വേണാ ഭീമരഥീ ചൈവ നദ്യൌ പാപഭയാപഹേ। മൃഗദ്വിജസമാകീര്ണേ താപസാലയഭൂഷിതേ
വേണയും ഭീമരഥിയും പാപവും ഭയവും അകറ്റുന്ന നദികളാണ്. ഇവ കാട്ടുമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും നിറഞ്ഞു, തപസ്സുകാരുടെ ആശ്രമങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
രാജര്ഷേസ്തസ് ച സരിന്നൃഗസ്യ ഭരതര്ഷഭ। രമ്യതീര്ഥാ ബഹുജലാ പയോഷ്ണീ ദ്വിജസേവിതാ
ഭരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, രാജാവ് നൃഗന്റെ പയോഷ്ണി നദി മനോഹരമായ കരകളും ധാരാളം വെള്ളവും ഉള്ളതും, ദ്വിജന്മാർ ആരാധിക്കുന്നതുമായതാണ്.
അപി ചാത്ര മഹായോഗീ മാര്കണ്ഡേയോ മഹായശാഃ। അനുവംശ്യാം ജഗൌ ഗാഥാം നൃഗസ്യ ധരണീപതേഃ
ഇവിടെയും മഹായോഗിയായ മാർകണ്ഡേയൻ, മഹത്തായ കീർത്തിയുള്ളവൻ, രാജാവ് നൃഗന്റെ വംശഗാഥ പാടിയിട്ടുണ്ട്, ഭൂമിയുടെ അധിപനേ.
നൃഗസ് യജമാനസ്യ പ്രത്യക്ഷമിതി നഃ ശ്രുതമ്। `മരുതഃ പരിവേഷ്ടാരഃ സദസ്യാശ്ച ദിവൌകസഃ
നാം കേട്ടിട്ടുണ്ട്, യജ്ഞം നടത്തിയത് നൃഗനാണെന്നും, അവിടേക്ക് മരുത് ദേവന്മാർ സേവകരായി, സ്വർഗ്ഗവാസികളും സദസ്യരായി പങ്കെടുത്തുവെന്നും.
പയോഷ്ണ്യാം യജമാനസ്യ വാരാഹേ തീര്ഥ ഉത്തമേ। ഉദ്ധൃതം ഭൂതലസ്ഥം വാവായുനാ സമുദീരിതമ്। പയോഷ്ണ്യാ ഹരതേ തോയം പാപമാമരണാന്തികമ്
പയോഷ്ണി നദിയിലെ ഉത്തമമായ വാരാഹ തീർത്ഥത്തിൽ, ഭൂമിയിൽ നിന്നുയർത്തപ്പെട്ട് കാറ്റ് ഉണർത്തിയ വെള്ളം, മരണത്തിലേക്കുള്ള പാപം പോലും അകറ്റുന്നു.
സ്വര്ഗാദുത്തുങ്ഗമമലം വിഷാണം യത്ര ശൂലിനഃ। സ്വമാത്മവിഹിതം ദൃഷ്ട്വാ മര്ത്യഃ ശിവപുരം വ്രജേത്
അവിടെ, ശിവന്റെ വിശുദ്ധവും ഉയർന്നതുമായ കൊമ്പ് സ്വർഗ്ഗത്തിനുമപ്പുറത്തുയരുന്നു. സ്വന്തം ആത്മാവുകൊണ്ട് സൃഷ്ടിച്ചതു കണ്ടാൽ, മനുഷ്യൻ ശിവന്റെ നഗരത്തിലെത്തും.
ഏകതഃ സരിതഃ സര്വാ ഗങ്ഗാദ്യാഃ സലിലോച്ചയാഃ। പയോഷ്ണീ ചൈകതഃ പുണ്യാ തീര്ഥേഭ്യോ ഹി മതാ മമ
ഒരു വശത്ത് ഗംഗാദി എല്ലാ വലിയ നദികളും ധാരാളം വെള്ളംകൊണ്ടു ഒഴുകുന്നു; മറുവശത്ത് പയോഷ്ണി മാത്രം വിശുദ്ധമാകുന്നു, തീർത്ഥങ്ങളിൽ അതാണ് എനിക്ക് പ്രധാനമെന്നു തോന്നുന്നു.
മാഠരസ്യ വനം പുണ്യം ബഹുമൂലഫലം ശിവമ്। യൂപശ്ച ഭരതശ്രേഷ്ഠ വരുണസ്രോതസേ ഗിരൌ
മാഠരന്റെ പുണ്യവനം, ധാരാളം കിഴങ്ങും പഴവും നിറഞ്ഞതും ശുഭകരമായതും, ഭാരതശ്രേഷ്ഠനേ, വരുണനദിയുടെ പാറക്കരയിൽ യാഗശിലയും ഉണ്ട്.
പ്രവേണ്യുത്തരപാര്സ്വേ തു പുണ്യേ കണ്വാശ്രമേ തഥാ। താപസാനാമരണ്യാനി കീര്തിതാനി യഥാശ്രുതി
പ്രവേണി നദിയുടെ വടക്കു വശത്ത്, വിശുദ്ധമായ കണ്വാശ്രമത്തിലും, തപസ്സുകാരുടെ കാടുകളും, ശ്രുതപ്രകാരം പ്രശസ്തമാണ്.
വേദീ ശൂര്പാരകേ താത ജമദഗ്നേര്മഹാത്മനഃ। രമ്യാ പാഷാണതീര്ഥാ ച പുരശ്ചന്ദ്രാ ച ഭാരത
താതാ, സൂർപ്പാരകത്തിൽ മഹാത്മാവായ ജമദഗ്നിയുടെ യാഗവേദിയും, മനോഹരമായ കല്ല്തീർത്ഥവും, പുരചന്ദ്രൻ എന്നതും ഭാരതാ, അവിടെയുണ്ട്.
അശോകതീര്ഥം തത്രൈവ കൌന്തേ യ ബഹുലാശ്രമമ്। അഗസ്ത്യതീര്ഥം പാണ്ഡ്യേഷു വാരുണം ച യുധിഷ്ഠിര
കൗന്തേയ, അവിടെയുണ്ട് അശോകതീർത്ഥം, ധാരാളം ആശ്രമങ്ങൾക്കൊപ്പം; പാണ്ഡ്യദേശത്ത് അഗസ്ത്യതീർത്ഥവും, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, വരുണതീർത്ഥവും ഉണ്ട്.
കുമാര്യഃ കഥിതാഃ പുണ്യാഃ പാണ്ഡ്യേഷ്വേവ നരര്ഷഭ। താമ്രപര്ണീ തു കൌന്തേയ കീര്തയിഷ്യാമി താം ശൃണു
നരശ്രേഷ്ഠനേ, പാണ്ഡ്യദേശത്ത് വിശുദ്ധമായ കുമാരിതീർത്ഥങ്ങൾ പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. കൗന്തേയ, ഇനി ഞാൻ താമ്രപർണ്ണിയെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു, നീ കേൾക്കൂ.
യത്ര ദേവൈസ്തപസ്തപ്തം മഹദിച്ഛദ്ഭിരാശ്രമേ। ഗോകര്ണമിതി വിഖ്യാതം ത്രിഷു ലോകേഷു ഭാരത
ഭാരതാ, മഹത്വം ആഗ്രഹിച്ച ദേവന്മാർ ആശ്രമത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്ത സ്ഥലമാണ് ഗോകർണം, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായത്.
ശീതതോയോ ബഹുജലഃ പുണ്യസ്താത ശിവശ്ച സഃ। ഹ്രദഃ പരമദുഷ്പ്രാപോ മാനുഷൈരകൃതാത്മഭിഃ
തണുത്തതും ധാരാളം വെള്ളമുള്ളതുമായ ആ തടാകം വിശുദ്ധവും ശുഭകരവുമാണ്. ആത്മനിയന്ത്രണം ഇല്ലാത്ത മനുഷ്യർക്കു അതിൽ എത്താൻ അത്യന്തം ദുഷ്ക്കരമാണ്.
തത്ര വൃക്ഷതൃണാദ്യൈശ്ച സംപന്നഃ ഫലമൂലവാന്। ആശ്രമോഽഗസ്ത്യശിഷ്യസ്യ പുണ്യോ ദേവസഹേ ഗിരൌ
അവിടെ, വൃക്ഷങ്ങളും പുല്ലുകളും നിറഞ്ഞു, ധാരാളം പഴവും കിഴങ്ങും ഉള്ളതും, അഗസ്ത്യന്റെ ശിഷ്യന്റെ വിശുദ്ധമായ ദൈവികമായ ആശ്രമം പർവ്വതത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
വൈഡൂര്യപര്വതസ്തത്ര ശ്രീമാന്മണിമയഃ ശിവഃ। അഗസ്ത്യസ്യാശ്രമശ്ചൈവ ബഹുമൂലഫലോദകഃ
അവിടെയുണ്ട് വൈഡൂര്യപർവ്വതം, മനോഹരവും രത്നങ്ങളാൽ നിർമ്മിതവും ശുഭകരവുമാണ്. അഗസ്ത്യന്റെ ആശ്രമം ധാരാളം പഴം, കിഴങ്ങ്, വെള്ളം എന്നിവയാൽ സമൃദ്ധമാണ്.
സുരാഷ്ട്രേഷ്വപി വക്ഷ്യാമി പുണ്യാന്യായതനാനി ച। ആശ്രമാന്സരിതശ്ചൈവ സരാംസി ച നരാധിപ
സുരാഷ്ട്രദേശത്തും ഞാൻ വിശുദ്ധമായ ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ആശ്രമങ്ങൾ, നദികൾ, തടാകങ്ങൾ എന്നിവയും പറയാം, രാജാവേ.
ചമസോദ്ഭേദനം വിപ്രാസ്തത്രാപി കഥയന്ത്യുത। പ്രഭാസം ചോദധൌ തീര്ഥം ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതമ്
അവിടെയും കമസയുടെ പൊട്ടിത്തെറൽ മഹർഷികൾ പറയുന്നു. സമുദ്രത്തടുത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രശസ്തമായ പ്രഭാസ തീർത്ഥവും മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും അറിയപ്പെടുന്നു.
തത്ര പിണ്ഡാരകം നാമ താപസാചരിതം ശിവമ്। ഉജ്ജയന്തശ്ച ശിഖരീ ക്ഷിപ്രം സിദ്ധികരോ മഹാന്
അവിടെ പിണ്ഡാരകം എന്ന വിശുദ്ധമായ തപസ്യസ്ഥലവും, ഉജ്ജയന്തം എന്ന മഹത്തായ പർവ്വതശിഖരവും ഉണ്ട്. അതിവേഗത്തിൽ സിദ്ധി നൽകുന്ന ഈ സ്ഥലം തപസ്സുകാരുടെ വാസസ്ഥലമാണ്.
തത്ര ദേവര്ഷിവീരേണ നാരദേനാനുകീര്തിതഃ। പുരാണഃ ശ്രൂയതേ ശ്ലോകസ്തം നിബോധ യുധിഷ്ഠിര
അവിടെ ദൈവമുനിയായ നാരദൻ പഴയ കാലം മുതൽ പാടുന്ന ഒരു ശ്ലോകം ഉണ്ട്. അതു നീ കേൾക്കണം, യുദിഷ്ഠിര.
പുണ്യേ ഗിരൌ സുരാഷ്ട്രേഷു മൃഗപക്ഷിനിഷേവിതേ। ഉജ്ജയന്തേ സ്മ തപ്താങ്ഗോ നാകപൃഷ്ഠേ മഹീയതേ
സുരാഷ്ട്ര ദേശത്തെ ഈ പുണ്യപർവ്വതത്തിൽ, മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്, ഉജ്ജയന്തം എന്ന പർവ്വതത്തിൽ തപ്താംഗൻ ഒരിക്കൽ പ്രകാശിച്ചു; സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പോലും മഹത്വം നേടിയവൻ.
ഏഷ നാരായണഃ ശ്രീമാന്ക്ഷീരാര്ണവനികേതനഃ। നാഗപര്യങ്കമുത്സൃജ്യഹ്യാഗതോ മധുരാം പുരീമ്
ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ വസിക്കുന്ന മഹത്വമുള്ള നാരായണൻ, നാഗശയ്യയിലിരുന്ന് വിട്ട് മധുരാ നഗരത്തിലേക്ക് എത്തിയിരിക്കുന്നു.
പുണ്യാ ദ്വാരവതീ തത്രയത്രാസൌ മധുസൂദനഃ। സാക്ഷാദ്ദേവഃ പുരാണോസൌ സ ഹി ധര്മഃ സനാതനഃ
അവിടെ തന്നെയാണ് ദ്വാരവതി എന്ന പുണ്യനഗരം, അവിടെ മധുസൂദനൻ വസിക്കുന്നു. പുരാതന ദൈവം തന്നെയാണ് ഇദ്ദേഹം; ശാശ്വതമായ ധർമ്മം.
യേ ച കവേദവിദോ വിപ്രാ യേ ചാധ്യാത്മവിദോ ജനാഃ। തേ വദന്തി മഹാത്മാനം കൃഷ്ണം ധര്മം സനാതനമ്
വേദങ്ങൾ അറിയുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരും ആത്മവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും, മഹാത്മാവായ കൃഷ്ണൻ തന്നെയാണ് ശാശ്വതധർമ്മം എന്നു പറയുന്നു.
പവിത്രാണാം ഹി ഗോവിന്ദഃ പവിത്രം പരമുച്യതേ। പുണ്യാനാമപി പുണ്യോസൌ മങ്ഗാലാനാം ച മങ്ഗലമ്। ത്രൈലോക്യേ പുണ്ഡരീകാക്ഷോ ദേവദേവഃ സനാതനഃ
പവിത്രതയിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതൻ ഗോവിന്ദനാണ്; പുണ്യങ്ങളിൽ ഏറ്റവും വലിയ പുണ്യവും, മംഗളങ്ങളിൽ ഏറ്റവും വലിയ മംഗളവും ഇദ്ദേഹമാണ്. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പുണ്ഡരീകാക്ഷൻ ശാശ്വത ദേവദേവനാണ്.
അവ്യയാത്മാ വ്യയാത്മാ ച ക്ഷേത്രജ്ഞഃ പരമേശ്വരഃ। ആസ്തേ ഹരിരചിന്ത്യാത്മാ തത്രൈവ മധുസൂദനഃ
അക്ഷയം ആയ ആത്മാവും, നശ്വരമായ ആത്മാവും, ക്ഷേത്രജ്ഞനും പരമേശ്വരനും ആയ ഹരി, അത്രയിൽ തന്നെ അദ്ഭുതസ്വഭാവമുള്ള മധുസൂദനനായി വസിക്കുന്നു.
അവന്തീഷു പ്രതീച്യാം വൈ കീര്തയിഷ്യാമി തേ ദിശി। യാനി തത്രപവിത്രാണി പുണ്യാന്യായതനാനി ച
അവന്തി ദേശത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തുള്ള വിശുദ്ധവും പുണ്യവുമായ ക്ഷേത്രസ്ഥലങ്ങൾ ഞാൻ നിനക്ക് വിവരിക്കാം.
പ്രിയങ്ഗ്വാമ്രവണോപേതാ വാനീരഫലമാലിനീ। പ്രത്യക്സ്രോതാ നദീ പുണ്യാ നര്മദാ തത്ര ഭാരത
അവിടെ, ഭാരത, പ്രിയങ്കു, മാവു എന്നിവയുടെ തോട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞു നില്ക്കുന്ന, വാനിരഫലങ്ങൾ കുലയുന്ന, വിശുദ്ധമായ നർമ്മദാ നദി ഒഴുകുന്നു.
ത്രൈലോക്യേ യാനി തീര്ഥാനി പുണ്യാന്യായതനാനി ച। സരിദ്വനാനി ശൈലേന്ദ്രാ ദേവാശ്ച സപിതാമഹാഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ഉള്ള എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും, പുണ്യസ്ഥലങ്ങളും, നദികളും കാടുകളും മഹാപർവ്വതങ്ങളും, ദേവന്മാരും അവരുടെ പിതാക്കളും —
നര്മദായാം കുരുശ്രേഷ്ഠ സഹസിദ്ധര്ഷിചാരണൈഃ। സ്നാതുമായാന്തി പുണ്യൌധൈഃ സദാ വാരിഷു ഭാരത
നർമ്മദാ നദിയിൽ, കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അനേകം സിദ്ധന്മാരും ഋഷികളും എപ്പോഴും അവിടത്തെ വിശുദ്ധജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യാൻ വരുന്നു, ഭാരത.