മഹാനദീ ച തത്രൈവ തഥാ ഗയശിരോ നൃപ। യത്രാസൌ കീര്ത്യതേ വിപ്രൈരക്ഷയ്യകരണോ വടഃ
അവിടെ തന്നെ മഹാനദിയും ഗയയുടെ തലയും ഉണ്ട്, രാജാവേ, അവിടെ ബ്രാഹ്മണന്മാർ അനശ്വരമായ ആൽമരത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നു.
യത്രദത്തം പിതൃഭ്യോഽന്നമക്ഷയ്യം ഭവതി പ്രഭോ। സാ ച പുണ്യജലാ തത്ര ഫല്ഗുനാമാ മഹാനദീ
അവിടെ പിതാക്കൾക്ക് അർപ്പിക്കുന്ന അന്നം ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കില്ല, പ്രഭോ; അവിടെയാണ് ഫൽഗുനി എന്ന വിശുദ്ധജലമുള്ള മഹാനദി ഒഴുകുന്നത്.
ബഹുമൂലഫലാ ചാപി കൌശികീ ഭരതര്ഷഭ। വിശ്വാമിത്രോഽധ്യഗാദ്യത്ര ബ്രാഹ്മണത്വം തപോധനഃ
ഭരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, കൌശികി എന്ന നദിയുടെ തീരത്ത് അനേകം വേരുകളും പഴങ്ങളും സമൃദ്ധമായി കാണാം. അവിടെയാണ് തപസ്സിന്റെ സമ്പത്തായ വിശ്വാമിത്രൻ ബ്രാഹ്മണത്വം നേടിയത്.
ഗങ്ഗാ യത്രനദീ പുണ്യാ യസ്യാസ്തീരേ ഭഗീരഥഃ। അയജത്തത്രബഹുഭിഃ ക്രതുഭിര്ഭൂരിദക്ഷിണൈഃ
പുണ്യമായ ഗംഗാനദിയുടെ കരയിൽ ഭഗീരഥൻ ധാരാളം ദാനങ്ങളോടെ അനേകം യാഗങ്ങൾ നടത്തി.
പാഞ്ചാലേഷു ച കൌരവ്യ കഥയന്ത്യുത്പലാവതമ്। വിശ്വാമിത്രോഽയജദ്യത്ര ശക്രേണ സഹ കൌശികഃ
കൗരവ, പാഞ്ചാല ദേശത്ത് ഉത്പലാവതം എന്ന സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ച് പറയാറുണ്ട്. അവിടെയാണ് കൌശിക വംശത്തിൽ പെട്ട വിശ്വാമിത്രൻ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം യാഗം നടത്തിയതെന്ന്.
യത്രാനുവംശം ഭഗവാഞ്ജാമദഗ്ന്യസ്തഥാ ജഗൌ। വിശ്വാമിത്രസ്യ താം ദൃഷ്ട്വാ ചിഭൂതിമതിമാനുഷീമ്
അവിടെ, വിശ്വാമിത്രന്റെ അത്ഭുതകരമായ, മനുഷ്യരെക്കാൾ മേലുള്ള സമ്പത്തിനെ കണ്ടു ഭഗവാൻ ജാമദഗ്ന്യൻ അവന്റെ വംശാവലി പാരായണം ചെയ്തു.
കാന്യകുബ്ജേഽപിബത്സോമമിന്ദ്രേണ സഹ കൌശികഃ। തതഃ ക്ഷത്രാദപാക്രാമദ്ബ്രാഹ്മണോസ്മീതി ചാബ്രവീത്
കാന്യകുബ്ജ നഗരത്തിൽ കൌശികൻ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം സോമം കുടിച്ചു. അതിനുശേഷം, 'ഞാൻ ഇനി ബ്രാഹ്മണൻ' എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച്, ക്ഷത്രിയത്വം ഉപേക്ഷിച്ചു.
പവിത്രമൃഷിഭിര്ജുഷ്ടം പുണ്യം പാവനമുത്തമമ്। ഗങ്ഗായമുനയോര്വീര സംഗമം ലോകവിശ്രുതമ്
വീരാ, ഗംഗയും യമുനയും സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലം ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തമാണ്. അതു ഋഷിമാരാൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന, പുണ്യവും വിശുദ്ധിയും നൽകുന്ന ഉത്തമമായ സ്ഥലമാണ്.
യത്രായജത ഭൂതാത്മാ പൂര്വമേവ പിതാമഹഃ। പ്രയാഗമിതി വിഖ്യാതം തസ്മാദ്ഭരതസത്തമ
ഭരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, പുരാതനകാലത്ത് അവിടെയാണ് സ്വയംഭുവായ പിതാമഹൻ യാഗം നടത്തിയതുകൊണ്ടു തന്നെ ആ സ്ഥലം പ്രയാഗം എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായത്.
അഗസ്ത്യസ്യ തു രാജേന്ദ്ര തത്രാശ്രമവരോ നൃപ। തത്തഥാ താപസാരണ്യം താപസൈരുപശോഭിതമ്
രാജാവേ, അവിടെ അഗസ്ത്യന്റെ ഉത്തമമായ ആശ്രമം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അതു തപസ്സുകാരാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുകൊണ്ടു തന്നെ ആ കാട് തപസ്സുകാരുടെ വനമെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.
ഹിരണ്യബിന്ദുഃ കഥിതോ ഗിരൌ കാലഞ്ജരേ മഹാന്। ആഗസ്ത്യപര്വതോരഭ്യഃ പുണ്യോ ഗിരിവഃ ശിവഃ
കാളഞ്ചനമലയിൽ പ്രശസ്തമായ ഹിരണ്യബിന്ദു എന്ന പർവ്വതശിഖരം ഉണ്ട്. അഗസ്ത്യവംശത്താർക്ക് പ്രിയമായ, പുണ്യവും ശുഭവുമാണ് ആ മല.
മഹേന്ദ്രോ നാമ കൌരവ്യ ഭാര്ഗവസ്യ മഹാത്മനഃ। അയജത്തത്രകൌന്തേയ പൂര്വമേവ പിതാമഹഃ
കൗരവ, മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിൽ മഹാത്മാവായ ഭാര്ഗവൻ യാഗം നടത്തി. പുരാതനകാലത്ത് പിതാമഹനും അവിടെ യാഗം ചെയ്തിരുന്നു.
യത്രഭാഗീരഥീ പുണ്യാം സരസ്യാസീദ്യുധിഷ്ഠിര। യത്ര സാ ബ്രഹ്മശാലേതി പുണ്യാഖ്യാതാ വിശാംപതേ। ധൂതപാപ്മഭിരാകീര്ണാ പുണ്യം തസ്യാശ്ച ദര്ശനമ്
യുധിഷ്ഠിരാ, ഭഗീരഥി പുണ്യനദി ഒരിക്കൽ ഒരു തടാകമായി നിലകൊണ്ടിടം അവിടെയാണ്. അവിടെ ബ്രഹ്മശാലി എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായ സ്ഥലവും, പാപങ്ങൾ കഴുകിയവരാൽ നിറഞ്ഞതുമായ ആ സ്ഥലത്തെ കാണുന്നത് തന്നെ പുണ്യമാണ്.
പവിത്രോ മങ്ഗലീയശ്ച ഖ്യാതോ ലോകേ സനാതനഃ। കേദാരശ്ച മതങ്ഗസ്യ മഹാനാശ്രമ ഉത്തമഃ
ലോകത്തിൽ ശാശ്വതമായും വിശുദ്ധിയും മംഗളവും നിറഞ്ഞതായും പ്രശസ്തമാണ് കേദാരം. അതാണ് മതംഗന്റെ മഹത്തായ ആശ്രമം.
കുണ്ഡോദഃ പര്വതോ രമ്യോ ബഹുമൂലഫലോദകഃ। നൈഷധസ്തൃഷിതോ യത്ര ജലം ശര്മ ച ലബ്ധവാന്
കുണ്ഡോദ എന്ന മനോഹരമായ പർവ്വതം വേരുകളും പഴങ്ങളും വെള്ളവും സമൃദ്ധമാണ്. അവിടെയാണ് ദാഹംകൂടിയ നൈഷധൻ വെള്ളവും ആശ്വാസവും കണ്ടെത്തിയത്.
യത്ര ദേവവനം പുണ്യം താപസൈരുപശോഭിതമ്। ബാഹുദാ ച നദീ യത്രനന്ദാ ച ഗിരിമൂര്ധനി
അവിടെ തപസ്സുകാരാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ദേവവനം എന്ന പുണ്യസ്ഥലവും, പർവ്വതശിഖരത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ബാഹുദാ, നന്ദാ എന്നീ നദികളും ഉണ്ട്.
തീര്ഥാനി സരിതഃ ശൈലാഃ പുണ്യാന്യായതനാനി ച। പ്രാച്യാം ദിശി മഹാരാജ കീര്തിതാനി മയാ തവ
മഹാരാജാവേ, കിഴക്കേ ദിക്കിലെ പുണ്യമായ തീർത്ഥങ്ങൾ, നദികൾ, പർവ്വതങ്ങൾ, വിശുദ്ധസ്ഥലങ്ങൾ എല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു വിവരിച്ചു.
തിസൃഷ്വന്യാസു പുണ്യാനി ദിക്ഷു തീര്ഥാനി മേ ശൃണു। സരിതഃ പര്വതാംശ്ചൈവ പുണ്യാന്യായതനാനി ച
ഇനി ബാക്കി മൂന്നു ദിക്കുകളിലെയും പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ, നദികൾ, പർവ്വതങ്ങൾ, വിശുദ്ധായതനങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കു.
ദക്ഷിണസ്യാം തു പുണ്യാനി ശൃണു തീര്ഥാനി ഭാരത। വിസ്തരേണ യഥാബുദ്ധി കീര്ത്യമാനാനി താനി വൈ
ഭാരതാ, ദക്ഷിണദിക്കിലെ പുണ്യമായ തീർത്ഥങ്ങൾ ഞാൻ വിശദമായി അറിയാവുന്നത്രയും വിശദീകരിച്ച് പറയാം. അവയെക്കുറിച്ച് നീ കേൾക്കു.
യസ്യാമാഖ്യായതേ പുണ്യാ ദിശി ഗോദാവരീ നദീ। ബഹ്വാരാമാ ബഹുജലാ താപസാചരിതാ ശിവാ
അവിടെ ഗോദാവരി എന്ന പുണ്യനദി പ്രശസ്തമാണ്. അനേകം തോട്ടങ്ങളും ധാരാളം വെള്ളവും നിറഞ്ഞ, തപസ്സുകാർ സഞ്ചരിക്കുന്ന ശുഭമായ ആ നദിയാണ്.
വേണാ ഭീമരഥീ ചൈവ നദ്യൌ പാപഭയാപഹേ। മൃഗദ്വിജസമാകീര്ണേ താപസാലയഭൂഷിതേ
വേണയും ഭീമരഥിയും പാപവും ഭയവും അകറ്റുന്ന നദികളാണ്. ഇവ കാട്ടുമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും നിറഞ്ഞു, തപസ്സുകാരുടെ ആശ്രമങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
രാജര്ഷേസ്തസ് ച സരിന്നൃഗസ്യ ഭരതര്ഷഭ। രമ്യതീര്ഥാ ബഹുജലാ പയോഷ്ണീ ദ്വിജസേവിതാ
ഭരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, രാജാവ് നൃഗന്റെ പയോഷ്ണി നദി മനോഹരമായ കരകളും ധാരാളം വെള്ളവും ഉള്ളതും, ദ്വിജന്മാർ ആരാധിക്കുന്നതുമായതാണ്.
അപി ചാത്ര മഹായോഗീ മാര്കണ്ഡേയോ മഹായശാഃ। അനുവംശ്യാം ജഗൌ ഗാഥാം നൃഗസ്യ ധരണീപതേഃ
ഇവിടെയും മഹായോഗിയായ മാർകണ്ഡേയൻ, മഹത്തായ കീർത്തിയുള്ളവൻ, രാജാവ് നൃഗന്റെ വംശഗാഥ പാടിയിട്ടുണ്ട്, ഭൂമിയുടെ അധിപനേ.
നൃഗസ് യജമാനസ്യ പ്രത്യക്ഷമിതി നഃ ശ്രുതമ്। `മരുതഃ പരിവേഷ്ടാരഃ സദസ്യാശ്ച ദിവൌകസഃ
നാം കേട്ടിട്ടുണ്ട്, യജ്ഞം നടത്തിയത് നൃഗനാണെന്നും, അവിടേക്ക് മരുത് ദേവന്മാർ സേവകരായി, സ്വർഗ്ഗവാസികളും സദസ്യരായി പങ്കെടുത്തുവെന്നും.
പയോഷ്ണ്യാം യജമാനസ്യ വാരാഹേ തീര്ഥ ഉത്തമേ। ഉദ്ധൃതം ഭൂതലസ്ഥം വാവായുനാ സമുദീരിതമ്। പയോഷ്ണ്യാ ഹരതേ തോയം പാപമാമരണാന്തികമ്
പയോഷ്ണി നദിയിലെ ഉത്തമമായ വാരാഹ തീർത്ഥത്തിൽ, ഭൂമിയിൽ നിന്നുയർത്തപ്പെട്ട് കാറ്റ് ഉണർത്തിയ വെള്ളം, മരണത്തിലേക്കുള്ള പാപം പോലും അകറ്റുന്നു.
സ്വര്ഗാദുത്തുങ്ഗമമലം വിഷാണം യത്ര ശൂലിനഃ। സ്വമാത്മവിഹിതം ദൃഷ്ട്വാ മര്ത്യഃ ശിവപുരം വ്രജേത്
അവിടെ, ശിവന്റെ വിശുദ്ധവും ഉയർന്നതുമായ കൊമ്പ് സ്വർഗ്ഗത്തിനുമപ്പുറത്തുയരുന്നു. സ്വന്തം ആത്മാവുകൊണ്ട് സൃഷ്ടിച്ചതു കണ്ടാൽ, മനുഷ്യൻ ശിവന്റെ നഗരത്തിലെത്തും.
ഏകതഃ സരിതഃ സര്വാ ഗങ്ഗാദ്യാഃ സലിലോച്ചയാഃ। പയോഷ്ണീ ചൈകതഃ പുണ്യാ തീര്ഥേഭ്യോ ഹി മതാ മമ
ഒരു വശത്ത് ഗംഗാദി എല്ലാ വലിയ നദികളും ധാരാളം വെള്ളംകൊണ്ടു ഒഴുകുന്നു; മറുവശത്ത് പയോഷ്ണി മാത്രം വിശുദ്ധമാകുന്നു, തീർത്ഥങ്ങളിൽ അതാണ് എനിക്ക് പ്രധാനമെന്നു തോന്നുന്നു.
മാഠരസ്യ വനം പുണ്യം ബഹുമൂലഫലം ശിവമ്। യൂപശ്ച ഭരതശ്രേഷ്ഠ വരുണസ്രോതസേ ഗിരൌ
മാഠരന്റെ പുണ്യവനം, ധാരാളം കിഴങ്ങും പഴവും നിറഞ്ഞതും ശുഭകരമായതും, ഭാരതശ്രേഷ്ഠനേ, വരുണനദിയുടെ പാറക്കരയിൽ യാഗശിലയും ഉണ്ട്.
പ്രവേണ്യുത്തരപാര്സ്വേ തു പുണ്യേ കണ്വാശ്രമേ തഥാ। താപസാനാമരണ്യാനി കീര്തിതാനി യഥാശ്രുതി
പ്രവേണി നദിയുടെ വടക്കു വശത്ത്, വിശുദ്ധമായ കണ്വാശ്രമത്തിലും, തപസ്സുകാരുടെ കാടുകളും, ശ്രുതപ്രകാരം പ്രശസ്തമാണ്.
വേദീ ശൂര്പാരകേ താത ജമദഗ്നേര്മഹാത്മനഃ। രമ്യാ പാഷാണതീര്ഥാ ച പുരശ്ചന്ദ്രാ ച ഭാരത
താതാ, സൂർപ്പാരകത്തിൽ മഹാത്മാവായ ജമദഗ്നിയുടെ യാഗവേദിയും, മനോഹരമായ കല്ല്തീർത്ഥവും, പുരചന്ദ്രൻ എന്നതും ഭാരതാ, അവിടെയുണ്ട്.