകുവരിൽ. ആയുധശക്തിയിൽ ഞാൻ അഭിമാനിക്കുന്നില്ല.'
തമേവം വാദിനം തത്ര രാമോ വചനമബ്രവീത്। അലം വൈ വ്യപദേശേന ധനുരായച്ഛ രാഘവ
അങ്ങനെ സംസാരിച്ചവനോട് രാമൻ പറഞ്ഞു: 'വാക്കുകൾ മതിയാകൂ, രാഘവാ, വില്ല് കെട്ടിക്കാണിക്കൂ.'
തതോ ജഗ്രാഹ രോഷേണ ക്ഷത്രിയര്ഷഭമൂദനമ്। രാമോ ദാശരഥിര്ദിവ്യം ഹസ്താദ്രാമസ്യ കാര്മുകമ്
അപ്പോൾ ദശരഥപുത്രനായ രാമൻ, മഹാവീര്യശാലിയായ ക്ഷത്രിയന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, കോപത്തോടെ ഭാർഗവരാമനിൽ നിന്നുള്ള ദിവ്യമായ വില്ല് കൈയിൽ എടുത്തു.
ധനുരാരോപയാമാസ സലീല ഇവ ഭാരത। ജ്യാശബ്ദമകരോച്ചൈവ സ്മയമാനഃ സ വീര്യവാന്। തസ്യ ശബ്ദസ് ഭൂതാനി വിത്രസന്ത്യശനേരിവ
അവൻ അതിവേഗത്തിൽ വില്ല് എളുപ്പത്തിൽ കെട്ടി, തന്റെ ശക്തിയിൽ പുഞ്ചിരിയോടെ വില്ലിന്റെ നൂലിൽ ഉരുണ്ടു ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി; ആ ശബ്ദം കേട്ട് സകല ജീവികളും ലോകാന്ത്യത്തിൻ്റെ ഭയത്തിൽപോലെ വിറച്ചു.
അഥാബ്രവീത്തദാ രാമോ രാമം ദാശരഥിസ്തദാ। ഇദമാരോപിതം ബ്ര്ഹമന്കിമന്യത്കരവാണി തേ
അപ്പോൾ ദശരഥപുത്രനായ രാമൻ ഭാർഗവരാമനോടു പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണാ, വില്ല് ഞാൻ കെട്ടിയിരിക്കുന്നു. ഇനി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?'
തസ്യ രാമോ ദദൌ ദിവ്യം ജാമദഗ്ന്യോ മഹാത്മനഃ। ശരമാകര്ണദേശാന്തമയമാകൃഷ്യതാമിതി
അതിനുത്തരമായി മഹാത്മാവായ ഭാർഗവരാമൻ രാമനു ഒരു ദിവ്യബാണം നൽകി, 'ഈ ബാണം ചെവിയിലേക്കു വലിച്ച് വിട്ടു വിടുക' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഏതച്ഛ്രുത്വാഽബ്രവീദ്രാമഃ പ്രദീപ്ത ഇവ മന്യുനാ। ശ്രൂയതേ ക്ഷമ്യതേ ചൈവ ദര്പപൂര്ണോസി ഭാര്ഗവ
ഇത് കേട്ട രാമൻ, മനസ്സിൽ കോപം പടർന്നു, പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് ക്ഷമയാണെന്ന് പ്രശസ്തമാണ്, എന്നാൽ നീ അഭിമാനത്തിൽ നിറഞ്ഞവനാണ്, ഭാർഗവാ.'
ത്വയാ ഹ്യധിഗതം തേജഃ ക്ഷത്രിയേഭ്യോ വിശേഷതഃ। പിതാമഹപ്രസാദേന തേന മാം ക്ഷിപസി ധ്രുവമ്। പശ്യ മാം സ്വേന രൂപേണ ചക്ഷുസ്തേ വിതരാമ്യഹമ്
'നിനക്ക് ലഭിച്ച ശക്തി, പ്രത്യേകിച്ച് ക്ഷത്രിയന്മാരെ അതിജീവിക്കാൻ, നിന്റെ പിതാമഹന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ മാത്രമാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് നീ എന്നെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നത്. ഇപ്പോൾ എന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം കാണുക — ഞാൻ നിനക്ക് ദർശനം നൽകുന്നു.'
തതോ രാമശരീരേ വൈ രാമഃ പശ്യതി ഭാര്ഗവഃ। ആദിത്യാന്സവസൂന്രുദ്രാന്സാധ്യാംശ്ച സമരുദ്ഗണാന്
അപ്പോൾ ഭാർഗവരാമൻ, രാമന്റെ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ, ആദിത്യന്മാരെയും വസുക്കളെയും രുദ്രന്മാരെയും സാധ്യന്മാരെയും മരുത്ഗണങ്ങളെയും കണ്ടു.
പിതരോ ഹുതാശനശ്ചൈവ നക്ഷത്രാണി ഗ്രഹാസ്തഥാ। ഗന്ധര്വാ രാക്ഷസാ യക്ഷാ നദ്യസ്തീര്ഥാനി യാനി ച
അവൻ പിതൃകളെയും അഗ്നിദേവനെയും നക്ഷത്രങ്ങളെയും ഗ്രഹങ്ങളെയും ഗാന്ധർവന്മാരെയും രാക്ഷസന്മാരെയും യക്ഷന്മാരെയും നദികളെയും എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളെയും കണ്ടു.
ഋഷയോ വാലഖില്യാശ്ച ബ്ര്ഹമഭൂതാഃ സനാതനാഃ। ദേവര്ഷയശ്ച കാര്ത്സ്ന്യേന സമുദ്രാഃ പര്വതാസ്തഥാ
അവൻ ഋഷിമാരെയും വാലഖില്യന്മാരെയും ബ്രഹ്മത്തിൽ ജനിച്ച ശാശ്വതപ്രാണികളെയും ദേവർഷിമാരെയും സമുദ്രങ്ങളെയും പർവതങ്ങളെയും കണ്ടു.
വേദാശ്ച സോപനിഷദോ വഷട്കാരൈഃ സഹാധ്വരൈഃ। ചേതോമന്തി ച സാമാനി ധനുര്വേദശ്ച ഭാരത। മേഘവൃന്ദാനി വര്ഷാണി വിദ്യുതശ്ച യുധിഷ്ഠിര
അവൻ ഉപനിഷത്തുകളോടുകൂടിയ വേദങ്ങളെയും യാഗശബ്ദങ്ങളെയും യാഗങ്ങൾക്കുള്ള വാക്യങ്ങളെയും ചൈതന്യമുള്ള സാമഗാനങ്ങളെയും ധനുര്വേദത്തെയും, മേഘങ്ങൾ, മഴ, മിന്നൽ എന്നിവയും കണ്ടു.
തതഃ സ ഭഗവാന്വിഷ്ണുസ്തം വൈ ബാണം മുമോച ഹ। ശുഷ്കാശനിസമാകീര്ണം മഹോല്കാഭിശ്ച ഭാരത
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ആ ബാണം വിട്ടു; അതിൽ ഉണങ്ങിയ മിന്നലുകൾക്കും ജ്വലിച്ച ഉൽക്കകൾക്കും സമാനമായ പ്രകാശം ഉണ്ടായിരുന്നു.
പാംസുവര്ഷേണ മഹതാ മേഘവര്ഷൈശ്ച ഭൂതലമ്। ഭൂമികമ്പൈശ്ച നിര്ഘാതൈര്നാദൈശ്ച വിപുലൈരപി
അപ്പോൾ ഭൂമിയിൽ വലിയ പൊടിക്കാറ്റും ശക്തമായ മഴയും, ഭൂകമ്പങ്ങളും ഇടിമിന്നലും വലിയ ശബ്ദങ്ങളും ഉണ്ടായി.
സ രാമം വിഹ്വലം കൃത്വാ തേജശ്ചാക്ഷിപ്യ കേവലമ്। ആഗച്ഛജ്ജ്വലിതോ ബാണോ രാമബാഹുപ്രചോദിതഃ
രാമന്റെ ഭുജശക്തിയിൽ മുന്നേറിയ ആ ബാണം ഭാർഗവരാമന്റെ തേജസ് കളയുകയും അവനെ ആശ്ചര്യത്തിൽ ആക്കുകയും ചെയ്തു; അതു ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
സ തു വിഹ്വലതാം ഗത്വാ പ്രതിലഭ്യ ച ചേതനാമ്। രാമഃ പ്രത്യാഗതപ്രാണഃ പ്രാണമദ്വിഷ്ണുതേജസമ്
അവൻ ആശ്ചര്യത്താൽ വിറച്ചു, പിന്നെ ബോധം വീണ്ടെടുത്തു; വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയിൽ നശിച്ച പ്രാണൻ വീണ്ടും ലഭിച്ചു.
വിഷ്ണുനാ സോഭ്യനുജ്ഞാതോ മഹേന്ദ്രമഗമത്പുനഃ। ഭീതസ്തു തത്രന്യവസദ്ബ്രീഡിതസ്തു മഹാതപാഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ അനുമതിയോടെ അവൻ വീണ്ടും മഹേന്ദ്രപർവതത്തിലേക്ക് പോയി; ഭയത്തിലും ലജ്ജയിലും ആ മഹാതപസ്വി അവിടെ താമസിച്ചു.
തതഃ സംവത്സരേഽതീതേ ഹൃതൌജസമവസ്ഥിതമ്। നിര്മദം ദുഃഖിതം ദൃഷ്ട്വാ പിതരോ രാമമബ്രുവന്
ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, തേജസ് ഇല്ലാതായി, വിനയത്തോടെയും ദുഃഖത്തോടെയും ഇരുന്ന രാമനെ കണ്ടു, പിതൃകൾ അവനോട് പറഞ്ഞു.
ന വൈ സമ്യഗിദം പുത്ര വിഷ്ണുമാസാദ്യ വൈകൃതമ്। സ ഹി പൂജ്യശ്ച മാന്യശ്ച ത്രിഷു ലോകേഷു സര്വദാ
'മകനേ, വിഷ്ണുവിനെ കണ്ട ശേഷം ഇങ്ങനെ മാറിപ്പോകുന്നത് ശരിയല്ല; കാരണം, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും അവൻ എപ്പോഴും ആരാധനയ്ക്കും ആദരത്തിനും അർഹനാണ്.'
ഗച്ഛ പുത്രനദീം പുണ്യാം വധൂസരകൃതാഹ്വയാമ്। തത്രോപസ്പൃശ്യ തീര്ഥേഷു പുനര്വപുരവാപ്സ്യസി
'മകനേ, വധൂസരാ എന്ന പുണ്യനദിയിലേക്കു പോവുക; അവിടെ തീർത്ഥങ്ങളിൽ കുളിച്ച്, നീ വീണ്ടും നിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം വീണ്ടെടുക്കും.'