കീര്തിം പുണ്യാമവിന്ദന്ത യഥാ ദേവാസ്തപോബലാത്। ദേവര്ഷയശ്ച കാര്ത്സ്ന്യേന തഥാ ത്വമപി വേത്സ്യസി
ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ ശുഭമായ പ്രശസ്തി നേടിയതുപോലെയും, ദൈവമുനികൾ മുഴുവനായും അതുപോലെ തന്നെ അറിഞ്ഞതുപോലെയും, നീയും അതെല്ലാം അറിയും.
ധാര്തരാഷ്ട്രാസ്ത്വധര്മേണ മോഹിന ച വശീകൃതാഃ। നചിരാദ്വൈ വിനങ്ക്ഷ്യന്തി ദൈത്യാ ഇവ ന സംശയഃ
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മക്കൾ അധർമ്മത്തിലും മായയിലും കുടുങ്ങി, ദൈത്യന്മാരെപ്പോലെ ഉടൻ തന്നെ നശിക്കും; ഇതിൽ യാതൊരു സംശയവും ഇല്ല.
നേ തഥാ സഹിതാ വീരാ വസന്തസ്തത്രതത്ര ഹ। ക്രമേണ പൃഥിവീപാല നൈമിഷാരണ്യമാഗതാഃ
ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനേ, ഇതുവരെ ഒരിടത്തും ഇങ്ങനെ ധൈര്യശാലികളായ വീരന്മാർ ഒരുമിച്ച് കൂടിയിട്ടില്ല; എന്നാൽ ക്രമത്തിൽ അവർ എല്ലാവരും നായിമിഷാരണ്യത്തിൽ എത്തി.
തത്സ്തീര്ഥേഷു പുണ്യേഷു ഗോമത്യാഃ പാണ്ഡവാ നൃപ। കൃതാഭിഷേകാഃ പ്രദദുര്ഗാശ്ച വിത്തം ച ഭാരത
ഭാരതവംശജനായ രാജാവേ, ഗോമതീ നദിയിലെ ആ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിൽ പാണ്ഡവർ സ്നാനം ചെയ്തു, പശുക്കളും ധനവും ദാനം നൽകി.
തത്ര ദേവാന്പിതൄന്വിപ്രാംസ്തര്പയിത്വാ പുനഃപുനഃ। കന്യാതീര്ഥേഽശ്വതീര്ഥേ ച ഗവാം തീര്ഥേ ച ഭാരത
അവിടെ, കന്യാതീർത്ഥത്തിലും അശ്വതീർത്ഥത്തിലും പശുതീർത്ഥത്തിലും, പാണ്ഡവർ ദേവന്മാരെയും പിതാക്കളെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും വീണ്ടും വീണ്ടും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
കാലകോട്യാം വിപപ്രസ്ഥേ ഗിരാവുഷ്യ ച കൌരവാഃ। ബാഹുദായാം മഹീപാല ചക്രുഃ സര്വേഽഭിഷേചനമ്
കൗരവരേ, കാലകോട്ടിയിലും വിപപ്രസ്ഥത്തിലും ഗിരാവുഷയിലും, ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനേ, ബാഹുദായിലും, അവർ എല്ലാവരും സ്നാനചടങ്കൽ നടത്തി.
പ്രയാഗേ ദേവയജനേ ദേവാനാം പൃഥിവീപതേ। ഊഷുഗപ്ലുത്യ ഗാത്രാണി തപശ്ചാതസ്ഥുരുത്തമമ്
ഭൂമിയുടെ അധിപനേ, പ്രയാഗത്തിൽ ദേവയാഗത്തിനിടെ അവർ ശരീരം കഴുകി, ഉത്തമമായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
ഗങ്ഗായമുനയോശ്ചൈവ സംഗമേ സത്യസംഗരാഃ। വിപാപ്മാനോ മഹാത്മാനോ വിപ്രേഭ്യഃ പ്രദദുര്വസു
ഗംഗയും യമുനയും ഒന്നിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്, സത്യനിഷ്ഠരായ ആ മഹാത്മാക്കൾ പാപരഹിതരായി ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ധനം ദാനം ചെയ്തു.
തപസ്വിജനജുഷ്ടാം ച തതോ വേദീം പ്രജാപതേഃ। ജഗ്മുഃ പാണ്ഡുസുതാ രാജന്ബ്രാഹ്മണൈഃ സഹ ഭാരത
രാജാവേ, പിന്നീട് പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കൾ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം തപസ്സുകാരാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട പ്രജാപതിയുടെ യാഗവേദിയിലേക്ക് പോയി.
തത്ര തേ ന്യവസന്വീരാസ്തപശ്ചാതസ്ഥുരുത്തമമ്। സംതര്പയന്തഃ സതതം വന്യേന ഹവിഷാ ദ്വിജാന്
അവിടെ ആ വീരന്മാർ ഉത്തമമായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു, കാടിൽ നിന്നുള്ള ഹവിസ്സുകൊണ്ട് ദ്വിജന്മാരെ എപ്പോഴും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി താമസിച്ചു.
തതോ മഹീധരം ജഗ്മുര്ധര്മജ്ഞേനാഭിസത്കൃതമ്। രാജര്ഷിണാ പുണ്യകൃതാ ഗയേനാനുപമദ്യുതേ
പിന്നീട് അവർ ധർമ്മജ്ഞനായ രാജർഷി ഗയയുടെ അപൂർവമായ തേജസ്സുള്ള, പുണ്യമുള്ള പർവ്വതത്തിലേക്ക് പോയി.
നഗോ ഗയശിരോ യത്ര പുണ്യാ ചൈവ മഹാനദീ। വാനീരമാലിനീ രമ്യാ നദീ പുലിനശോഭിതാ
അവിടെ ഗയശിരഃ എന്ന പർവ്വതവും, മഹാനദിയായ പുണ്യവതിയായ വാനീരമാ എന്ന മനോഹരമായ, മണല്പുറങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട നദിയും ഉണ്ട്.
ദിവ്യം പവിത്രകൂടം ച പവിത്രധരണീധരമ്। ഋഷിജുഷ്ടം സുപുണ്യം തത്തീര്ഥം ബ്രഹ്മസരോതുലമ്
അവിടെ ദിവ്യവും വിശുദ്ധവുമായ കൂറ്റവും, ഋഷിമാർ വസിക്കുന്ന അതി പുണ്യമായ പർവ്വതവും, ബ്രഹ്മാസരസ്സിനോട് തുല്യമായ തീർത്ഥവും ഉണ്ട്.
അഗസ്ത്യോ ഭഗവാന്യത്ര ഗതോ വൈവസ്വതം പ്രതി। രഉവാസ ച സ്വയം തത്ര ധര്മരാജഃ സനാതനഃ
അവിടെ ഭഗവാൻ അഗസ്ത്യൻ വൈവസ്വതനുമായി കാണാൻ പോയിരുന്നു; അവിടെ തന്നെ ശാശ്വതനായ ധർമ്മരാജാവും വസിച്ചിരുന്നു.
സര്വാസാം സരിതാം ചൈവ സമുദ്ഭേദോ വിശാംപതേ। യത്രസംനിഹിതോ നിത്യം മഹാദേവഃ പിനാകധൃക്
രാജാവേ, എല്ലാ നദികളുടെയും ഉദ്ഭവസ്ഥലവും, മഹാദേവൻ പിനാകധാരിയായ മഹേശ്വരൻ എപ്പോഴും സന്നിഹിതനായി നിലകൊള്ളുന്ന സ്ഥലവുമാണ് അത്.
പരിപൂര്ണഃ പരംജ്യോതിഃ പരമാത്മാ സനാതനഃ। ബ്രഹ്മാദിഭിരുപാസ്യോഽയം ഭഗവാന്പരമേശ്വരഃ
അവൻ പൂർണ്ണനും പരമജ്യോതിയും ശാശ്വതപരമാത്മാവും ആണു; ബ്രഹ്മാദിമാരാൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ഈ ഭഗവാൻ പരമേശ്വരനാണ്.
തം പ്രണമ്യ മഹാദേവം ചതുര്വര്ഗഫലപ്രദമ്। രസിദ്ധിക്ഷേത്രമിദം മത്വാസര്വേഷാംമോക്ഷകാങ്ക്ഷിണാമ്
നാലു പുരുഷാർത്ഥങ്ങൾ നൽകുന്ന മഹാദേവനോട് വന്ദനം ചെയ്ത്, മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും വിജയത്തിനുള്ള സ്ഥലം ഇതാണെന്ന് കരുതി,
തത്ര തേ പാണ്ഡവാ വീരാശ്ചാതുര്മാസ്യൈസ്തദേജിരേ। ഋഷിയജ്ഞേന മഹതാ യത്രാക്ഷയവടോ മഹാന്। അക്ഷയേ ദേവയജനേ അക്ഷയം യത്രവൈ ഫലമ്
അവിടെ ആ വീരനായ പാണ്ഡവർ വലിയ ഋഷിയാഗം നടത്തി, അക്ഷയവടം നിലകൊള്ളുന്ന, ദേവയാഗം അക്ഷയമായ, ഫലം അക്ഷയമായ ആ സ്ഥലത്ത് ചതുര്മാസ്യ യാഗം നിർവഹിച്ചു.
യേ തു തത്രോപവാസാംസ്തു ചക്രുര്നിശ്ചിതമാനസാഃ। ബ്രാഹ്മണാസ്തത്രശതശഃ സമാജഗ്മുസ്തപോധനാഃ
അവിടെ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച മനസ്സുറച്ച ബ്രാഹ്മണന്മാർ നൂറുകണക്കിന് തപസ്സുകൊണ്ടു സമ്പന്നരായി ആ സ്ഥലത്ത് കൂടി വന്നു.
ചാതുര്മാസ്യേനായജന്ത ആര്ഷേണ വിധിനാ തദാ। തത്ര വിദ്യാതപോവൃദ്ധാ ബ്രാഹ്മണാ വേദപാരഗാഃ। കഥാം പ്രചക്രിരേ പുണ്യാം സദസിസ്ഥാ മഹാത്മനാമ്
അപ്പോൾ അവർ പുരാതനവിധിപ്രകാരം ചാതുർമാസ്യയാഗം നടത്തി; അവിടെ വേദപാരായണത്തിലും തപസ്സിലും മുന്നേറിയ ബ്രാഹ്മണന്മാർ മഹാത്മാക്കളെക്കുറിച്ചുള്ള പുണ്യകഥകൾ സഭയിൽ ഇരുന്ന് പറഞ്ഞു.
തത്ര വിദ്യാവ്രതസ്നാതഃ കൌമാരം വ്രതമാസ്ഥിതഃ। ശമഠോഽകഥയദ്രാജന്നാധൂര്തരജസം ഗയമ്
അവിടെ വിദ്യാവ്രതം പൂർത്തിയാക്കി സ്നാനം ചെയ്ത, ബാല്യത്തിൽ തന്നെ വ്രതം സ്വീകരിച്ച ശമഠൻ എന്നൊരു ബ്രാഹ്മണൻ, രാജാവേ, ആധൂർത്തരാജസിന്റെ മകൻ ആയ ഗയയുടെ കഥ പറഞ്ഞു.
ആധൂര്തരജസഃ പുത്രോ ഗയോ രാജര്ഷിസത്തമഃ। പുണ്യാനി തസ്യ കര്മാണി താനി മേ ശൃണു ഭാരത
ആധൂർത്തരാജസിന്റെ മകനായ ഗയൻ രാജർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായിരുന്നു; അവന്റെ പുണ്യപ്രവൃത്തികൾ നീ കേൾക്കൂ, ഭാരത.
യസ്യ യജ്ഞോ ബഭൂവേഹ ബഹ്വന്നോ ബഹുദക്ഷിണഃ। യത്രാന്നപര്വതാ രാജഞ്ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ
അവന്റെ യാഗത്തിൽ ഭക്ഷ്യവും ദാനവും ധാരാളമായി ഉണ്ടായിരുന്നു; രാജാവേ, അവിടെ നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും ഭക്ഷ്യപർവതങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഘൃതകുല്യാശ്ച ദധ്നശ്ച നദ്യോ ബഹുശതാസ്തഥാ। വ്യഞ്ജനാനാം പ്രവാഹാശ്ച മഹാര്ഹാണാം സഹസ്രശഃ
അവിടെ നൂറുകണക്കിന് നെയ്യും തയിരും ഒഴുകുന്ന നദികളും, ആയിരക്കണക്കിന് വിലയേറിയ വിഭവങ്ങളുടെയും ഒഴുക്കുകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
അഹന്യഹനി ചാപ്യേവം യാചതാം സംപ്രദീയതേ। അന്യേ ച ബ്രാഹ്മണാ രാജന്ഭുഞ്ജതേഽന്നം സുസംസ്കൃതമ്
പ്രതിദിനം അങ്ങനെയായിരുന്നു യാചകരെ ഭക്ഷണം നൽകി പോഷിപ്പിച്ചത്; മറ്റു ബ്രാഹ്മണന്മാർ നല്ല രീതിയിൽ പാകം ചെയ്ത അന്നം ആസ്വദിച്ചു.
തത്ര വൈ ദക്ഷിണാകാലേ ബ്രഹ്മഘോഷോ ദിവം ഗതഃ। ന ച പ്രജ്ഞായതേ കിംചിദ്ബ്രഹ്മശബ്ദേന ഭാരത
അവിടെ ദാനസമയത്ത് വേദഘോഷം ആകാശത്തേക്കു ഉയർന്നു; ഭാരത, വേദശബ്ദം ഒഴികെ മറ്റൊന്നും കേൾക്കാനായില്ല.
പുണ്യേന ചരതാ രാജന്ഭൂര്ദിശഃ ഖം നഭസ്തഥാ। ആപൂര്ണമാസീച്ഛബ്ദേന തദപ്യാസീന്മഹാദ്ഭുതമ്
പുണ്യാത്മാവായ രാജാവ് ചുറ്റി നടന്നപ്പോൾ ദിശകളും ആകാശവും അന്തരീക്ഷവും പൂർണ്ണിമയാഗത്തിന്റെ ശബ്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു; അതും അതിശയകരമായിരുന്നു.
യത്രസ്മ ഗാഥാ ഗായന്തി മനുഷ്യാ മരതര്ഷഭ। അന്നപാനൈഃ ശുഭൈസ്തൃപ്താ ദേശേ ദേശേ സുവര്ചസഃ
മനുഷ്യരെല്ലാം നല്ല ഭക്ഷ്യവും പാനീയവും കഴിച്ച് തൃപ്തരായി, ഓരോ പ്രദേശത്തും പ്രകാശത്തോടെ ഗാഥകൾ പാടുകയായിരുന്നു, പുരുഷശ്രേഷ്ഠ.
ഗയസ്യ യജ്ഞേ കേ ത്വദ്യ പ്രാണിനോ ഭോക്തുമീപ്സവഃ। തത്ര ഭോജനശിഷ്ടസ്യ പര്വതാഃ പഞ്ചവിംശതിഃ
ഇന്ന് ആരാണ് ഗയയുടെ യാഗത്തിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുക? അവിടെ ഇരുപത്തഞ്ച് ഭക്ഷ്യപർവതങ്ങൾ ശേഷിച്ചിരുന്നു.
ന തത്പൂര്വേ ജനാശ്ചക്രുര്ന കരിഷ്യന്തി ചാപരേ। ഗയോ യദകരോദ്യജ്ഞേ രാജര്ഷിരമിതദ്യുതിഃ
അതു പോലെ ഗയൻ നടത്തിയ യാഗം മുമ്പ് ആരും ചെയ്തിട്ടില്ല, പിന്നെയും ആരും ചെയ്യുകയില്ല; അത്രയും അത്ഭുതകരമായിരുന്നു ആ രാജർഷിയുടെ യാഗം.