സ ബാല ഏവതേജസ്വീ പിതുസ്തസ്യ നിവേശനേ। ഇധ്മാനാം ഭാരമാജഹ്രേ ഇധ്മവാഹസ്തതോഽഭവത്
കുട്ടിക്കാലത്തുതന്നെ, പിതാവിന്റെ വീട്ടിൽ താമസിച്ചുകൊണ്ട്, അവൻ ഇന്ധനക്കൊമ്പുകൾ ചുമന്ന് കൊണ്ടുവന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് അവനെ ഇന്ധവാഹൻ എന്ന് വിളിച്ചത്.
തഥായുക്തം തു തം ദൃഷ്ട്വാ മുമുദേ സ മുനിസ്തദാ। ഏവം സ ജനയാമാസ ഭാരതാപത്യമുത്തമമ്। ലേഭിരേ പിതരശ്ചാസ്യ ലോകാന്രാജന്യഥേപ്സിതാന്
അങ്ങനെ അവനെ അഗസ്ത്യൻ ആകാംക്ഷയോടെ നോക്കി സന്തോഷിച്ചു. ഇങ്ങനെ അവൻ ഉത്തമനായ ഒരു മകനെ ജനിപ്പിച്ചു, ഭാരത. അവന്റെ പിതാക്കന്മാർക്കും രാജാക്കന്മാരെപ്പോലെ ആഗ്രഹിച്ച ലോകങ്ങൾ ലഭിച്ചു.
അഗസ്ത്യസ്യാശ്രമശ്ചായമത ഊര്ധ്വം വിശാംപതേ। ഖ്യാതോ ഭുവി മഹാരാജ തേജസാ തസ്യ ധീമതഃ
വിശാലരുടെ രാജാവേ, ഇതാണ് അഗസ്ത്യന്റെ ആശ്രമം. ഭൂമിയിൽ ഈ സ്ഥലം ആ മഹാത്മാവിന്റെ തേജസ്സുകൊണ്ട് പ്രശസ്തമാണ്, മഹാരാജാവേ.
പ്രാഹ്ലാദിരേവം വാതാപിര്ബ്രഹ്മഘ്നോ ദുഷ്ടചേതനഃ। ഏവം വിനാശിതോ രാജന്നഗസ്ത്യേന മഹാത്മനാ। തസ്യായമാശ്രമോ രാജന്രമണീയൈര്ഗുണൈര്യുതഃ
രാജാവേ, പ്രഹ്ലാദന്റെ വംശജനായ വാതാപി, ബ്രാഹ്മണഹത്യയും ദുഷ്ടചിന്തയും ചെയ്തവൻ, അങ്ങനെ മഹാത്മാവായ അഗസ്ത്യൻ നശിപ്പിച്ചു. അവന്റെ ഈ ആശ്രമം മനോഹരമായ ഗുണങ്ങൾകൊണ്ട് സമ്പന്നമാണ്, രാജാവേ.
ഏഷാ ഭാഗീരഥീ പുണ്യാ ദേവഗന്ധര്വസേവിതാ। വാതേരിതാ പതാകേവ വിരാജതി നഭസ്തലേ
ഇവിടെയാണ് പുണ്യമായ ഭാഗീരഥി, ദേവന്മാരും ഗാന്ധർവന്മാരും സേവിക്കുന്നവൾ. കാറ്റിൽ പറക്കുന്ന പതാകപോലെ ആകാശത്ത് അവൾ തിളങ്ങുന്നു.
പ്രതാര്യമാണാ കൂടേഷു യഥാ നിമ്നേഷു നിത്യശഃ। ശിലാതലേഷു സംത്രസ്താ പന്നഗേന്ദ്രവധൂരിവ
അവൾ പാറകളിൽ ഇടിച്ചിടിക്കപ്പെടുകയും താഴ്വരകളിലേക്ക് ഒഴുകിപ്പോകുകയും ചെയ്യുന്നു. പാറപ്പുറത്ത് ഭയത്തോടെ വിറയുന്ന പാമ്പിന്റെ ഭാര്യയെപ്പോലെയാണ് അവളുടെ നില.
ദക്ഷിണാം വൈ ദിശം സര്വാം പ്ലാവയന്തീ ച മാതൃവത്। പൂര്വം ശംഭോര്ജടാഭ്രഷ്ടാ സമുദ്രമഹിഷീ പ്രിയാ। അസ്യാം നദ്യാം മുപുണ്യായാം യഥേഷ്ടമവഗാഹ്യതാമ്
തെക്കേ ദിക്കെല്ലാം അമ്മയെപ്പോലെ നിറയ്ക്കുന്നവളാണ് അവൾ. മുമ്പ് ശംഭുവിന്റെ ജടയിൽ നിന്ന് വീണു, സമുദ്രത്തിന്റെ പ്രിയമായ രാജ്ഞിയായ ഈ പുണ്യനദിയിൽ നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമെന്ന പോലെ കുളിക്കാം.
യുധിഷ്ഠിര നിബോധേദം ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതമ്। ഭൃഗോസ്തീര്ഥം മഹാരാജ മഹര്ഷിഗണസേവിതമ്
യുധിഷ്ഠിര, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ ഭൃഗുവിന്റെ തീർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ, മഹാരാജാവേ. മഹർഷിമാരുടെ കൂട്ടം സേവിക്കുന്ന പുണ്യസ്ഥലമാണിത്.
യത്രോപസ്പൃഷ്ടവാന്രാമോ ഹൃതംതേജസ്തദാപ്തവാന്। അത്ര ത്വംഭ്രാതൃഭിഃ സാര്ധം കൃഷ്ണയാ ചൈവ പാണ്ഡവ
ഇവിടെ രാമൻ കുളിച്ച്, നഷ്ടപ്പെട്ട ശക്തി വീണ്ടെടുത്തു. പാണ്ഡവ, നീയും സഹോദരന്മാരും കൃഷ്ണിയും ചേർന്ന് ഇവിടെ കുളിക്കണം.
ദുര്യോധനഹൃതംതേജഃ പുനരാദാതുമര്ഹസി। കൃതവൈരേണ രാമേണ യഥാ കചോപഹൃതം പുനഃ
ദുര്യോധനൻ നിന്നിൽ നിന്നെടുത്ത ശക്തി നീയും വീണ്ടെടുക്കണം. രാമൻ ശത്രുതയ്ക്ക് ശേഷം തന്റെ ശക്തി വീണ്ടെടുത്തതുപോലെയും, കചൻ തന്റെ നഷ്ടം വീണ്ടെടുത്തതുപോലെയും.
സ തത്രഭ്രാതൃഭിശ്ചൈവ കൃഷ്ണയാ ചൈവ പാണ്ഡവഃ। സ്നാത്വാ ദേവാന്പിതൄംശ്ചൈവ തര്പയാമാസ ഭാരത
അവിടെ പാണ്ഡവൻ സഹോദരന്മാരോടും കൃഷ്ണിയോടും കൂടെ കുളിച്ച്, ദേവന്മാരെയും പിതാക്കളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
തസ്യ തീര്ഥസ്യ രൂപം വൈ ദീപ്താദ്ദീപ്തതരം ബഭൌ। അപ്രവൃഷ്യതരശ്ചാസീച്ഛാത്രവാണാം നരര്ഷഭ
ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ ഭംഗി അത്യന്തം പ്രകാശത്തോടെ തിളങ്ങി. ശത്രുക്കളുടെ ദേശത്തേക്കാൾ മഴയില്ലാത്തതായിരുന്നു, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠ.
അപൃച്ഛച്ചൈവ രാജേന്ദ്ര ലോമശം പാണ്ഡുനന്ദനഃ। ഭഗവന്കിമര്ഥം രാമസ്യ ഹൃതമാസീദ്വപുഃ പ്രഭോ। കഥം പ്രത്യാഹൃതംചൈവ ഏതദാചക്ഷ്വ പൃച്ഛതഃ
പാണ്ഡുവിന്റെ മകൻ ലോമശനോടു ചോദിച്ചു: 'ഭഗവൻ, രാമന്റെ ശക്തി എന്തുകൊണ്ടാണ് നഷ്ടമായത്? എങ്ങനെ അത് തിരിച്ചു കിട്ടി? ദയവായി ഇതു പറയൂ.'
ശൃണു രാമസ്യ രാജേന്ദ്ര ഭാര്ഗവസ്യ ച ധീമതഃ। ജാതോ ദശരഥസ്യാസീത്പുത്രോ രാമോ മഹാത്മനഃ
രാജാവേ, ഭർഗുവാംശത്തിൽ പെട്ട ധീരനായ രാമന്റെ കഥ കേൾക്കൂ. ദശരഥന് മഹാത്മാവായ രാമൻ ജനിച്ചു.
വിഷ്ണുഃ സ്വേന ശരീരേണ രാവണസ്യ വധായ വൈ। പശ്യാമസ്തമയോധ്യായാം ജാതം ദാശരഥിം തതഃ
വിഷ്ണു താനെത്തന്നെ ദേഹമായി എടുത്ത്, രാവണനെ സംഹരിക്കാൻ ദശരഥന്റെ മകനായി അയോധ്യയിൽ ജനിച്ചു.
ഋചീകനന്ദനോ രാഭോ ഭാര്ഗവോ രേണുകാസുതഃ। തസ് ദാശരഥേഃ ശ്രുത്വാ രരാമസ്യാക്ലിഷ്ടകര്മണഃ
ഋചീകന്റെ മകനായ, ഭർഗുവാംശത്തിൽ പെട്ട, രേണുകയുടെ മകനായ രാമൻ, ദശരഥന്റെ മകൻ രാമന്റെ നിർമലമായ പ്രവർത്തികൾ കേട്ടു.
കൌതൂഹലാന്വിതോ രാമസ്ത്വയോധ്യാമഗമത്പുനഃ। ജിജ്ഞാസമാനോ രാമസ്യ വീര്യം ദാശരഥേസ്തദാ
കൗതുകത്തോടെ രാമൻ വീണ്ടും അയോധ്യയിലേക്കു പോയി, ദശരഥന്റെ മകൻ രാമന്റെ വീര്യം അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
തം വൈ ദശരഥഃ ശ്രുത്വാ വിയാന്തമുപാഗതമ്। പ്രേഷയാമാസ രാമസ്യ രാമം പുത്രം പുരസ്കൃതമ്
അവൻ വരുന്നു എന്ന് കേട്ട ദശരഥൻ, തന്റെ മകൻ രാമനെയും മറ്റു സഹചാരികളെയും അയച്ചു അവനെ സ്വീകരിപ്പിച്ചു.
സ തമഭ്യാഗതം ദൃഷ്ട്വാ ഉദ്യതാസ്ത്രമവസ്ഥിതമ്। പ്രഹസന്നിവ കോന്തേയ രാമോ വചനമബ്രവീത്
അവനെ ആയുധം എടുത്ത് തയ്യാറായി വരുന്നത് കണ്ട രാമൻ, കുന്തിയുടെ മകനേ, പുഞ്ചിരിയോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കൃതകാലം ഹി രാജേന്ദ്ര ധനുരേതന്മയാ വിഭോ। സമാരോപയ യത്നേന യദി ശക്നോഷി പാര്തിവ
'ഇവിടെ സമയത്തിന് അനുയോജ്യമായ വില്ലുണ്ട്, രാജാവേ. കഴിവുണ്ടെങ്കിൽ പരിശ്രമത്തോടെ ഈ വിൽ കെട്ടിക്കാണിക്കൂ.'
ഇത്യുക്തസ്ത്വാഹ ഭഗവംസ്ത്വം നാധിക്ഷേപ്തുമര്ഹസി। നാഹമപ്യധമോ ധര്മേ ക്ഷത്രിയാണാം ദ്വിജാതിഷു। ഇശ്ര്വാകൂണാം വിശേഷേണ ബാഹുവീര്യേ ന കത്ഥനമ്
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു മറുപടിയായി ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: 'നീ എന്നെ വെല്ലുവിളിക്കേണ്ട. ഞാൻ ക്ഷത്രിയരുടെയോ ബ്രാഹ്മണരുടെയോ ധർമ്മത്തിൽ പിന്നാക്കമല്ല, പ്രത്യേകിച്ച് ഇക്ഷ്വാകുവരിൽ. ആയുധശക്തിയിൽ ഞാൻ അഭിമാനിക്കുന്നില്ല.'
തമേവം വാദിനം തത്ര രാമോ വചനമബ്രവീത്। അലം വൈ വ്യപദേശേന ധനുരായച്ഛ രാഘവ
അങ്ങനെ സംസാരിച്ചവനോട് രാമൻ പറഞ്ഞു: 'വാക്കുകൾ മതിയാകൂ, രാഘവാ, വില്ല് കെട്ടിക്കാണിക്കൂ.'
തതോ ജഗ്രാഹ രോഷേണ ക്ഷത്രിയര്ഷഭമൂദനമ്। രാമോ ദാശരഥിര്ദിവ്യം ഹസ്താദ്രാമസ്യ കാര്മുകമ്
അപ്പോൾ ദശരഥപുത്രനായ രാമൻ, മഹാവീര്യശാലിയായ ക്ഷത്രിയന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, കോപത്തോടെ ഭാർഗവരാമനിൽ നിന്നുള്ള ദിവ്യമായ വില്ല് കൈയിൽ എടുത്തു.
ധനുരാരോപയാമാസ സലീല ഇവ ഭാരത। ജ്യാശബ്ദമകരോച്ചൈവ സ്മയമാനഃ സ വീര്യവാന്। തസ്യ ശബ്ദസ് ഭൂതാനി വിത്രസന്ത്യശനേരിവ
അവൻ അതിവേഗത്തിൽ വില്ല് എളുപ്പത്തിൽ കെട്ടി, തന്റെ ശക്തിയിൽ പുഞ്ചിരിയോടെ വില്ലിന്റെ നൂലിൽ ഉരുണ്ടു ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി; ആ ശബ്ദം കേട്ട് സകല ജീവികളും ലോകാന്ത്യത്തിൻ്റെ ഭയത്തിൽപോലെ വിറച്ചു.
അഥാബ്രവീത്തദാ രാമോ രാമം ദാശരഥിസ്തദാ। ഇദമാരോപിതം ബ്ര്ഹമന്കിമന്യത്കരവാണി തേ
അപ്പോൾ ദശരഥപുത്രനായ രാമൻ ഭാർഗവരാമനോടു പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണാ, വില്ല് ഞാൻ കെട്ടിയിരിക്കുന്നു. ഇനി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?'
തസ്യ രാമോ ദദൌ ദിവ്യം ജാമദഗ്ന്യോ മഹാത്മനഃ। ശരമാകര്ണദേശാന്തമയമാകൃഷ്യതാമിതി
അതിനുത്തരമായി മഹാത്മാവായ ഭാർഗവരാമൻ രാമനു ഒരു ദിവ്യബാണം നൽകി, 'ഈ ബാണം ചെവിയിലേക്കു വലിച്ച് വിട്ടു വിടുക' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഏതച്ഛ്രുത്വാഽബ്രവീദ്രാമഃ പ്രദീപ്ത ഇവ മന്യുനാ। ശ്രൂയതേ ക്ഷമ്യതേ ചൈവ ദര്പപൂര്ണോസി ഭാര്ഗവ
ഇത് കേട്ട രാമൻ, മനസ്സിൽ കോപം പടർന്നു, പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് ക്ഷമയാണെന്ന് പ്രശസ്തമാണ്, എന്നാൽ നീ അഭിമാനത്തിൽ നിറഞ്ഞവനാണ്, ഭാർഗവാ.'
ത്വയാ ഹ്യധിഗതം തേജഃ ക്ഷത്രിയേഭ്യോ വിശേഷതഃ। പിതാമഹപ്രസാദേന തേന മാം ക്ഷിപസി ധ്രുവമ്। പശ്യ മാം സ്വേന രൂപേണ ചക്ഷുസ്തേ വിതരാമ്യഹമ്
'നിനക്ക് ലഭിച്ച ശക്തി, പ്രത്യേകിച്ച് ക്ഷത്രിയന്മാരെ അതിജീവിക്കാൻ, നിന്റെ പിതാമഹന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ മാത്രമാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് നീ എന്നെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നത്. ഇപ്പോൾ എന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം കാണുക — ഞാൻ നിനക്ക് ദർശനം നൽകുന്നു.'
തതോ രാമശരീരേ വൈ രാമഃ പശ്യതി ഭാര്ഗവഃ। ആദിത്യാന്സവസൂന്രുദ്രാന്സാധ്യാംശ്ച സമരുദ്ഗണാന്
അപ്പോൾ ഭാർഗവരാമൻ, രാമന്റെ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ, ആദിത്യന്മാരെയും വസുക്കളെയും രുദ്രന്മാരെയും സാധ്യന്മാരെയും മരുത്ഗണങ്ങളെയും കണ്ടു.
പിതരോ ഹുതാശനശ്ചൈവ നക്ഷത്രാണി ഗ്രഹാസ്തഥാ। ഗന്ധര്വാ രാക്ഷസാ യക്ഷാ നദ്യസ്തീര്ഥാനി യാനി ച
അവൻ പിതൃകളെയും അഗ്നിദേവനെയും നക്ഷത്രങ്ങളെയും ഗ്രഹങ്ങളെയും ഗാന്ധർവന്മാരെയും രാക്ഷസന്മാരെയും യക്ഷന്മാരെയും നദികളെയും എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളെയും കണ്ടു.